Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Зәңгәр мәчет (Азнакай)

Зәңгәр мәчет (рус. мечеть «Зянгяр»; Голубая мечеть) — Татарстан Республикасының Азнакай шәһәрендә, «Тарсус» паркында, Тукай урамы, 2а адресы буенча урнашкан мәчет. Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәтенең Азнакай шәһәре һәм Азнакай районы мөхтәсибәте составындагы мәхәлләгә карый. Бина 2007 елда төзелгән, 2020 елдан мәчеттә реконструкция эшләре бара[1][2]. Мәчет янында мәдрәсә эшли[3][4][5].

Тарихы

Азнакай районында барлыгы 45 мәчет эшли, ә Азнакай шәһәренең үзендә — «Ак мәчет» (1989), «Зәңгәр мәчет» (2007) һәм «Азнакай нуры» (2014) мәчете бар[3][6].

Мәчет 2007 елда Тукай микрорайонындагы «Тарсус» паркында төзелгән. Мәчет мәхәлләсе юридик зат буларак 2008 елның 22 июлендә теркәлгән. Бердәм дәүләт юридик затлар реестры мәгълүматлары буенча, оешманың тулы исеме — «Үзәкләштерелгән дини оешма — Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең Азнакай шәһәре һәм Азнакай районы мөхтәсибәте „Зәңгәр мәчет“ мәчете мәхәлләсе — җирле мөселман дини оешмасы»[7].

2022 елның сентябрендә районның «Маяк» газетасы мәчетне реконструкцияләү буенча барган эшләр турында хәбәр итә: бинаның нигезе тулысынча ясала, диварлары күтәрелә, түбә ябу эшләре башкарыла. Төзелеш район халкының, шул исәптән Азнакайдан читтә яшәүче якташларның иганәләренә алып барыла. 2022 елның сентябренә миллион сумга якын акча җыела, ярдәм итәргә теләүчеләр өчен махсус банк исәбе ачыла. Бинаны файдалануга тапшыру өчен, аерым алганда, җылы идәннәр, канализация, тәһарәтханә ясау, су һәм электр уты кертү, казаннар урнаштыру эшләрен башкару таләп ителә[5].

2023 елның маенда Азнакай муниципаль районы башлыгы Марсель Шәйдуллин мәчеттә реконструкция мәсьәләләре буенча күчмә киңәшмә үткәрә, анда районның дин эшлеклеләре, оешма һәм подрядчылар җитәкчеләре катнаша. Имам-хатыйб Нәфис Хәкимов катнашучылар өчен объект буенча экскурсия үткәрә. Эшләр акча, техника һәм төзелеш материаллары белән ярдәм иткән шәһәр хакимияте, предприятие җитәкчеләре һәм халык катнашында башкарыла[1].

2024 елның маенда мәчеттә район башлыгы, «Азнакайнефть» нефть-газ чыгару идарәсе җитәкчесе Алмаз Фәритов һәм башка җитәкчеләр була. Катнашучылар төзелеш эшләре барышын карыйлар һәм алдагы эшләрне тикшерәләр. Район башлыгы хәбәр иткәнчә, «Татнефть» ГАҖ генераль директоры Наил Мәгановка һәм Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты Рөстәм Мөхәммәдиевкә реконструкцияне яклау турында мөрәҗәгатьләр юллана[8][9].

Архитектурасы

Бина Тукай микрорайонындагы «Тарсус» паркы территориясендә урнашкан[3][4]. Реконструкция проекты заманча төзелеш ысулларын кулланып торгызыла торган түгәрәк манаралы бинаны күздә тота. Проектта җылыту, канализация, су белән һәм электр белән тәэмин итү системалары карала[5].

Реконструкцияләнгән мәчет 260 тан артык кешегә исәпләнә, мәйданы 200 м² дан арта[1]. 2024 елда реконструкция барышында мәчет бинасы киңәйтелә[8].

Мәчет янында мәдрәсә эшли, аның бүлмәләрендә балалар һәм өлкәннәр өчен дәресләр үткәрелә, бинада шулай ук тегү остаханәсе урнашкан[10][11][12].

Дини һәм җәмәгать эшчәнлеге

Мәчеттә көненә биш тапкыр азан әйтелә. Берничә ел дәвамында мәчет янында балалар һәм өлкәннәр өчен дәресләр үткәрелә[5].

Мәчет мәдрәсәсе каршында якшәмбе мәктәбе эшли. 2024 елның октябреннән 2025 елның май ахырына кадәр анда иллегә якын бала укый. Башлангыч төркемдә балаларны гарәп графикасына өйрәтәләр, дәвам итүчеләр төркемнәрендә Коръән уку кагыйдәләре, әхлак һәм әдәп нигезләре, намаз уку тәртибе өйрәнелә, аятьләр ятлана. Ир балалар азан әйтергә өйрәнә. Мәктәп каршында тегү түгәрәге эшли, ата-аналар өчен ачык ишекләр көннәре үткәрелә. Уку елы тәмамлангач, мәчеттә «Әлифба» бәйрәме үткәрелә. 2025 елда бәйрәм квест-уен формасында уздырыла[10].

2025 елның июнендә мәчет мәдрәсәсендә 7–11 яшьлек балалар өчен җәйге дәресләр башлана, аларга 40 кеше языла. Программага ислам нигезләре, иман шартлары, тәһарәт алу һәм намаз уку, Коръән сүрәләрен уку һәм ятлау, әхлак дәресләре, пәйгамбәрләр тормышын өйрәнү, кул эшләре белән шөгыльләнү, шулай ук саф һавада хәрәкәтчән уеннар кертелә. Балалар өчен өч тапкыр ашау оештырыла[11].

Ел саен каникул вакытында мәчет янында балалар өчен җәйге лагерь оештырыла. 2026 елгы программа нигезендә лагерьда дәресләр иртән һәм өйлә намазыннан соң үткәрелә, балалар алдында имам-хатыйб вәгазьләр белән чыгыш ясый, иман һәм Коръән уку дәресләре, иҗади шөгыльләр, ЮХИДИ  [рус.] (тат. хезмәткәре һәм теш табибы белән очрашу, янгын сүндерүчеләрнең күргәзмә чыгышы керә[13].

Мәчет мәдрәсәсендә хатын-кызлар һәм кыз балалар өчен бәйрәм кичәләре үткәрелә. Шундый кичәләрнең берсендә (2025 елның феврале) хатын-кызлар киеменә карата шәригать таләпләре тикшерелә, катнашучылар хәрби хезмәткәрләргә тапшыру өчен чәй үләннәре җыелмаларын әзерли[14].

2023 елның апрелендә, Рамазан аенда, мәчет мәхәлләсе кешеләре «Тарсус» паркы территориясен җыештыру буенча өмә үткәрәләр[15].

Мәчетнең имам-хатыйбы район торак пунктларындагы дини чараларда вәгазьләр белән чыгыш ясый. 2015 елның гыйнварында ул Татшуган авылының «Ислам нуры» мәчетендә узган «Мәүлид һәм гыйлем» мәҗлесендә катнаша[16].

Мәчет хәйрия эшчәнлеге алып бара. 2022 елның декабрендә сәламәтлек мөмкинлекләре чикле 80 нән артык балага Яңа ел бүләкләре әзерли, мәчет активистлары районның коррекцион мәктәбендә була. Өлкәннәр ункөнлеге кысаларында мәчет картлар һәм инвалидлар йортларында яшәүче өлкәннәрне котлый һәм алар белән ел дәвамында элемтәдә тора[17][18].

Махсус хәрби операция башланганнан соң, мәчеткә йөрүче хатын-кызлар Россия хәрбиләре өчен эчке киемнәр тегүне оештыралар. Элек мәчет каршында балалар өчен кисү һәм тегү түгәрәге эшли. Тегү эшләре көн саен иртәнге сигездән кичкә кадәр бара. Кием комплектларына мәчет янындагы дәресләргә йөрүче балаларның хатлары һәм рәсемнәре салына[12].

2024 елның декабрендә мәчеттә Әфган һәм Чечен сугышларында, башка кораллы конфликтларда һәм махсус хәрби операция барышында һәлак булган хәрбиләрнең әниләре белән очрашу уза. Очрашуда Азнакай муниципаль районы башлыгы да катнаша[19].

Җитәкчелек һәм имамнар

Мәчетнең имам-хатыйбы — Нәфис Сәйринур улы Хәкимов. Бердәм дәүләт юридик затлар реестры мәгълүматлары буенча, ул әлеге вазифаны 2010 елның 4 августыннан бирле били[7]. 2015–2026 еллардагы басмаларда ул Зәңгәр мәчетнең имам-хатыйбы буларак, шул исәптән «хаҗи» титулы белән дә телгә алына[16][15][13].

Мәчет мәхәлләсе Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәтенең Азнакай шәһәре һәм Азнакай районы мөхтәсибәте составына керә, имам-мөхтәсиб булып Азат Әхсән улы Талибуллин тора[20][21].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 Яриахметова Раиля. Азнакай районы башлыгы Зәңгәр мәчеттә күчмә киңәшмә үткәрде. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (31 май 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  2. ↑ Азнакаево — место рождения возможностей (рус.). Официальный портал Азнакаево (aznakaevo.uvt.online). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Азнакаево (рус.). Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ (TATARICA). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  4. ↑ 1 2 В Азнакаево после реконструкции открылся турецкий парк «Тарсус» (рус.). Информационное агентство «Татар-информ» (29 декабрь 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 Яриахметова Раиля. Зәңгәр мәчет төзекләндерүенә райондашларның ярдәме кирәк. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (28 сентябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  6. ↑ Азнакаевский район (рус.). Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ (TATARICA). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  7. ↑ 1 2 Местная мусульманская религиозная организация — приход мечети «Зянгяр мечеть» (рус.). СПАРК-Интерфакс (kontragent.skrin.ru), данные ЕГРЮЛ. Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  8. ↑ 1 2 Фазлыева Насима. Җитәкчеләр Азнакайның Зәңгәр мәчетен төзекләндерү турында сөйләштеләр. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (29 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  9. ↑ Мухамадеев Рустам Набиуллович (рус.). Информационное агентство «Реальное время» (realnoevremya.ru). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  10. ↑ 1 2 Хафизова Гульнара. Азнакайның Зәңгәр мәчетендә Әлифба бәйрәме үткәрелде. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (20 февраль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  11. ↑ 1 2 Байрамова Джамиля. Зәңгәр мәчет мәдрәсәсендә 7—11 яшьлек мөселман балалары өчен җәйге укулар башланды. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (12 июнь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  12. ↑ 1 2 Саниева Тансылу. Азнакай шәһәренең Зәңгәр мәчетендә фронтка эчке киемнәр тегәләр. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (8 декабрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  13. ↑ 1 2 Хафизова Гульнара. «Зәңгәр» мәчеттә нурлы җәй. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (17 июль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  14. ↑ Хафизова Гульнара. Зәңгәр мәчет мәдрәсәсендә хатын-кызлар өчен бәйрәм узды. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (28 февраль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  15. ↑ 1 2 Саниева Тансылу. Зәңгәр мәчеткә йөрүчеләр Тарсус паркында өмә үткәрде. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (14 апрель 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  16. ↑ 1 2 Татшуган авылы яңалыклары. Официальный сайт Азнакаевского муниципального района (архивная копия) (24 гыйнвар 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  17. ↑ Яриахметова Раиля. Азнакайның Зәңгәр мәчете сәламәтлек мөмкинлекләре чикле балаларга бүләк өләште. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (15 декабрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  18. ↑ Яриахметова Раиля. Азнакайның Зәңгәр мәчете өлкәннәрне хөрмәтләде. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (7 октябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  19. ↑ Фазлыева Насима. Азнакай шәһәре Зәңгәр мәчетендә әниләр белән очрашу узды. «Маяк» — газета Азнакаевского района (aznakaevo-rt.ru) (11 декабрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  20. ↑ Мухтасибаты и имамы-мухтасибы (рус.). Духовное управление мусульман Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.
  21. ↑ Местная мусульманская религиозная организация Мухтасибат г. Азнакаево и Азнакаевского района (рус.). Официальный сайт Азнакаевского муниципального района (архивная копия). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 август 2026.

Сылтамалар

Төркемнәр

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».