Сергей Гассар

1877 елның 5 маенда Казан шәһәрендә дәүләт хезмәткәре гаиләсендә туа. 1900 елдан 1904 елга кадәр Казан университетының физика-математика факультетында белем ала. 1903 елда Россия социал-демократик эшчеләр партиясенә (РСДРП) керә һәм революцион эшчәнлеккә кушыла^[2].

Казан предприятиеләрендә — Алафузов, бертуган Крестовниковлар һәм башка завод эшчеләре арасында яшерен эш алып бара, легаль булмаган листовкалар һәм прокламацияләр тарата. Берничә тапкыр кулга алына. Революционерлар арасында «Апостол» псевдонимы белән билгеле була. 1906 елда полиция күзәтүе астында Сембергә сөрелә^[3].

1910 елда Чистайга килә, 1915 елдан Бондюг химия заводында (хәзерге Минзәлә) контор хезмәткәре булып эшли. 1915—1917 елларда заводта һәм Алабугада социал-демократик оешма төзүдә төп роль уйный. Завод директоры Лев Карпов катнашында яшерен түгәрәк оештыра, эшчеләр, крестьяннар һәм Беренче бөтендөнья сугышы фронтыннан кайткан солдатлар арасында большевистик пропаганда алып бара. Яшь эшчеләрдән һәм фронтовиклардан 70 кешелек эшче дружинасы төзи, ул алга таба Кызыл гвардия отрядына әверелә. Бондюг заводынан беренче крестьяннар съезды делегаты булып бара^[4].

1918 елның гыйнварында предприятиеләрне национализацияләү, эшчеләр күзәтүе урнаштыру һәм яңа хакимият файдасына хәлле гражданнардан акча җыю белән җитәкчелек итә. Гассар Уфа губернасының Минзәлә өязендә, шул исәптән Чаллы авылында Совет хакимияте урнашу өчен көч куя. Октябрь инкыйлабыннан соң Алабуга өязе эшче, солдат һәм крестьян депутатлары Советының беренче рәисе итеп сайлана^[5].

1918 елның башында Гассарның Кызыл гвардия отряды коралсызландырыла, ә үзе кулга алына. Соңрак гаепләүләр нигезсез дип таныла, эш яңадан карала һәм ул иреккә чыгарыла^[3].

РСДРПның Казан комитеты карары белән Сергей Гассар Казанга эшкә җибәрелә һәм төзелеш эшчеләре профсоюзы секретаре вазыйфасын башкара^[2].

1918 елның августында Чехословакия корпусы бүлекләре Казанны алган вакытта кулга алына һәм Казан Кирмәне диварлары янында атып үтерелә (төрле мәгълүматлар буенча — 1918 елның 5 яисә 8 августында)^[6].

Сергей Гассар исеме Татарстанда мәңгеләштерелгән. Казан, Алабуга һәм Минзәлә шәһәрләрендәге урамнар, Минзәлә шәһәр мәдәният сарае аның исемен йөртә^[7][8]. Совет чорында төбәкнең мәйданнарына һәм коллектив хуҗалыкларына да аның исеме бирелә^[9].