Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Алексей Башкиров (1915)

Алексей Иванович Башкиров (24 июль 1915, Иж-Борискино, Гусиха вулысы, Спас өязе, Казан губернасы, Россия империясе — 12 апрель 2002, Тольятти, Самара өлкәсе) — СССР артиллеристы, Эшче-крестьян Кызыл Армиясенең гвардия өлкән сержанты, Бөек Ватан сугышында катнашучы, 8 нче гвардия армиясенең 57 нче гвардия укчылар дивизиясенең 128 нче гвардия артиллерия полкының туп расчеты командиры. Дан орденының тулы кавалеры (1943, 1945, 1946)[1].

Тәрҗемәи хәле

Алексей Башкиров 1915 елның 24 июлендә (6 августында) Казан губернасының Спас өязе Иж-Борискино авылында (хәзерге — Татарстан Республикасының Спас районы Иж-Борискино авылы) туа. Милләте буенча — рус[2].

Авыл мәктәбенең 4 сыйныфын тәмамлап, башлангыч белем ала. Туган авылында «Кызыл Октябрь» күмәк хзуҗалыгында гади колхозчы, аннары машина-трактор станциясендә (МТС) комбайнчы һәм тракторчы булып эшли[1].

1937—1940 елларда Эшче-крестьян Кызыл Армиясе (ЭККА) сафларында артиллерия частьларында хәрби хезмәт үтә[3]. Демобилизацияләнгәч, туган авылына кайта һәм авыл хуҗалыгында механизатор булып эшләүне дәвам итә[2].

1941 елның июлендә Татарстан АССРның Кузнечиха район хәрби комиссариаты тарафыннан икенче тапкыр ЭККА сафларына чакырыла[4]. 1942 елның декабреннән Бөек Ватан сугышы фронтларында гамәлдәге армиядә[3]. Көньяк-Көнбатыш, III Украина һәм I Белоруссия фронтларында сугыша[1]. 8 нче гвардия армиясенең 57 нче гвардия укчылар Яңа Буг Богдан Хмельницкий һәм Кызыл Йолдыз орденлы дивизиясенең 128 нче гвардия артиллерия полкының 76-мм дивизион тубы төзәүчесе һәм расчет командиры булып хезмәт итә[3].

1945 елда гвардия өлкән сержанты Алексей Башкиров СССР Кораллы Көчләреннән демобилизацияләнә[3]. Татарстан АССРна кайта, анда күмәк хуҗалыкта комбайнчы булып эшли. 1952 елда даими яшәү өчен Самара өлкәсенә күченә: Тольятти шәһәрендә (1964 елга кадәр — Ставрополь-на-Волге) яши. В. И. Ленин исемендәге Идел ГЭСын төзегәндә «Куйбышевгидрострой» трестының төзелеш идарәсе предприятиеләрендә слесарь, аннары Идел автомобиль заводының (АвтоВАЗ) хәрбиләштерелгән сак отрядында укчы булып эшли[3].

2002 елның 3 апрелендә Самара өлкәсенең Тольятти шәһәрендә 87 нче яшендә вафат була, шәһәрнең Баныкин зиратында хәрби хөрмәт белән җирләнә.

Сугышчан юлы

128 нче гвардия артиллерия полкы составында гвардияче Алексей Башкиров Северский Донец һәм Днепр ярларыннан Уңъяк Украина, Польша аша нацист Германиясенең башкаласы — Берлинга кадәр сугышчан юл үтә[3]. Днепрны кичүдә, Никополь-Кривой Рог, Березнеговатое-Снигиревка, Одесса, Люблин-Брест, Висла-Одер һәм Берлин һөҗүм операцияләрендә катнаша[1]. Сугышларда үзен дошманның бронетехникасына һәм ут позицияләренә турыдан-туры төзәп артиллерия уты ачу остасы итеп күрсәтә[4].

Батырлыгы

  • III дәрәҗә Дан ордены: 1943 елның 15 декабрендә Днепрның Уңъягында, Алексеевка авылы (Днепропетровск өлкәсе Солонянский районы, Украина ССР) районында барган каты сугышлар барышында 4 нче батареяның туп төзәүчесе гвардия рядовое Алексей Башкиров, дошманның өзлексез артиллерия-миномет уты астында пехотаның сугышчан тәртипләрендә булып, турыдан-туры төгәл ату белән расчетлары белән бергә 2 пулемет ноктасын һәм дошманның 15 кә якын пехота солдатын юк итә, совет укчылар бүлекчәләренең уңышлы алга баруын тәэмин итә[3]. III Украина фронтының 8 нче гвардия армиясенең 57 нче гвардия укчылар дивизиясе частьлары буенча 1943 елның 25 декабрендәге 39/н санлы приказы белән III дәрәҗә Дан ордены (№ 44704) белән бүләкләнә[1].
  • II дәрәҗә Дан ордены: 1945 елның 29 гыйнварында Одер елгасын кичкәндә һәм Мезеритц (хәзерге — Мендзыжеч шәһәре, Любуш воеводалыгы, Польша) торак пункты районында дошманның ныгытылган оборона рубежын өзгәндә, туп расчеты командиры гвардия сержанты Алексей Башкиров төгәл ут белән дошманның озак вакытлы дзотын җимерә, 2 станоклы пулеметны бастыра һәм гитлер пехотасының взводка якын өлешен юк итә. 1945 елның 3 февралендә Одер елгасының көнбатыш ярындагы плацдармда, Маншнов (Кюстрин шәһәреннән көньяктарак, Германия) торак пункты районында барган сугышта, Башкировның расчеты дошманның танклары һәм пехотасының 4 контрһөҗүмен кире кайтара, бер бронетранспортерны һәм 20 дән артык вермахт солдатын юк итә[3]. I Белоруссия фронтының 8 нче гвардия армиясе гаскәрләре буенча 1945 елның 9 апрелендәге 549/н санлы приказы белән II дәрәҗә Дан ордены (№ 15494) белән бүләкләнә[1].
  • I дәрәҗә Дан ордены: 1945 елның 16—17 апрелендә Зеелов биеклекләрендә (Одер елгасыннан көнбатыштарак) дошманның тирән эшелонлаштырылган оборонасын өзү һәм Зеелов шәһәрен штурмлау барышында гвардия өлкән сержанты Алексей Башкиров коралын турыдан-туры төзәүгә чыгарып, 3 станоклы пулеметны, танкка каршы коралны һәм 30 га якын дошман солдатын юк итә, стратегик оборона рубежен яулап алуга ярдәм итә. 1945 елның 24—27 апрелендә Берлин шәһәре өчен урам сугышларында Башкиров расчеты туп уты белән тимер-бетон биналардагы 2 терәк каршылык төенен җимерә, 4 ут ноктасын бастыра һәм дистәләгән дошман автоматчысын юк итә[3][4]. СССР Югары Советы Президиумының 1946 елның 15 маендагы Указы белән немец-фашист илбасарлары белән сугышларда күрсәткән гаять зур батырлыгы, кыюлыгы һәм куркусызлыгы өчен гвардия өлкән сержанты Алексей Иванович Башкиров I дәрәҗә Дан ордены (№ 1422) белән бүләкләнә һәм Дан орденының тулы кавалеры була[1].

Бүләкләре, мактаулы исемнәре

  • I дәрәҗә Дан ордены (1946 елның 15 мае — СССР Югары Советы Президиумы Указы, 1422 нче номерлы орден)[5];
  • II дәрәҗә Дан ордены (1945 елның 9 апреле — 1 нче Белорус фронтының 8 нче гвардия армиясе Хәрби Советының 549/н номерлы приказы, 15494 нче номерлы орден)[6];
  • III дәрәҗә Дан ордены (1943 елның 25 декабре — III Украин фронты 8 нче гвардия армиясенең 57 нче гвардия укчылар дивизиясенең 39/н номерлы приказы, 44704 нче номерлы орден)[7];
  • I дәрәҗә Ватан сугышы ордены (1985 елның 11 марты — Җиңүнең 40 еллыгы уңаеннан СССР Югары Советы Президиумы Указы)[8];
  • «Батырлык өчен» медале (1943 елның 24 июле — 128 нче гвардия артиллерия полкының 12/н номерлы приказы)[9];
  • «Батырлык өчен» медале (1944 елның 15 августы)[10].

Исемен мәңгеләштерү

  • Дан орденының тулы кавалеры Алексей Башкиров исеме Татарстан Республикасы Спас районының административ үзәге — Болгар шәһәрендәге Мемориаль комплексның Геройлар аллеясында мәңгеләштерелгән[2].
  • 2015 елның 24 апрелендә Иж-Борискино авылында (Татарстан, Спас районы) җирле башлангыч мәктәп фасадында истәлек тактасы ачыла[11].
  • Геройның исеме Самара өлкәсенең Тольятти шәһәрендәге Азатлык мәйданындагы Җиңү мемориалының гранит стеласына уеп язылган.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ. Башкиров Алексей Иванович (рус.). Электронная версия Татарской энциклопедии TATARICA (1 гыйнвар 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Межпоселенческая центральная библиотека Спасского муниципального района. Полный кавалер ордена Славы Башкиров Алексей Иванович (рус.). Краеведческий портал Спасского района РТ (20 декабрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Патриотический интернет-проект «Герои страны». Башкиров Алексей Иванович (рус.). Warheroes.ru (18 май 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Музей-мемориал Великой Отечественной войны. Башкиров Алексей Иванович — Полный кавалер ордена Славы (рус.). Информационный портал «Татарстан в Великой Отечественной войне» (9 май 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 август 2026.
  5. ↑ Башкиров Алексей Иванович, __.__.1915. Документы участника войны. (рус.). Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  6. ↑ Башкиров Алексей Иванович, __.__.1915. Документы участника войны. (рус.). Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  7. ↑ Башкиров Алексей Иванович, __.__.1915. Документы участника войны. (рус.). Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  8. ↑ Открытие мемориальной плиты Башкирова Алексею Ивановичу, Полному Кавалеру ордена Славы, уроженцу села Иж-Борискино (рус.). Спасский муниципальный район. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  9. ↑ Башкиров Алексей Иванович, __.__.1915. Документы участника войны. (рус.). Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  10. ↑ Башкиров Алексей Иванович, __.__.1915. Документы участника войны. (рус.). Память народа. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.
  11. ↑ Открытие мемориальной плиты Башкирову Алексею Ивановичу, Полному Кавалеру ордена Славы, уроженцу села Иж-Борискино | Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан (рус.). tatfrontu.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 август 2026.

Әдәбият

  • Дан орденының тулы кавалерлары / ред. коллегиясе рәисе В. П. Горемыкин. — М.: Воениздат, 2010. — Т. 1. — С. 84. — ISBN 978-5-203-02098-7.
  • Дан орденының өч дәрәҗәсе кавалерлары / ред. коллегиясе рәисе Д. С. Сухоруков. — М.: Воениздат, 2000. — С. 71. — 703 с. — ISBN 5-203-01883-9.
  • Татар энциклопедиясе / баш мөх. М. Х. Хәсәнов. — Казан: ТР ФА Татар энциклопедиясе институты, 2002. — Т. 1. — С. 317. — ISBN 5-85247-035-X.
  • Батырлык, кыюлык һәм намус / төз. В. А. Конеев. — Самара: Самара матбугат йорты, 2005. — С. 39—42.

Сылтамалар

Төркемнәр