Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Нәзифә Кадыйрова

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Кадыйрова фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Нәзифә (Нәсифә) Җәват кызы Кадыйрова (кыз фамилиясе — Әмирова; баш. Ҡадирова Нәзифә Жәүәт ҡыҙы; 13 апрель 1954, Ахун, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы) — СССР һәм Россия җырчысы. 1971 елдан — Хөсәен Әхмәтов исемендәге Башкорт дәүләт филармониясе солисты[1]. Башкортстан АССРның халык артисты, Россия Федерациясенең һәм Татарстан Республикасының атказанган артисты, Салават Юлаев исемендәге Башкортстан Республикасы Дәүләт премиясе лауреаты[1].

Тәрҗемәи хәле

Нәзифә Җәват кызы Әмирова Башкортстан АССРның Учалы районы Ахун авылында туа. Балачакта үзешчән сәнгатьтә катнаша, аның җырлауга кызыксынуына халык җырларын башкаручы әнисе, шулай ук Фәридә Кудашева һәм Илһам Шакировның иҗаты йогынты ясый[2].

Мәктәптән соң Уфа сәнгать училищесына укырга керергә шәһәргә килә. Шул вакытта Башкорт дәүләт филармониясе каршында эстрада студиясенә туплау бара һәм Нәзифә Кадыйрова бәйге нәтиҗәләре буенча анда кабул ителә[3]. 1971 елда Башкорт дәүләт филармониясенең солисты була[1]. 1971—1975 елларда Айрат Кәримов җитәкчелегендәге «Ирәндек» вокаль-инструменталь ансамблендә чыгыш ясый һәм коллектив белән СССР буйлап гастрольләрдә йөри[3].

1979 елда «С песней по жизни» бөтенсоюз телевизион бәйгесендә катнаша, анда Рим Хәсәновның «Мандолина» җырын башкара[3]. 1980 елда «Сочи-80» совет җырын башкаручыларның бөтенсоюз бәйгесендә чыгыш ясый[3]. Бөтенсоюз проектларында катнашкан дәвердә дирижёрлар Юрий Силантьев, Александр Петухов һәм Александр Михайлов белән хезмәттәшлек итә, соңрак Юрий Силантьев оркестры белән гастрольләрдә була[3].

«Москонцерт», «Росконцерт» һәм «Союзконцерт» линиясе буенча Нәзифә Кадыйрова СССРның төрле төбәкләрендә, Мәскәүдә һәм Ленинградта чыгыш ясый, башкорт композиторлары әсәрләрен тәкъдим итә[3].

Иҗаты

Нәзифә Кадыйрова репертуарына башкорт һәм татар композиторларының вокаль әсәрләре, борынгы рус һәм чегән романслары, башкорт, татар, молдав һәм казакъ халык җырлары керә[1]. Сәхнә эшчәнлегенең башында Роберт Газизовның «Миңа унҗиде яшь», Рим Хәсәновның «Соңгы кыңгырау» һәм Альфред Хәлфетдиновның «Яңгыр нурлары» җырларын башкара[3].

Җырчының язмалар каталогында, аерым алганда, «Сагынам мин», «Каптырма», «Миңа унҗиде яшь кебек», «Кайт инде» һәм «Алма чәчәге» җырлары тәкъдим ителгән. «Каптырма» һәм «Миңа унҗиде яшь кебек» язмалары «Мелодия» фирмасының 1982 елда чыгарылган С60-17995-96 пластинкасына кертелә[4].

1985 елда Нәзифә Кадыйрова Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 40 еллыгына багышланган «Булмасын сугыш!» дигән соло театрлаштырылган программасын әзерли. Программа 23 җырдан тора, алар арасында сугыш еллары әсәрләре һәм Рим Хәсәнов, Салават Низаметдинов һәм Роза Сәхәветдинованың иҗат җимешләре бар. Куелышын режиссёр Вил Кәримов тормышка ашыра[3].

2001 елда Башкорт дәүләт филармониясе сәхнәсендә Салават Низаметдиновның Флорид Бүләков либреттосына иҗат ителгән «Мәхәббәт йолдызы» рок-операсында Мәдинә апай ролен башкара[3]. Аның 50 яшьлегенә Башкорт дәүләт опера һәм балет театры сәхнәсендә куелган «Пар канатлар» музыкаль спектакле тудырыла[3]. Соңрак җырчы рус романслары буенча «Өмет һәм сагыш белән дәшәм сиңа…» һәм «Күңел көй белән тулы…» программаларын әзерли[3].

2022 елның 15 апрелендә «Башкортстан» дәүләт концерт залында Нәзифә Кадыйрованың сәхнә эшчәнлегенең 50 еллыгына багышланган «Күңел көе» концерты уза. Концертта баянчы һәм Башкортстан Республикасының халык артисты Гали Алтынбаев катнаша[5].

2017 елның сентябрендә Башкорт дәүләт филармониясе каршында «Эстрада легендалары» ретро-төркеме оештырыла, аның җитәкчесе итеп Нәзифә Кадыйрова билгеләнә. Коллектив программасына җырлар, шигырьләр, монологлар, сәхнә миниатюралары, биюләр һәм инструменталь композицияләр керә[6]. 2025—2026 елларда Нәзифә Кадыйрова Гали Алтынбаев белән бергә Уфада һәм Башкортстан районнарында чыгыш ясавын дәвам итә, хәйрия концертларында катнаша һәм сәхнә эшчәнлегенең 55 еллыгын билгеләп үтәргә әзерләнә[7].

Җәмәгать эшчәнлеге

Нәзифә Кадыйрова ветераннар алдында чыгыш ясый һәм башкаручылар бәйгеләренең жюри эшендә катнаша[2]. 2021 елда ул өлкән буын вәкилләренең «Яратам сине, тормыш!» республика иҗат фестиваленең зональ этаплары жюриен җитәкли[8].

Гали Алтынбаев белән бергә Нәзифә Кадыйрова балалар, өлкәннәр һәм сәламәтлекләре чикле кешеләр өчен чараларда катнаша[9]. 2025—2026 елларда артистлар хәйрия концертларында, госпитальләрдә һәм волонтерлар үзәкләрендә чыгыш ясый, концертларның берсендә җыелган акчалар автомобиль сатып алуга юнәлтелә[7].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

  • Башкортстан АССРның атказанган артисткасы (1982)[1];
  • Башкортстан АССРның халык артисткасы (1987)[1];
  • Башкортстан Республикасының Салават Юлаев исемендәге дәүләт премиясе (1994)[1];
  • Татарстан Республикасының атказанган артисткасы (1996)[1];
  • Башкортстан Республикасының Мактау грамотасы (1997) — башкорт эстрада сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен[5];
  • Россия Федерациясенең атказанган артисткасы (2005)[1];
  • Башкортстан Республикасының Халыклар Дуслыгы ордены (2014)[1];
  • Уфа шәһәренең мактаулы гражданины (2022 елның 29 июне) — һөнәри осталыгы, мәдәният өлкәсендәге күпьеллык хезмәте һәм Башкортстан Республикасы һәм Уфа шәһәренең музыка сәнгатен үстерүгә керткән өлеше өчен[10];
  • «Мәдәният һәм сәнгать өлкәсендәге хезмәтләр өчен» медале (2025).

Гаиләсе

Нәзифә Кадыйрованың беренче ире — Габдрахман Фәйзурахман улы Кадыйров, мотоузышчы, бозда мотоузышлар буенча алты тапкыр дөнья чемпионы. Алар 1974 елда җырчының Башкорт филармониясендәге чыгышыннан соң танышалар[11]. Габдрахман Кадыйров 1993 елда вафат була[12]. Җырчы спортчыга багышланган мемориаль чараларда катнаша[11].

Җырчының кызы вафат була. Нәзифә Кадыйрова ике оныгын тәрбияләп үстерә[2]. 25 елдан артык вакыт дәвамында аның иҗади партнеры баянчы Гали Алтынбаев булып тора. Күпьеллык бергә хезмәттәшлектән соң алар мөселман йоласы буенча никах укыталар[9].

Фильмографиясе

  • «Төньяк амурлары (мультфильм)».

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Кадырова Назифа (Насифа) Жаватовна (рус.). Башкирская энциклопедия (17 июнь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Беллендир, Светлана. Назифа Кадырова: «Это большая честь — выступать для ветеранов» (рус.). Ветеран Башкортостана (март 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Иванова, Оксана. Душа мелодией полна (рус.). Вечерняя Уфа (16 апрель 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  4. ↑ Кадырова Назифа (рус.). Каталог советских пластинок. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  5. ↑ 1 2 Юбилейный вечер Назифы Кадыровой и Гали Алтынбаева (рус.). Государственный концертный зал «Башкортостан». Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  6. ↑ Легенды эстрады, ретро-группа (рус.). Башкирская государственная филармония имени Хусаина Ахметова. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  7. ↑ 1 2 Салихова, Галина. Назифа Кадырова: «Песня навсегда остаётся в боевом строю» (рус.). Башкирская государственная филармония имени Хусаина Ахметова (11 февраль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  8. ↑ Шематонова, Ирина. «Я люблю тебя, жизнь!» (рус.). Вечерняя Уфа (25 май 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  9. ↑ 1 2 Шепелева, Лариса. Без точек и запятых (рус.). Республика Башкортостан (25 апрель 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  10. ↑ Солистка башкирской эстрады Назифа Кадырова стала Почётным гражданином Уфы (рус.). Башинформ (29 июнь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  11. ↑ 1 2 Назифа Кадырова: «Габдрахман достоин памятника» (рус.). Панорама Башкортостана (26 гыйнвар 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.
  12. ↑ Легенда башкирской эстрады Назифа Кадырова: «Таких людей, как мой муж, больше нет и никогда не будет» (рус.). Пруфы. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 август 2026.

Әдәбият

  • Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2007. — Т. 3. — 671 с. — ISBN 978-5-88185-064-7.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр