Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Майнинг

Майнинг (ингл. mining — файдалы казылмалар чыгару, рус.  майнинг) — криптовалюта платформаларының эшләвен тәэмин итү өчен яңа структуралар булдыру эшчәнлеге (блоклар чылбырындагы яңа блоклар). Чираттагы структур берәмлекне булдырган өчен гадәттә криптовалютаның яңа (эмитацияләнгән) берәмлекләре һәм/яки комиссион җыемнар хисабына бүләкләү каралган. Майнинг — бирелгән үзлекләре булган хеш-кодны табу өчен параметрларны сайлап алу белән исәпләүләр сериясе. Төрле криптовалюталар исәпләүләрнең төрле модельләрен куллана, әмма алар һәрвакытта да яраклы вариантны табу өчен вакыт буенча шактый озак һәм табылган карарны тикшерү өчен тиз. Мондый исәпләүләр бер үк берәмлекләрне кабат тотудан саклау өчен криптовалюта алгоритмнары тарафыннан кулланыла, бүләкләү кешеләрне челтәрләр эшенә җәлеп итәргә ярдәм итә.

Майнинг яңа блоклар булдыру һәм кәгазь акчалар чыгаруны тәэмин итүнең бердәнбер технологиясе түгел. Альтернатива — форжинг (митинг) һәм ICO. Гадәттә бер генә технология кулланыла, әмма кайбер криптовалюталарда аларның комбинацияләрен кулланалар.

Яңа коиннар криптовалюта челтәре беркетмәсе кагыйдәләре буенча майнинг процессы аша барлыкка килә[1].

undefined

Тарих

1983 елда Америка криптографы Дэвид Чаум ecash исемле криптографик электрон акча төрен уйлап таба. Соңрак, 1995 елда ул моны криптографик электрон түләүләрнең башлангыч формасы — Digicash системасы аша гамәлгә ашыра[2]. Digicash өчен банктан банкнотларны алу һәм аларны алучыга җибәрер алдыннан билгеле бер шифрланган ачкычларны билгеләү өчен куллана торган программа тәэминаты таләп ителo. Бу чит кешегә санлы валютаны күзәтмәскә мөмкинлек бирә.

1996 елда Милли куркынычсызлык агентлыгы криптовалюта системасы турында мәгълүмат урнаштырылган «Как сделать монетный двор: криптография анонимных электронных денег» исемле документ бастырып чыгара. Мәкалә беренче тапкыр Массачусетс технология институты ясаган исемлектә[3], 1997 елда The American Law Review басмасында басыла[4].

1998 елда Вей Дай «b-money» — электрон акчаларның аноним бүленгән системасын сурәтли. Соңрак Ник Сабо «bit-gold» санлы валютаны тасвирлый. Биткойн һәм башка криптовалюталар кебек үк, бит-алтын (BitGold биржа белән бутамаска) электрон валюта системасы буларак тасвирлана, кулланучылардан эш башкаруның криптографик җыелган һәм бастырып чыгарылган дәлилләрен таләп итә.

2009 елның гыйнварында Сатоши Накамото тәхәллүсле җитештерүче тарафыннан биткоин булдырыла. Ул SHA-256 криптографик хеш-функциясен үзенең эш сәләтен тикшерү схемасында файдалана. 2011 елның апрелендә Namecoin үзәкләштерелмәгән DNS формалаштыру омтылышы буларак оештырыла. 2011 елның октябрендә Litecoin чыгарыла, ул script-ны SHA-256 урынына хеш-функция сыйфатында куллана. 2012 елның августында барлыкка килгән Peercoin Proof-of-Work һәм Proof-of-Stake гибридын куллана[5].

2024 елның 1 августында Россия Федерация советының Бюджет һәм финанс базарлары комитеты парламентның югары палатасына Россиядә криптовалюта чыгару эшчәнлеген легальләштерә торган канунны хупларга тәкъдим итә[6].

Исәпләүләр мисалы

Мисал сыйфатында Биткойн системасындагы исәпләүләргә охшаш хеш исәпләүләре кулланыла, биредә майнинг процессы Nonce махсус өстәмә параметрының шундый кыйммәтен сайлап алудан гыйбарәт. Ул санлы кыйммәте билгеле бер катлаулылык дәрәҗәсендә максатчан булган Difficulty Target саныннан артык булмгаан хешны алырга мөмкинлек бирә.

Бер үк фраза өчен хешлар үрнәге, өстәмә параметрның төрле кыйммәтләре белән. Мисалдагы соңгы юл иң кечкенә хеш кыйммәтенә ия. 

«Hello, world!0» => 1312af178c253f84028d480a6adc1e25e81caa44c749ec81976192e2ec934c64
«Hello, world!1» => e9afc424b79e4f6ab42d99c81156d3a17228d6e1eef4139be78e948a9332a7d8
«Hello, world!2» => ae37343a357a8297591625e7134cbea22f5928be8ca2a32aa475cf05fd4266b7
...
«Hello, world!4248» => 6e110d98b388e77e9c6f042ac6b497cec46660deef75a55ebc7cfdf65cc0b965
«Hello, world!4249» => c004190b822f1669cac8dc37e761cb73652e7832fb814565702245cf26ebb9e6
«Hello, world!4250» => 0000c3af42fc31103f1fdc0151fa747ff87349a4714df7cc52ea464e12dcd4e9

«Биткойн» системасында катлаулылык дәрәҗәсе һәр 2016 блок аша (якынча 2 атнага бер тапкыр) яңадан исәпләнә. Бу блоклар партиясенең барлыкка килү вакыты 20160 минуттан (2016 * 10) никадәр аерылып торуына бәйле ул арта яисә кими. Әлеге механизм барлык майнерларның гомуми куәтенә карамастан, һәр 10 минут саен блоклар барлыкка килүен тәэмин итә. Башка криптовалюталарда кешны да, максатчан катлаулылык дәрәҗәсен дә санау сизелерлек аерылырга мөмкин. Күп кенә альткойннарда блок формалашуның уртача вакыты шактый, берничә секундка кадәр түбәнрәк.

Биткойн майнингы

Биткойн системасы өстәмә кәгазь акчалар чыгару өчен бер генә мөмкинлекне күздә тота — бүләкләү сыйфатында яңа биткойннарны чираттагы блокны булдырган кеше ала. 120 раслау алганнан соң, блоклар өчен алынган түләүне кулланырга мөмкин (челтәр бүләкне якынча 20 сәгатьтән соң сарыф итәргә рөхсәт итә).

Соло-майнерның ирекле ун минут вакыт эчендә бүләк алу ихтималы чама белән аның хисаплау куәтенең бөтен челтәрнең хисаплау куәте нисбәтенә тигез. Әгәр дә бу нисбәт бик кечкенә булса, озак вакыт аралыгында бүләк алу ихтималы түбән була. Мөмкин кадәр күбрәк бүләк алырга теләүчеләр шул кадәр исәпләү куәтен эштә куллана. Клиентның беренче версияләрендә «яңа биткойннарны булдыру» төймәсе булган[7].

Майнинг мәсьәләсенең үзенчәлеге исәпләүләрне максималь янәшә куеп кулланырга мөмкинлек бирә. Төзелеш үзенчәлекләре нәтиҗәсендә моның өчен зур булмаган өстәмә программалы (GPU дан йөзләрчә тапкыр җитештерүчәнрәк[8]) график процессорлар һәм FPGA белән платалар (җитештерүчәнлек видеокарталар белән чагыштырырлык, әмма энергия нәтиҗәлелеге буенча алардан өстен) яхшы туры килә[9]. Шуннан соң стандарт клиентта кулланыла торган үзәк процессор ярдәмендә майнинг бүләк алу ихтималы бик аз булу сәбәпле, максатка ирешү өчен файдалы булмавы ачыклана һәм төймә алына. Аннары GPU, FPGAГА һәм бигрәк тә CPU га караганда җитештерүчәнрәк һәм энергия нәтиҗәлерәк булган Биткойн челтәре өчен хешларны исәпләп чыгара торган махсуслаштырылган процессорлар (ASIC) җитештерелә. Якынча 2012[10]-2013 елдан киң таралган криптовалюталар майнингы махсуслаштырылган чиплардан тыш, шул исәптән видеокарталарда, майнинг файдасыз була — кулланылган электр энергиясе бәясе уртача нәтиҗәгә караганда югарырак. Мәслән, 2015 ел башына Bitcoin криптовалютасының майнингының катлаулылыгы 10 мең тапкырга арта[11].

Дистәләгән стартаплар ASIC-майнерларның үз реализацияләрен эшли, шул ук вакытта чипларның яңа, җитештерүчәнлек дәрәҗәсе югарырак булган чиплар ярты ел саен чыга (гадәттә логик схемаларда транзисторларны урнаштыру тыгызлыгы 2 ел эчендә икеләтә арта[11]). Майнинг ASIC ка күчү белән сәнәгать дәрәҗәсендә майнинг белән шөгыльләнгән ширкәтләр төзелә. Алар арзан электрлы һәм кайчакта әйләнә-тирә һава температурасы бик югары булмаган урыннарда, аерым алганда Эчке Монголиядә (Кытайда) барлыкка киләләр[11]. Әлеге ширкәтләрнең кайберләре үз ресурсларының бер өлешен арендага тапшыра[11].

Төрле бәяләүләр буенча, Россиядә 2023 ел эчендә 3,5 млрд долларлык 54 мең Биткоин чыгарыла (2024 елның маенданы курс буенча). Экспертлар раславынча, бу күренеш Россия Федерациясендә тулы кыйммәтле майнинг эшчәнлеге барлыкка килүгә нигез булып тора[12].

Пуллар

Уңыш факторының йогынтысын киметү, тагын да тигезрәк һәм алдан уйланылган бүләк алу өчен майнерлар үзләренең хисаплаү куәтләрен пулларга берләштерәләр (ингл. pool — гомуми фонд)[13]. Майнерлар тарафыннан башкарыла торган исәпләүләрнең үзенчәлеге — барышларны максималь янәшә куеп куллану мөмкинлеге. Һәр катнашучы үз гамәлләрен башка катнашучылар гамәлләре белән бәйләмичә, чишелешнең үз вариантын эзли, төрле катнашучылар тарафыннан бер үк параметрларның исәпләүләрен кабатламауны тәэмин итү җитә. Еш кына майнерга түләүләр аның тарафыннан җибәрелгән стандарт вариантлардан (shares) чыгып исәпләнә. Блокны табу өчен уртача агымдагы катлаулылыкка тигез булган стандарт вариантлар саны таләп ителә.

Криптовалюта системасы күзлегеннән караганда, пул — ул соло-майнер. Үзенең гомуми куәте хисабына, пулдан бүләк алу ихтималы аның һәр катнашучысының бүләк алу ихтималлыгы суммасына тигез. Алынган түләү әгъзалар арасында пул хуҗасы билгеләгән кагыйдәләр нигезендә бүленә. Бүләкләрне исәпләүнең түбәндәге 3 төп төре бар[14]:

  • Proportional — пул тарафыннан блок табылгач, бүләк һәр катнашучының керткән өлешенә пропорциональ рәвештә бүленә.
  • PPS — җибәрелгән һәр стандарт вариант бүләкләнә (агымдагы исәп-хисаптан агымдагы катлаулылыкка бүленгән блок өчен бүләкләү).
  • Score — стандарт вариантларны бәяләү системасы, аның алгоритмын пулны оештыручы билгели.

Бу төр исәпләүләрнең түбәндәге танылган вариантлары бар:

  • SMPPS — PPS ка охшаш, әмма пул үзе алганнан да күбрәк кулланучыларга бирми.
  • ESMPPS — SMPPS кебек, әмма пулның даими һәм яңа катнашучыларны бүләкләү өстенлекләрен тигезли.
  • RSMPPS — SMPPS кебек, әмма беренче чиратта яңа катнаушчылар бүләкләнә.
  • PPLNS — Proportional кебек, әмма бүләкләү пулга җибәрелгән соңгы N га кертелгән өлешкә пропорциональ рәвештә башкарыла, монда N икеләтә катлаулылыкка тигез.

2016 елга биткоиннар майнингының күпчелек эре пуллары Кытай Халык Республикасында урнашкан: 2016 елның мартында челтәр куәтенең яртысыннан күбрәге Кытайның өч эре пулы арасында буленә[15][16][17][18][19], майнинг чипларын беренче җитештерүчеләрнең берсе һәм элеккеге Совет Социалистик Республикалар Берлеге илләреннән чыккан кешеләр тарафыннан нигезләнгән BitFury ширкәте пулы дүртенче урынны алып тора[20].

Эмиссия

undefined

Яңа криптовалюта берәмлекләрен чыгару алдан билгеле кагыйдәләр буенча бара һәм нинди дә булса җайга салу органына бәйле түгел (2033 елга кадәр биткойннар саны графигын карагыз). Бүләкләү формасында яңа берәмлекләрнең стандарт порциясен блокчейнда чираттагы блокны формалаштырган кеше ала. Майнинг вакытында уңыш ихтималы әлеге криптовалютаның барлык майнерларының суммар куәтендә кулланылган исәпләү куәте өлешенә пропорциональ, әмма нәтиҗә конкрет вакытта очраклы характерда була.

Стандарт түләү күләме һәрвакыт үзгәрешсез калырга мөмкин. Әмма күп кенә криптовалюталарда эмиссиянең күләме акрынлап кими. Мәсәлән, биткойннарда түләү башта бер блок өчен 50 биткойн тәшкил итә, әмма һәр 210 000 блокны формалаштырганнан соң (якынча 4 елга бер тапкыр) ике тапкырга кими[21], ягъни кими бара торган геометрик прогрессия булып тора. Бу очракта эмиссиянең гомуми күләме кими бара торган геометрик прогрессиянең барлык әгъзаларының суммасы буларак исәпләнә һәм 21 миллион биткойннан артмый. 2014 елның маена әйләнештә 12,7 миллион биткоин[7]. 2012 елның 28 ноябрендә эмиссия түләве 50 дән 25 биткойнга кадәр киметелә[22]. 2016 елның 9 июлендә янәдән ике тапкыр кимү була. 2031 елда эмиссия бөтенләй туктатылачак (түләүнең күләме 50 → 25 → 12,5 → … → 0)[21][23]. Блокларны формалаштыру алга таба да дәвам итә, әмма бүләкләүнең эмиссия өлеше булмый һәм ул бары тик ирекле комиссион түләүләр хисабына гына формалаша[24].

Майнерлар алынган бүләкләүне күпмедер санда яңа блоклар формалашканнан соң файдалана ала (мәсәлән, биткойннарда 120 блок, бүләкләүне алганнан соң якынча бер тәүлек узгач, кулланырга мөмкин).

Яшерен майнинг

Яшерен майнинг — ул башкаларның ресурсларын файдалану. Мәсәлән, корпоратив серверларда хезмәткәрләр тарафыннан майнингны эшләтү яки вируслар һәм трояннар составына майнинг өчен код кертү.

2011 елның июнендә Symantec ширкәте мәгълүматлары буенча, майнинг ботнетларда эшләтеп җибәрелергә мөмкин. 2011 елның икенче кварталы өчен отчетында Касперский Лабораториясе яшерен майнинг белән шөгыльләнгән троян модуле турында хәбәр итә[25].

2013 елның апрелендә Skype-та текст хәбәрләре аша таралган троян программаларының эпидемиясе теркәлә, аларның максаты — криптовалюта янчыклары (wallet.dat) файлларын эзләү, урлау һәм CPU га яшерен майнинг[26][27].

2011—2013 елларга кадәр биткойннарның яшерен майнингы (майнинг GPU һәм ASIC төрендәге процессорларда майнинг массакүләм барлыкка килгәнче). Соңрак яшерен майнинг башка криптовалюталар алу өчен кулланыла.

ΜTorrent торрент-клиентын (версия - 3.4.2 build 28913 һәм соңрак) урнаштырганда, бүленгән исәпләүләр өчен туктап тору вакытында компьютер ресурсларын кулланырга мөмкинлек бирә торган өстәмә EpicScale программасын урнаштырырга тәкъдим ителә. ΜTorrent вәкилләре раславынча, әлеге вакытта EpicScale челтәре криптовалюта майнингы өчен кулланыла (исемен төгәлләмичә), алынган акчаларның бер өлеше ширкәтне финанслауга, бер өлеше хәйриягә китә[28].

2017 елда кайсыбер криптовалюталарның JavaScript яшерен майнингы булган кайсыбер сайтлар турында хәбәрләр барлыкка килә[29][30] (майнингның мондый төре рус телендә «браузер майнингы», инглиз телендә — «криптоджекинг» дип атала[31]). Браузеларга берничә өстәмәләрдә охшаш компонентлар табылган[32].

IBM X-Force төркеме белгечләре мәгълүматлары буенча, 2017 елның ике аенда майнинг өчен зарарлы программа тәэминаты белән зарарланган санаклар саны 6 тапкырга арта[33].

Иртә һәм соң майнерлар арасындагы тигезсезлек

Биткойн чыгару кагыйдәләре даими челтәр куәте кечкенә булган очракта майнинг белән шөгыльләнүчеләргә күбрәк өстенлекләр бирә. Мәсәлән, 2013 елда блок генерацияләү өчен таләп ителгән эш күләме челтәрне эшләтеп җибәрүгә караганда ярты миллион тапкырга күбрәк. Майнерларның даими исәпләү куәте арткан саен генерация энергиясе һәм аппарат чыгымнары арта. Бу майнинг өчен түләү күләменең кимүе белән бергә бара.

Серджио Лернер (Sergio Demian Lerner) 2009 елның 3 гыйнварыннан 25 гыйнварына кадәр бер кеше генә майнинг белән шөгыльләнгән, якынча 1 миллион биткойн алган, аларның күбесе сарыф ителмәгән, дип раслый. Транзакцияләрнең беренче блокларын анализлау нигезендә расланганча, 2009 елның 3 гыйнварыннан 2010 елның 25 гыйнварына кадәр майнинг белән бер генә кеше шөгыльләнгән, 1 миллионга якын Биткойн тапкан, аларның күбесе беркайчан да сарыф ителмәгән[34].

Майнингның дәүләт программалары

Россиядә 2017 елда Россия Федерациясе Президенты карамагындагы интернет-омбудсмен Дмитрий Мариничев электр энергиясе артык булган районда 20 мегаватт куәтле майнинг фермасы төзүгә 100 млн доллар җәлеп итү планы турында сөйли[35][36][37].

2017 елдан Корея Халык Демократик Җөмһүрияте милли валютага ярдәм итү өчен криптовалюталар майнингын куллана[38][39].

2018 елда Әрмәнстан Хөкүмәте Разданда ирекле икътисади зона булдыру турында карар кабул итә[40].

Ирекле икътисади зонаны оештырган ECOS ширкәте, ул технологик кластерны үстерү өчен җавап бирә. Ирекле икътисади зона белем бирү-аралашу проектларын, тикшеренү лабораторияләрен, стартапларга инвестицияләр җәлеп итү өчен электрон мәйданчыкларны һәм майнинг өчен дата-үзәкне үз эченә ала[41][42].

Видеокарталарда майнинг

Төрле криптовалюталар майнингы эшнең үтәлешен раслау өчен төрле процедураларны кулланырга мөмкин. Кайбер криптовалюталар өчен, шул исәптән Биткойн өчен дә, махсуслаштырылган процессорлар (ASIC) булдырылган, алар яхшы җитештерүчәнлек һәм чагыштырмача экономиялелек нәтиҗәсендә майнингның башка ысулларын кысрыклап чыгара. Башка очракларда мондый алым нәтиҗәле булмый. 2017 ел ахырына кайбер криптовалюталарның майнингы, шул исәптән Ethereum, видеокарталар процессорлары ярдәмендә файдаланыла. Криптовалюталарга бәяләрнең шактый нык күтәрелүе майнинг җиһазларына, шул исәптән видеокарталарга ихтыяҗ артуга китерә[43]. Бу Sapphire һәм Asus ны майнинг өчен махсуслаштырылган комплектлаучы линейкасын чыгарырга этәрә[44][45].

SSD һәм каты дискларда Майнинг

2021 елның маенда аналитиклар Chia криптовалютасын[46] эшләтеп җибәрү белән бәйли торган зур күләмле SSD һәм HDD га ихтыяҗ сизелерлек (2-3 тапкырга[47]) арта[48]. BitTorrent беркетмәсе авторы Брэм Коэн тарафыннан төзелгән China Network челтәре proof-of-Space һәм Proof-of-Time консенсус алгоритмнарын куллана[49].

Майнинг һәм энергетика

Транзакцияләрнең энергетик нәтиҗәсезлеге

Эшнең башкарылуын исбатлау нигезендә майнинг системалары гаять зур ресурслар таләп итә.

  • 2013 елда Bitcoin челтәрендә сарыф ителгән исәпләү куәте дөньядагы иң куәтле 500 яхшы санакларны 256 тапкырга узып китә[50].
  • 2015 ел башына Биткойн дөнья майнерларының электрны гомуми куллануы ел саен ким дигәндә 1,46 ТВТ·сәгать дип (барлык энергия нәтиҗәле ASIC куллану шарты белән) бәяләнә[11], бу уртача 160 МВт куәткә туры килә.
  • 2017 елда Биткойн системасында бер транзакцияне тулысынча рәсмиләштерү өчен уртача 163 кВт сәгать энергия таләп ителә. Шундый энергия күләме белән биш көн дәвамында бер катлы кечкенә йортта яшәгән өч кешедән торган гаиләне тулысынча тәэмин итеп була. Биткоин һәм Ethereum челтәрендә криптовалюталар майнингына даими алганда Сүриягә, Кипрга, Камбоджага, яки Брунейга караганда энергия күбрәк сарыф ителә[51][52][53].
  • Нидерланд икътисадчысы Алекса де Вриc бәяләвенчә, 2018 елның маена Биткойн һәм башка криптовалюталар майнингы дөньядагы электр энергиясе җитештерүенең 0,5 процентын йота, бу зур булмаган Аурупа иленең энергия бюджетына тиң[54][55].
  • Кайбер галимнәр фаразлавынча, катлаулылык күрсәткече үсүен дәвам иткән һәм майнинг өчен исәпләү куәтләре арткан очракта 30 елдан соң Биткойн куллану Цельсий шкаласы буенча 2 градуска, глобаль җылынуга китерәчәк[56][57][58][59].
  • Криптовалюталар майнингы вакытында бүленеп чыга торган җылылык хисабына йортларны җылытуны тәэмин итә торган эшләнмәләр барлыкка килә[60].
  • 2021 елның языннан Кытайның төрле провинцияләрендә электр челтәрләрендә артык йөкләнеш нәтиҗәсендә өзеклекләрне булдырмас өчен үзәкләштерелгән майнингка тыюлар кертелә башлый[61]. 2021 елның июль уртасына Кытайда майнинг-ширкәтенең 90 % проценты эшен туктата. Биткойн өчен бу 2021 елның мае белән чагыштырганда катлаулылык параметрының 45 процентка кимүенә китерә[62].
  • 2018 елның 20 апрелендә Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы криптовалюталар майнингы Россиянең энергетика объектларында аварияләр саны артуга китерергә мөмкин, чөнки гамәлдәге электр челтәрләре мондый йөкләнешкә исәпләнмәгән, дигән документ чыгара[63].
  • 2024 елның 17 июлендә Владимир Путин икътисади мәсьәләләр буенча киңәшмәдә белдергәнчә, майнинг вакытында энергияне контрольсез куллану Иркутск өлкәсендә, Бурятиядә һәм Байкал арты краенда электр кытлыгы куркынычы тудыра. Шул ук вакытта төбәкләр предприятиеләренә, торак-коммуналь хуҗалык өлкәсенә, торак секторына җитди зыян китерә[64].
  • 2024 елның 30 октябрендә Россия Федерациясе Энергетика министрлыгы башлыгы урынбасары Евгений Грабчак Ерак Көнчыгышта, Себернең көньяк-көнбатышында һәм илнең көньягында майнингны тыю турында белдерә. Бу төбәкләрдә электр энергиясе кытлыгы белән бәйле. Элегрәк Владимир Путин санлы валюта әйләнешен җайга салу турында канун имзалый. 2024 елның 1 ноябреннән Россия Федерациясе Хөкүмәте кабул ителгән канун нигезендә төбәкләрдә криптовалюта майнингын тыя[65].
  • 2024 елның 13 ноябрендә Россия Федерациясе Президенты администрациясе башлыгы урынбасары Максим Орешкин фикеренчә, якындагы 5-10 елда актив майнинг нәтиҗәсендә Россия икътисадында электр энергиясе кытлыгы проблемасы барлыкка киләчәк[66].
  • Россия Федерациясе Хөкүмәте 2031 елга кадәр көзге-кышкы чорда Иркутск өлкәсендә, Бурятиянең аерым өлешләрендә һәм Байкал арты краенда криптовалюта майнингын тыюны кертү нияте турында игълан итә[67].
  • 2024 елның декабрендә электр энергетикасы өлкәсендә вәзгыять начараю сәбәпле Абхазия парламенты беренче укылышта майнингны тыйган һәм криптовалюталар чыгару өчен җинаять җаваплылыгы каралган проект кабул итә. Абхазия Президенты вазифаларын башкаручы Бадра Гунба Эчке эшләр министрлыгының криптовалюта майнингына каршы көрәш буенча бүлекчәсен булдырырга боера[68].

Майнинг өчен органик калдыклар

2024 елның июлендә Россия халык хуҗалыгы һәм дәүләт хезмәте академиясендә терлекчелекнең органик калдыкларын эшкәртү ярдәмендә криптовалюталар майнингы өчен электр энергиясе профицитын булдыру мөмкинлеге турында белдерәләр. Эшкәртү барышында электр энергиясенә әверелдерү өчен яраклы газ хасил була. Алынган энергиянең бер өлешен конкрет предприятие ихтыяҗлары өчен кулланырга, калганын майнинг фермаларына җибәрергә мөмкин[69][70].

Тәнкыйть

  • Биткойн икътисади фәннәр буенча Нобель премиясенең сигез лауреаты тарафыннан «спекулятив куык» буларак характерлана;
  • 2018 елда криптовалюта базары җимерелгәч, криптография белән бәйле үз-үзенә кул салулар санының артуы күзәтелә[71];
  • 2022 елның июнендә Билл Гейтс билгеләвенчә, криптовалюталар «100 % зуррак ахмак теориясенә нигезләнгән»[72].

Сылтамалар

Искәрмәләр

  1. ↑ Coin | Что такое простыми словами — Крипто на vc.ru (2024-04-10). 14 август 2025 тикшерелде.
  2. ↑ Julie Pitta. Requiem for a Bright Idea (ингл.). Forbes. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2023.
  3. ↑ How To Make A Mint: The Cryptography of Anonymous Electronic Cash. groups.csail.mit.edu. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2023.
  4. ↑ Laurie Law, Susan Sabett, Jerry Solinas. How to Make a Mint: The Cryptography of Anonymous Electronic Cash // American University Law Review. — 1997-04-01. — Т. 46, вып. 4.
  5. ↑ WIRED UK. Wary of Bitcoin? A guide to some other cryptocurrencies [неопр.]. Ars Technica (11 май 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2023.
  6. ↑ Профильный комитет СФ поддержал закон о легализации майнинга криптовалют в РФ. 1 август 2024 тикшерелде.
  7. ↑ 1 2 Сергей Козловский Никто не знает, но стоит дорого Архивная копия от 6 апрель 2013 на Wayback Machine // Lenta.ru, 2013-04-03
  8. ↑ https://arstechnica.com/tech-policy/news/2011/08/symantec-spots-malware-that-uses-your-gpu-to-mine-bitcoins.ars Архивная копия от 9 май 2012 на Wayback Machine «estimates that GPUs can compute hashes up to 750 times as quickly as a typical CPU.»
  9. ↑ https://www.theregister.co.uk/2011/08/16/gpu_bitcoin_brute_forcing/ Архивная копия от 9 июль 2019 на Wayback Machine «the idea of GPGPU extremely attractive for the purpose of bitcoin mining»
  10. ↑ the economist. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 сентябрь 2017. Архивировано 30 ноябрь 2013 года.
  11. ↑ 1 2 3 4 5 The magic of mining  [ингл.], The Economist (2015-01-10). 22 декабрь 2015 тикшерелде.
  12. ↑ Домайнить и перемайнить. Коммерсант (17 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 июнь 2024.
  13. ↑ Pooled Mining Архивная копия от 10 май 2017 на Wayback Machine //Bitcoin wiki
  14. ↑ Mining pool reward FAQ Архивная копия от 24 декабрь 2016 на Wayback Machine //Bitcoin wiki
  15. ↑ Bitcoin Hashrate Distribution — Blockchain.info. Мөрәҗәгать итү датасы: 22 март 2016. Архивировано из оригинала 21 апрель 2020 года.
  16. ↑ Список крупнейших пулов для майнинга Bitcoin. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2022. Архивировано 24 февраль 2021 года.
  17. ↑ 帮助与支持 — 蚂蚁矿池. Мөрәҗәгать итү датасы: 22 март 2016. Архивировано 3 апрель 2016 года.
  18. ↑ F2Pool — 比特币矿池. Мөрәҗәгать итү датасы: 22 март 2016. Архивировано 21 март 2016 года.
  19. ↑ BTCC矿池 — 保护比特币网络. Мөрәҗәгать итү датасы: 22 март 2016. Архивировано из оригинала 7 апрель 2016 года.
  20. ↑ CEO Bitfury: я верю в Bitcoin! — Bit•Новости. Мөрәҗәгать итү датасы: 22 март 2016. Архивировано 20 март 2016 года.
  21. ↑ 1 2 Bitcoin Clock, прогноз моментов изменения сложности и уменьшения вознаграждения. Мөрәҗәгать итү датасы: 6 май 2015. Архивировано 6 апрель 2016 года.
  22. ↑ Block 210000, Bitcoin Block Explorer
  23. ↑ [1] Архивная копия от 28 март 2017 на Wayback Machine [ингл.]
  24. ↑ «Bitcoin: Peer-To-Peer Electronic Cash System» Архивная копия от 8 декабрь 2017 на Wayback Machine раздел № 6 «Incentive»
  25. ↑ Развитие информационных угроз во втором квартале 2011 Архивная копия от 1 август 2013 на Wayback Machine // Лаборатория Касперского
  26. ↑ Троян в Skype использует компьютер жертвы для генерирования Bitcoin. Информационный портал по безопасности (8 апрель 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 декабрь 2015. Архивировано 22 декабрь 2015 года.
  27. ↑ Skypemageddon by bitcoining Архивная копия от 31 март 2014 на Wayback Machine, An avalanche in Skype // Dmitry Bestuzhev (Kaspersky Lab), 4 April 2013;
    Новый skype-троян превращает компьютер в раба, добывающего Bitcoin. Хабрахабр (7 апрель 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 декабрь 2015. Архивировано 18 апрель 2013 года.
  28. ↑ What is Epic Scale? Архивная копия от 2 апрель 2015 на Wayback Machine [ингл.]
  29. ↑ The Pirate Bay used ‘hidden code’ to mine cryptocurrency | The Week UK. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 сентябрь 2017. Архивировано 25 сентябрь 2017 года.
  30. ↑ New Malicious Ads Mine Cryptocurrency in Your Browser | News & Opinion | PCMag.com. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 сентябрь 2017. Архивировано 25 сентябрь 2017 года.
  31. ↑ Как включить защиту от майнинга в Opera. Антимайнинг Опера. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 март 2018. Архивировано 29 март 2018 года.
  32. ↑ First Chrome extension with JavaScript Crypto Miner detected — gHacks Tech News. Мөрәҗәгать итү датасы: 25 сентябрь 2017. Архивировано 25 сентябрь 2017 года.
  33. ↑ Два миллиона компьютеров по всему миру заражены вредоносным ПО для майнинга  [рус.], CoinMarket.News (2017-09-24). 1 ноябрь 2017 тикшерелде.
  34. ↑ Анатолий Ализар Заслуженное богатство Сатоси Накамото Архивная копия от 9 сентябрь 2017 на Wayback Machine
  35. ↑ Биткойномания: Советник Путина намерен привлечь 100 млн долларов в ходе ICO  [рус.], CoinMarket.News (2017-08-09). 1 ноябрь 2017 тикшерелде.
  36. ↑ Интернет-омбудсмен с партнерами привлечет $100 млн на добычу криптовалюты, РБК. 1 ноябрь 2017 тикшерелде.
  37. ↑ Холдинг интернет-омбудсмена привлек на ICO рекордные для России $43 млн, РБК. 1 ноябрь 2017 тикшерелде.
  38. ↑ Chen, Qin. Bitcoin 'mining': A new way for North Korea to generate funds for the regime, CNBC (2017-09-13). 1 ноябрь 2017 тикшерелде.
  39. ↑ Bitcoin May Be North Korea’s Solution to Financial Isolation - Cryptovest  [ингл.], Cryptovest (2017-10-03). 1 ноябрь 2017 тикшерелде.
  40. ↑ Тигран Хачатрян подписал соглашение с компанией ECOS относительно свободной экономической зоны в Раздане (ингл.). mineconomy.am. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2020. Архивировано 28 сентябрь 2020 года.
  41. ↑ Армения создает свободную экономическую зону для стартапов (рус.). vesti.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2020. Архивировано 31 октябрь 2020 года.
  42. ↑ В Армении появится свободная экономическая зона с дата-центром для майнинга (ингл.). ForkLog (30 август 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2020. Архивировано 16 июнь 2020 года.
  43. ↑ Повальное увлечение майнингом опустошило запасы видеокарт AMD в США  [рус.], CoinMarket.News (2017-06-07). 1 ноябрь 2017 тикшерелде.
  44. ↑ Asus представила специализированную материнскую плату для майнеров  [рус.], CoinMarket.News (2017-08-22). 1 ноябрь 2017 тикшерелде.
  45. ↑ Sapphire и ASUS представили новые видеокарты для майнинга  [рус.], CoinMarket.News (2017-06-28). 1 ноябрь 2017 тикшерелде.
  46. ↑ Стартовали торги новой криптовалютой Chia, которая добывается при помощи SSD и HDD (рус.). 3dnews.ru (5 май 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 май 2021. Архивировано 4 май 2021 года.
  47. ↑ Ксения Мурашева. В России в 2-3 раза выросли цены на жёсткие диски (рус.). ferra.ru (11 май 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 29 май 2021. Архивировано 2 июнь 2021 года.
  48. ↑ Валерий Кодачигов. Новая криптовалюта спровоцировала двукратный рост цен на жесткие диски // Ведомости : газета. — 2021. — 10 мая.
  49. ↑ Из-за популярности Chia продажи жестких дисков в РФ выросли вдвое (рус.). forklog.com. forklog.com (4 май 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 май 2021. Архивировано 5 май 2021 года.
  50. ↑ Global Bitcoin Computing Power Now 256 Times Faster Than Top 500 Supercomputers, Combined! Архивная копия от 8 июнь 2017 на Wayback Machine (2013) [ингл.]
  51. ↑ Bitcoin Energy Consumption Index Архивная копия от 25 гыйнвар 2022 на Wayback Machine [ингл.]
  52. ↑ Ethereum Energy Consumption Index (beta) Архивная копия от 11 октябрь 2017 на Wayback Machine [ингл.]
  53. ↑ Майнинг эфириума расходует больше энергии, чем Кипр, Камбоджа или Бруней (рус.). CoinMarket.News (30 июнь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 ноябрь 2017. Архивировано из оригинала 7 ноябрь 2017 года.
  54. ↑ Добыча биткоина «съедает» 0,5 % электричества на Земле, выяснили ученые Архивная копия от 19 май 2018 на Wayback Machine // РИА Новости, 16.05.2018
  55. ↑ Alex de Vries Bitcoin’s Growing Energy Problem Архивная копия от 28 сентябрь 2020 на Wayback Machine // Joule Volume 2, Issue 5, 16 May 2018, Pages 801—805
  56. ↑ Bitcoin emissions alone could push global warming above 2°C // Nature Climate Change volume 8, pages931–933 (2018). Архивировано 9 ноябрь 2018 года.
  57. ↑ Producing bitcoin currency could void climate change efforts — scientists | Reuters. Мөрәҗәгать итү датасы: 5 ноябрь 2018. Архивировано 5 ноябрь 2018 года.
  58. ↑ Bitcoin Predicted To Be The Nail In The Coffin Of Climate Change. Мөрәҗәгать итү датасы: 5 ноябрь 2018. Архивировано 5 ноябрь 2018 года.
  59. ↑ Градус биткойна: как майнинг влияет на климат Земли — РТ на русском. Мөрәҗәгать итү датасы: 5 ноябрь 2018. Архивировано 5 ноябрь 2018 года.
  60. ↑ Елизавета Серьгина. Российский стартап разработал прибор для майнинга криптовалют и обогрева дома // Ведомости. — 2017. — 11 октябрь. Архивировано 15 февраль 2020 года.
  61. ↑ Михаил Теткин. Биткоин подешевел после нового запрета майнинга в Китае // rbc.ru. — 2021. — 14 июль. Архивировано 22 июль 2021 года.
  62. ↑ Михаил Теткин. Курс биткоина резко вырос после падения ниже $30 тыс. // rbc.ru. — 2021. — 21 июль. Архивировано 22 июль 2021 года.
  63. ↑ В МЧС предупредили о риске пожаров из-за майнинга криптовалют Архивная копия от 21 апрель 2018 на Wayback Machine // softodrom.ru
  64. ↑ Путин обвинил майнеров в нехватке электроэнергии в ряде регионов. РБК (17 июль 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 июль 2024.
  65. ↑ Майнинг скоро запретят в некоторых регионах РФ. ТАСС (30 октябрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 октябрь 2024.
  66. ↑ Максим Орешкин заявил о скором дефиците электроэнергии из-за майнинга | Эксперт (рус.). Эксперт. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 ноябрь 2024.
  67. ↑ В РФ могут ограничить майнинг в трех регионах до 2031 года. 19 ноябрь 2024 тикшерелде.
  68. ↑ В МВД Абхазии создадут подразделение по борьбе с майнингом криптовалюты (2024-12-24). 24 декабрь 2024 тикшерелде.
  69. ↑ В России предложили майнить криптовалюту с помощью навоза (2024-07-24). 24 июль 2024 тикшерелде.
  70. ↑ В России хотят использовать органические отходы для майнинга криптовалют — Газета.Ru | Новости (2024-07-24). 24 июль 2024 тикшерелде.
  71. ↑ Аналитики: Криптовалютная индустрия находится на пороге краха (рус.). Coinspot. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2023.
  72. ↑ Билл Гейтс связал криптовалюты и NFT с теорией «большего дурака» (рус.). РБК. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 февраль 2023.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр