Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Кәлимулла Якупов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Якупов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Кәлимулла Якуп улы Якупов (рус. ) — Совет хәрби эшлеклесе, медицина хезмәте подполковнигы, Советлар Союзы Герое (1944), Совет-фин һәм Бөек Ватан сугышларында катнашучы.

Тормыш юлы

1920 елның 15 мартында Татарстан АССРның Минзәлә кантоны (хәзерге Татарстан Республикасының Тукай районы) Иштирәк авылында крестьян гаиләсендә туган. Милләте буенча татар[1].

1939 елда Чистай шәһәрендә (Татарстан АССР) медицина техникумын тәмамлый. Кама Тамагы районының Кләүш авылында фельдшер булып эшли[2].

1939 елдан Кызыл Гаскәрдә. 1939—1940 еллардагы совет-фин сугышында һәм 1939 елда совет гаскәрләренең Көнбатыш Украинаны һәм Көнбатыш Белоруссияне азат итү походларында катнаша. 1942 елдан ВКП(б)/КПСС әгъзасы[3].

1941 елның июленнән Бөек Ватан сугышы фронтларында. Хәрби фельдшер сыйфатында 189 нчы укчылар дивизиясенең 259 нчы укчылар полкы составында Калинин фронтында сугышларда катнаша. Сталинград фронтында 112 нче (соңрак — 16 нчы гвардия) Башкорт кавалерия дивизиясенең 275 нче (соңрак — 58 нче гвардия) кавалерия полкы составында сугыша[3].

58 нче гвардия кавалерия полкының медицина пункты фельдшеры (16 нчы гвардия Чернигов кавалерия дивизиясе, 7 нче гвардия кавалерия корпусы, Үзәк фронтның 61 армиясе) медицина хезмәте гвардия өлкән лейтенанты Николай Якупов 1943 елның 27 сентябренә каршы төндә Белоруссиянең Гомель өлкәсе Брагин районы Нивки авылы янында Днепр елгасын кичкәндә баһадирлык күрсәтә. Бүләкләү кәгазендә күрсәтелгәнчә: «Дошманның артиллерия-пулемёт уты астында бер төн эчендә балыкчы көймәсендә Днепр аша 27 рейс ясый, 74 яралы сугышчыны һәм офицерны икенче ярга чыгара һәм Днепрның уң ягына күпсанлы сугыш кирәк-яраклары ташый. Рейсларның берсендә… көймә бортын снаряд ярчыгы тишә… Якупов плащ-палатка белән тишекне каплап, барлык яралыларны ярга исән-имин илтеп җиткерә»[2][4].

ССРБ Югары Шурасы Президиумының 1944 елның 15 гыйнварындагы Указы белән «немец-фашист илбасарларына каршы көрәш фронтында командованиенең сугышчан биремнәрен үрнәк төстә үтәгәне һәм шул ук вакытта күрсәткән батырлыгы һәм каһарманлыгы өчен» медицина хезмәте гвардия өлкән лейтенанты Якупов Николай Якуповичка, Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале (№ 3025) тапшырылып, Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелә[5].

1946 елдан медицина хезмәте гвардия подполковнигы Н. Я. Якупов — запаста. 1949 елда Казанда республика партия мәктәбен тәмамлый. 1976 елдан Татарстан Республикасының Яр Чаллы шәһәрендә яши, «Камдорстрой» тресты идарәсе башлыгы урынбасары булып эшли.

1999 елның 1 февральендә вафат була. Яр Чаллының Яңа зиратында җирләнгән[3].

Бүләкләре

Исемен мәңгеләштерү

  • Н. Я. Якупов исеме 112 башкорт (16 гвардия Чернигов) кавалерия дивизиясенең барлык 78 Советлар Союзы Героеның исемнәре белән бергә мемориаль такталарга алтын хәрефләр белән уеп язылган. Такталар Башкортстан Республикасының Милли музеенда (Уфа шәһәре, Совет урамы, 14) һәм 112 (16 гвардия) башкорт кавалерия дивизиясе музеенда (Уфа шәһәре, Левитан урамы, 27) урнаштырылган[3].
  • Яр Чаллыда Герой исеме Җиңү паркындагы Геройлар аллеясында мәңгеләштерелгән (бюсты куелган, скульпторы Вадим Иксанов)[7][8].
  • 2005 елның 9 августында Яр Чаллыда, Герой яшәгән йортның (Мәләкәс урамы, 9) фасадына аның истәлегенә мемориаль такта куелган[6].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Якупов Николай (Калимулла) Якупович. Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Якупов Николай (Калимулла) Якупович. historymed.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Уфаркин Н. В. Якупов Николай Якупович. Герои страны. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  4. ↑ ЦАМО. Ф. 33. Оп. 686043. Д. 3. Л.83.
  5. ↑ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 15 января 1944 года. Ведомости Верховного Совета СССР (23 гыйнвар 1944). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  6. ↑ 1 2 Якупов Николай (Калимулла) Якупович. Шаймуратовцы. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  7. ↑ Аллея героев в Набережных Челнах. Виртуальный музей Великой Отечественной войны Республики Татарстан (28 апрель 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.
  8. ↑ В Парке Победы Набережных Челнов открыли Аллею Героев. Вести КАМАЗа (30 август 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 март 2026.

Әдәбият

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 863 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
  • Таминдар Хазигалиевич Ахмадиев. Башкирская гвардейская кавалерийская. — Уфа: Китап, 1999. — 368 с. — ISBN 5-295-01973-X.
  • З. И. Гильманов, А. К. Айнутдинов. Герои Советского Союза — наши земляки : (Сб. докум. очерков и зарисовок. В 3-х кн.). — Казань: Татарское книжное изд-во, 1985.
  • Кузьмин, Михаил Кузьмич. Медики — Герои Советского Союза. — Москва: Медицина, 1965. — 96 с.
  • Слава башкирских конников / Ф. Н. Вахитов, Н. И. Камалова. — Уфа: Китап, 2005. — 275 с. — ISBN 5-295-03573-5.
  • Ханин Л. И. Герои Советского Союза — сыны Татарии. — Казань: Таткнигоиздат, 1963. — 680 с.
  • сост.: М.В.Черепанов, Е.В.Панов. Книга Героев = Батырлар китабы. — Казань, 2022. — 191 с.

Сылтамалар

Төркемнәр