Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Зәкия Арысланова

Зәкия Шәйдулла кызы Арсланова (баш. Зәкиә Шәйҙулла ҡыҙы Арыҫланова; баш. Закия Шайдулловна Арсланова; 31 гыйнвар 1919, Күзәй, Бәләбәй өязе, Уфа губернасы, РСФСР[d] — 27 декабрь 2012, Уфа, Башкортстан, Россия) — совет һәм Россия театр һәм эстрада актрисасы. Башкорт АССРның халык артисткасы (1974), Башкорт АССРның атказанган артисткасы (1969).

Тормыш юлы

Зәкия Шәйдулла кызы Арсланова 1919 елның 31 гыйнварында Уфа губернасы Бәләбәй өязе Иске Күзәй авылында (хәзер — Башкортстан Республикасы Бүздәк районы Күзәй авылы) туган[1].

undefined

1940 елда Уфа театр-сәнгать училищесын (Б. Г. Имашев һәм Г. С. Сәттаров курсы) тәмамлый һәм актриса буларак Яңавыл колхоз-совхоз театрына җибәрелә[1][2].

Бөек Ватан сугышы елларында, 1941—1942 елларда, Башкорт дәүләт филармониясенең эстрада бригадаларында эшли. Коллегалары белән бергә госпитальләрдә яралылар алдында концертлар бирә, кайвакыт көненә 12 чыгышка кадәр җитә[3].

1949—1987 елларда — Мәҗит Гафури исемендәге Башкорт дәүләт академия драма театры актрисасы[1].

1951 елдан Россия Федерациясе Театр эшлеклеләре берлегендә тора[3].

Актрисалык карьерасын тәмамлаганнан соң үзен режиссер-куючы буларак таныта. Учалы районында Нәҗип Асанбаевның «Чишмә» спектаклен, Нуриман районында Мостай Кәримнең «Ай тотылган төндә» пьесасын һәм Мәҗит Гафуриның «Кара йөзләр»ен сәхнәгә куя[3].

2012 елның 27 декабрендә Уфада 94 нче яшендә вафат була. Уфада җирләнгән[4].

Иҗаты

Зәкия Арсланованың репертуары сәхнә диапазонының киңлеге белән аерылып тора иде. Ул иҗат иткән образларга ачык характерлык, эмоциональ буяулар байлыгы һәм характерны ачу тирәнлеге хас[1].

Актриса Мостай Кәрим, Наҗар Нәҗми, Әнвәр Бикчәнтәев, Сәгыйть Мифтахов, Кирәй Мәргән, Ярулла Вәлиев әсәрләре буенча куелган күпләгән радио һәм телеспектакльләрдә катнаша. Мәҗит Гафури һәм Максим Горький әсәрләре буенча әдәби программалар белән чыгыш ясый[1].

Башкорт профессиональ эстрадасының аякка басуына зур өлеш кертә[1]. Уфа дәүләт сәнгать институтында сәхнә телен укыта[3].

Театрдагы рольләре

  • Сәгыйдә — «Сәгыйдә», Ә. Г. Бикчәнтәев һәм Р. Х. Хәйруллин;
  • Галимә — «Кара йөзләр», Гайнан Әмири һәм Вәли Галимов (Мәҗит Гафури повесте буенча);
  • Зөлфия — «Җизнәкәйләр», Ибраһим Абдуллин;
  • Мөнирә — «Без сайлаган язмышлар», Туфан Миңнуллин;
  • Ксения — «Разлом», Борис Лавренев;
  • Анисья — «Власть тьмы»  [рус.] (тат., Лев Толстой;
  • Курицына — «Грех да беда на кого не живет», Александр Островский;
  • Сеньора Капулетти — «Ромео һәм Джульетта»  [рус.] (тат., Уильям Шекспир;
  • Зәмзәмбикә — «Чишмә», Нәҗип Асанбаев.

Шәхси тормышы

Актёр Гата Солтан улы Арслановта кияүдә була. Алар Уфа театр-сәнгать училищесында укыганда танышалар, 63 ел бергә гомер итәләр[3].

Актриса 29 яшендә әтисенең фаҗигале һәлак булуын, ике абыйсының үлемен, шулай ук ике улының да дөньядан китүен кичерә. Ире үзеннән алты ел алда вафат була[3].

Бүләкләре һәм мактаулы исемнәре

  • Башкорт АССРның халык артисткасы (1974);
  • Башкорт АССРның атказанган артисткасы (1969);
  • Бөтенроссия нәфис сүз осталары конкурсы лауреаты (Мәскәү, 1968);
  • Бөтенроссия эстрада артистлары конкурсы дипломанты (Мәскәү, 1960)[1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Саитов С.С. Арсланова Закия Шайдулловна. Башкирская энциклопедия (10 октябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 апрель 2026.
  2. ↑ Арсланова Закия Шайдулловна (1919 – 2012). Башкирский академический театр драмы им. М. Гафури. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Романов Владимир. Закия Арсланова. Кугарчинская централизованная клубная система. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 апрель 2026.
  4. ↑ Ушла из жизни народная артистка Башкортостана Закия Арсланова. ИА «Башинформ» (27 декабрь 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 апрель 2026.

Төркемнәр