Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Динис Бүләков

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Бүләков битенә күчегез.

Дини́с Мөдәри́с улы Бүлә́ков (18 май 1944, Арслан, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы — 14 март 1995, Уфа) — СССР һәм Россия башкорт язучысы, прозаик, драматург, журналист һәм җәмәгать эшлеклесе. Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1992), Башкортстан Республикасының Салават Юлаев исемендәге дәүләт премиясе (1993), Гафур Сәлам (1980) һәм Фатих Кәрим (1999, үлгәннән соң) исемендәге премияләр лауреаты. Төрле елларда «Пионер» журналын, Башкорт АССРның Телевидение һәм радиотапшырулар буенча дәүләт комитетын, Башкорт АССР Язучылар берлеген һәм Башкортстан Республикасы Язучылар берлеген җитәкли[1].

Тәрҗемәи хәле

Динис Мөдәрис улы Бүләков 1944 елның 18 маенда Башкорт АССРның Мәләвез районы Арыслан авылында туа. Арыслан башлангыч мәктәбендә, аннары Мәләвездә һәм Смак авылында укый, урта мәктәпне Воскресенское авылында тәмамлый[2].

Хезмәт юлы башында Динис Бүләков «Нөгеш» күмәк хуҗалыгында механизатор булып эшли. 1964 елда ул Бәләбәй авыл хуҗалыгын механикалаштыру һәм электрлаштыру техникумын тәмамлый, аннары «Сельхозтехника» берләшмәсендә инженер булып эшли[3]. 1964—1965 елларда «Знамя Победы» газетының әдәби хезмәткәре була[1].

1965 елның көзендә Динис Бүләков хәрби хезмәткә алына. Демобилизацияләнгәч, Мәскәүдә А. М. Горький исемендәге Әдәбият институтына укырга керә һәм аны 1974 елда тәмамлый[4].

1968 елдан «Совет Башкортостаны» газетында эшли, 1970 елдан анда бүлек мөдире була. 1975 елдан «Агыйдел» журналында эшли, анда публицистика һәм проза бүлекләрен җитәкли[1].

1977—1986 елларда Динис Бүләков «Пионер» журналының баш мөхәррире була. 1986 елда Башкорт АССРның Телевидение һәм радиотапшырулар буенча дәүләт комитетын җитәкли. 1986—1990 елларда Башкорт АССР Журналистлар берлеге рәисе була[1].

1988—1995 елларда ул Башкортстан Республикасы Язучылар берлеге идарәсе рәисе һәм Россия Язучылар берлеге идарәсе секретаре була. 1973 елдан - Башкортстан Республикасы Язучылар берлеге әгъзасы[1]. Ул - Башкорт АССР Югары Советының XI чакырылыш депутаты[4].

1995 елның 14 мартында Уфада вафат була[1].

Иҗаты

Ул башкорт телендә яза. Аның әсәрләрендә әхлакый проблемалар, гражданлык җаваплылыгы, иҗтимагый тормыш, милли мәдәният һәм шәхеснең рухи нигезләре мәсьәләләре карала. Иҗатында балалар һәм яшүсмерләр өчен әсәрләр аерым урын алып тора[5].

Динис Бүләковның «Маук Зариф» дигән беренче хикәясе 1959 елда «Пионер Башкортостана» газетында басылып чыга. «Кояш ярчыгы» дигән беренче хикәяләр җыентыгы 1971 елда басыла[3][1].

Язучының төп басмаларына түбәндәгеләр керә[1][5]:

  • «Кояш ярчыгы» (баш. Ҡояш ярсығы) — беренче хикәяләр җыентыгы, 1971;
  • «Акбуз сугышка керә» (башк. Аҡбуҙ алышҡа сыға) — балалар өчен әсәрләр җыентыгы, 1977;
  • «Кыңгырау чәчәк» (башк. Ҡыңғырау сәскә) — повестьлар һәм хикәяләр җыентыгы, 1979;
  • «Упкын читендә бию» (башк. Упҡын ситендә бейеү) — балалар өчен әсәрләр җыентыгы, 1981 елда башкорт телендә, 1985 елда рус теленә тәрҗемә ителеп басыла;
  • «Килмешәк» (башк. Килмешәк) — роман, 1989 елда башкорт телендә, 1996 елда рус теленә тәрҗемә ителеп басыла;
  • «Гомер бер генә» (башк. Ғүмер бер генә) — роман, 1993 елда башкорт телендә, 1996 елда рус теленә тәрҗемә ителеп басыла;
  • «Шартлатылган тамук» (башк. Туҙҙырылған тамуҡ) — 1996 елда басылып чыккан роман;
  • «Иң озын төн» — повестьлар һәм хикәяләр җыентыгы, 1979 елда Мәскәүдә басыла;
  • «Сайлыклар» — повестьлар һәм хикәяләр җыентыгы, 1988 елда Мәскәүдә басыла.

«Гомер бер генә» романы замандашлар язмышына багышланган. «Шартлатылган тамук» романында 1990 нчы еллардагы Башкортстанның иҗтимагый һәм сәяси тормышы сурәтләнә[1].

Динис Бүләков драматургия өлкәсендә дә эшли. Аның «Төнге оҗмах» пьесасы мәхәббәт һәм әхлак темасына багышланган[4]. Аның әсәрләре төрек теленә тәрҗемә ителгән[1].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • Башкортстан Республикасының Салават Юлаев исемендәге дәүләт премиясе (1993) — «Гомер бер генә» романы өчен;
  • Гафур Сәлам исемендәге премия (1980)[6];
  • Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (1992)[1];
  • Фатих Кәрим исемендәге премия (1999, үлгәннән соң)[7].

Исемен мәңгеләштерү

1996 елда Башкортстан Республикасы Министрлар Кабинеты Динис Мөдәрис улы Бүләковның истәлеген мәңгеләштерү турында карар кабул итә. Документ язучы исемен Мәләвез районының Арыслан урта мәктәбенә бирүне, Уфадагы йортка мемориаль такта элүне, Динис Бүләков исемендәге музей булдыруны һәм Мәләвез районының яшь иҗат хезмәткәрләре өчен аның исемендәге премия булдыруны күздә тота[8].

Арыслан урта мәктәбе ишегалдында язучыга бюст куелган. Динис Бүләковка багышланган мемориаль такталар Бәләбәй авыл хуҗалыгын механикалаштыру һәм электрлаштыру техникумы бинасына һәм ул яшәгән Уфадагы йортка эленгән

Динис Бүләков исемендәге урамнар Мәләвездә һәм Сибайда бар[1].

Динис Бүләков исемендәге әдәби музей 1996 елда булдырыла[2]. Ул Мәләвез районының Смак авылында урнашкан. Музей тупланмасында язучының тормышы һәм эшчәнлеге белән бәйле 500 дән артык экспонат исәпләнә; шулай ук этнографик материаллар да тәкъдим ителгән. Музейны булдыруда язучының хатыны катнаша[9].

1997 елда «Белебеевские известия» газеты редакциясе Бәләбәй шәһәре һәм Бәләбәй районы хакимиятләре белән берлектә Динис Бүләков исемендәге әдәби премия булдыра[5].

Гаиләсе

Хатыны — Раилә Мөхәммәт кызы Бүләкова[9].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Буляков Динис Мударисович (рус.). Башкирская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 август 2026.
  2. ↑ 1 2 В Мелеузовском районе находится музей имени башкирского писателя Диниса Булякова (рус.). «Путь Октября» (13 май 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 август 2026.
  3. ↑ 1 2 Динис Мударисович Буляков (рус.). Культурно-досуговый центр Кушнаренковского района. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Буляков Динис (рус.). Культурный мир Башкортостана. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Буляков Динис Мударисович (1944—1995) (рус.). Башкирская республиканская специальная библиотека для слепых имени Максима Горького. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 август 2026.
  6. ↑ Буляков, Денис Мударисович (рус.). Литературная карта Республики Башкортостан. Национальная библиотека имени А.-З. Валиди РБ (17 апрель 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 сентябрь 2026.
  7. ↑ Песня остаётся на пройденном пути: методико-библиографическое пособие к 100-летию со дня рождения Фатыха Карима (рус.) (PDF) 19—20. Централизованная библиотечная система Белебеевского района. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 сентябрь 2026.
  8. ↑ Об увековечении памяти известного башкирского писателя Диниса Булякова: постановление Кабинета Министров Республики Башкортостан от 5 января 1996 года № 3 (рус.). Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов (5 гыйнвар 1996). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 август 2026.
  9. ↑ 1 2 Литературный музей Диниса Булякова (рус.). Культурно-досуговый центр «Мелеузовский». Мөрәҗәгать итү датасы: 9 сентябрь 2026.

Әдәбият

Сылтамалар

Төркемнәр