Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Фуат Таһиров

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Таһиров битенә күчегез.

Фуат Гайфи улы Таһиров (рус. Фуат Гайфуллович Таһиров; 31 март 1917, Шүширмә, Казан губернасы — 12 май 1996, Казан) — СССР татар театр эшлеклесе, курчак уйнаучы, режиссёр, драматург һәм тәрҗемәче. Татар курчак театры сәнгате һәм балалар драматургиясе эшлеклесе, Бөек Ватан сугышында катнашучы. Татарстан ССРның халык артисты (1975), Татарстан АССРның атказанган артисты (1956)[1].

Тәрҗемәи хәле

Фуат Гайфуллович Таһиров 1917 елның 31 мартында Шуширмә авылында крестьян гаиләсендә туа, анда биш бала тәрбияләнә[1].

1930 елда Морали җидееллык мәктәбен тәмамлый, аннан соң Казанда химия-технология техникумында укый. Кайбыч районының «Колхоз бригадасы» газетының җаваплы сәркатибе булып эшли, Олы Кайбыч авылында туганы Гарафетдин Бикчәнтәевта яши, агитбригадаларда һәм үзешчән куелышларда катнаша[1].

1930 еллар башында Казанга күченә һәм Татар дәүләт академия театры каршындагы драма студиясенә укырга керә, анда татар сәхнәсе осталарыннан белем ала. Казан яшь тамашачы театры труппасында чыгыш ясый, 1934 елның августында Сергей Макарович Мерзляков җитәкчелегендәге яңа оешкан Беренче дәүләт интернациональ курчак театрына (хәзерге — «Әкият» Татар дәүләт академия курчак театры) күчә[2]. Сергей Владимирович Образцовның «Петрушка Октябрьдә» пьесасы буенча куелган спектакльдә Петрушка ролен башкара[1].

Бөек Ватан сугышы чорында хәрәкәт итүче армиядә була, артиллерист булып хезмәт итә[3]. Керич ярымутравындагы һәм Новороссийск янындагы «Кече җир» плацдармындагы сугышларда катнаша. 1942 елда ике тапкыр яраланганнан соң, сәламәтлек торышы буенча демобилизацияләнә һәм театрга кайта[1].

Демобилизацияләнгәч, башкару, кую һәм педагогик эшчәнлек белән шөгыльләнә, коллективта 1970 нче еллар ахырына кадәр эшли[4]. 1996 елның 27 ноябрендә Казанда вафат була, Арча зиратында җирләнгән[1][5].

Иҗаты

Сәхнә практикасында таяклы һәм өстән йөртелә торган курчаклар белән идарә итә. Рольләрне татар һәм рус телләрендә башкара[1][4].

Театрдагы актёрлык эшләре

  • «Петрушка Октябрьдә» — Петрушка;
  • «Чуртан кушуы буенча» — Емеля;
  • «Поп һәм аның хезмәтчесе Балда турында әкият» — Балда;
  • «Салтан патша турында әкият» — кенәз Гвидон;
  • «Алтын ачкыч, яки Буратино маҗаралары» — Карабас-Барабас;
  • «Кәҗә белән Сарык» — төп партияләр;
  • «Шүрәле» — Шүрәле, Былтыр;
  • «Кисекбаш» — Кисекбаш;
  • татар әкиятләре мотивлары буенча спектакльләр — Камыр-батыр, Дутан-батыр, Хикмәт-батыр, Карахмәт, Кырыкалдар, Аждаһа, Убырлы карчык;
  • «Аладдинның тылсымлы лампасы» — Аладдин;
  • «Чанду» — Чанду;
  • «Тархан» — Тархан[1][6][4].

Пьесалар һәм инсценировкалар

  • «Кәҗә белән Сарык» — 1937 елда актриса Рокыя Хәбибуллина белән берлектә Габдулла Тукай әкияте мотивлары буенча язылган курчак театры өчен пьеса[2][6][4];
  • «Дуслар» — балалар курчак театры өчен пьеса[4].

Режиссёрлык эшләре

  • «Кәҗә белән Сарык»;
  • «Могҗизалы Айтуган»;
  • «Дуслар»;
  • «Чанду»[4].

Тәрҗемәләре

  • «Өч дус» (пьеса авторы — Сергей Макарович Мерзляков) — Фуат Таһировның татар теленә тәрҗемәсендәге спектакль 1937 елда Мәскәүдә Бөтенроссия курчак театрлары смотрында диплом белән билгеләп үтелә[2];
  • «Чанду»;
  • «Прыг-скок»;
  • «Төлке бәхетне ничек эзләгән»[4].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

Исемен мәңгеләштерү

  • Артист исеме Татарстан Республикасы Кайбыч муниципаль районының район Мәдәният йортына бирелгән[8];
  • Татарстан Республикасы Кайбыч муниципаль районы Башкарма комитеты карары белән Фуат Гайфулла улы Таһировка мемориаль такта куелган[5];
  • Казандагы «Әкият» Татар дәүләт академия курчак театрының музей фондында артистның иҗаты белән бәйле материаллар һәм сәхнә экспонатлары саклана[6].

Гаиләсе

  • Әтисе — Гайфулла Таһиров (Гайфулла-бәк), крестьян, коллективлаштыруда катнашучы[1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Правительство Республики Татарстан. Фуат Гайфуллович Тагиров (рус.). Республиканский проект «Дан яшьнәгән еллар — Годы, овеянные славой» (8 май 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Редакция онлайн-энциклопедии «Tatarica». Татарский театр кукол «Экият» (рус.). Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ (1 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  3. ↑ Тагиров Фуат Гайфуллович, __.__.1917. Документы участника войны. [неопр.]. Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Библиотека АПТ. Актер Фуат Тагиров (1917-1996) (рус.). Альметьевский политехнический техникум (9 май 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  5. ↑ 1 2 Редакция онлайн-энциклопедии «Tatarica». Шушерма (рус.). Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ (1 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  6. ↑ 1 2 3 Пресс-служба театра «Экият». История театра (рус.). Татарский государственный академический театр кукол «Экият» (1 гыйнвар 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  7. ↑ Тагиров Фуат Гайфуллович, __.__.1917. Документы участника войны. [неопр.]. Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.
  8. ↑ Исполнительный комитет Кайбицкого муниципального района. Постановление Исполнительного комитета Кайбицкого муниципального района Республики Татарстан (рус.). Официальный портал правовой информации Республики Татарстан (31 март 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2026.

Әдәбият

  • Мерзляков С. М. Театр кукол в Казани. — Казань: Татарское книжное издательство, 1958. — 64 с.;
  • Шакирҗанов М. Һ. Әкият дөньясына сәяхәт: Татар дәүләт курчак театры тарихы. — Казан: Таткнигоиздат, 1984. — 128 с.;
  • Ханова Ф. М. Татарский театр кукол «Экият»: истоки, традиции и современность. — Казань: Издательство «Заман», 2014. — 224 с. — ISBN 978-5-4428-0045-6..

Сылтамалар

Төркемнәр