Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Алишер Усманов

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Усманов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Алишер Борхан улы Усманов (рус. Алише́р Бурха́нович Усма́нов, үзб. Alisher Burxonovich Usmonov, 9 сентябрь 1953, Үзбәкстан, Чуст[4]) — Россия эшмәкәре, миллиардер, «USM Holdings»ны нигезләүче[5].

Россиянең иң бай эшкуарларының берсе. 2023 елда Forbes журналы Усмановның байлыгын 14,4 млрд долларга бәяли, бизнесмен Россия рейтингында 8 нче позицияне һәм миллиардерларның дөнья рейтингында 122 нче урынны били[6]. 2024 елда, Forbes мәгълүматлары буенча, Усманов 13,4 млрд доллар байлыгы белән иң бай россия бизнесменнары исемлегендә тугызынчы урында тора[7]. Бөек Британиянең иң бай кешеләренең берсе (Sunday Times рейтингы буенча)[8]. Күп еллар хәйриячелек белән шөгыльләнә[9], ә 2012 елда Forbes Усмановны «ел филантропы» дип атый[10]. 2019 елда Усманов акчасына Мәскәүдә Гимнастика сарае төзелә, ул Россиядә елның иң яхшы мәдәни объекты дип таныла[11][12]. «Сәнгать, фән һәм спорт» хәйрия фондына нигез салучы.

Халыкара фехтование федерациясе (FIE) Президенты (2008 елның 6 декабреннән 2022 елның 1 мартына кадәр; 2024 елның 30 ноябреннән 2024 елның 4 декабренә кадәр)[13].

Башлангыч еллары

Алишер Усманов 1953 елның 9 сентябрендә Үзбәкстанның Наманган өлкәсе, Чуст шәһәрендә дөньяга килә[5]. Гаиләдәге дүрт баланың иң олысы була. Алишер Усмановның әтисе — Борхан Усманов — 1980-нче елларда Ташкент шәһәре прокуроры булган[14].

Бала чагында, «Өч мушкетер»ны укыгач, мушкетерлык белән кызыксына һәм фехтование белән шөгыльләнә башлый. Ике ел секциядә шөгыльләнгәннән соң, республиканың фехтование буенча яшьләр җыелма командасына керә, берникадәр вакыттан спорт остасы дәрәҗәсендә СССР җыелма командасына керә[5]. Бу вакытта ул булачак хатыны Ирина Винер белән таныша, ул да шул ук Спорт сараенда ритмик гимнастика белән шөгыльләнә[15] .

1971—1976 елларда МГИМОда халыкара хокук белгечлеге буенча белем ала[5]. СССР Фәннәр академиясендә фәнни хезмәткәр, Үзбәкстан Комсомол Үзәк Комитетының өлкән референты, Совет тынычлык комитетының Тышкы икътисадый ассоциациясе генераль директоры булып эшли[5][14].

1980 елның августында 26 яшьлек Усманов, дуслары Бахадыр Насимов, КГБ махсус бүлеге операторы, Үзбәкстан ССH КГБ рәисе урынбасары Мөхәммәд-Әмин Насыймов һәм Илһам Шайков белән берлектә, авыр шартларда ришвәт алуда катнашуда, бер төркем кешеләр тарафыннан кылынган мошенниклыкта, социалистик милек урлауда гаепләнеп, 8 ел хөкем ителә[5][16]. 1986 елда колониядән «эчкерсез үкенүе сәбәпле» һәм «үрнәк тәртибе өчен» азат ителә[17]. 1989 елда хөкем карары бетерелә, ә 2000 елда Үзбәкстан Югары суды тарафыннан рәсми рәвештә реабилитацияләнә[14].

1997 елда Россия Федерациясе Хөкүмәте карамагындагы Финанс академиясен «Банк белгечлеге» буенча тәмамлый[5].

Карьерасы

Усманов гарәп теленнән тәрҗемә итеп акча эшли, аннан Әндиҗандагы СССР Фәннәр академиясе физика институты лабораториясендә патент белгече булып эшли башлый. МГИМОдагы элемтәләр ярдәмендә Мәскәүгә кайта һәм Совет дөньяны саклау комитетының  [рус.] (тат. Тышкы икътисадый ассоциациясендә эшли башлый[5].

1987 елда Раменскоеда «Агропласт» кооперативын гамәлгә куя, ул Мәскәү өлкәсендәге Раменское пластмасса заводы базасында полиэтилен пакетлар җитештерү белән шөгыльләнә һәм 1993 елга кадәр тәмәке продукциясе белән тәэмин итә[5].

Соңрак «Беренче рус бәйсез банкы» директорлар советы составына керә. 1993 елда бу банк МАПО-банкны гамәлгә куючы буларак чыгыш ясады.

Дәүләт милкен хосусыйлаштыруда Усманов катнашмый[18].

1994—1998 елларда Усманов, «Интерфин» банкара инвестицияләр һәм финанс компаниясе генераль директоры була, һәм үсеп килүче Россия базарында инвестицияләр белән шөгыльләнә. 1998 елда «Интерфин»нан китә һәм «Газпроминвестхолдинг» генераль директорының беренче урынбасары вазифасына күчә[14][19].

1990 нчы еллар ахырында Усманов Рем Вяхирев белән очраша. Газпром һәм Интерфин үз көчләрен һәм финансларын туплап, Оскол электрометаллургия заводында (ОЭМК) һәм Лебединский тау эшкәртү заводында контроль өлешләрен алалар, аларны Газметаллга туплыйлар. 2002 елда Усмановның Интерфины бу компаниядәге Газпром акциясен сатып ала һәм бердәнбер контроль акционер була.

2003 елда Усманов минималь дәрәҗәләрдә дөньяда корыч җитештерү буенча өченче урында торган Сorus Англия-Голландия корыч кою компаниясе акцияләренең зур булмаган пакетын сатып ала. Түбән дәрәҗәләрдә Corus компаниясенең 13,4% акцияләрен 319 млн долларга шәхси һәм заем акчаларына сатып алып, 2004 елда Усманов акцияләрен сата, үзе һәм партнерлары өчен 614 млн доллар эшли. Уңышлы килешүдән соң Анисимов алдагы проектта да Усмановның партнеры була[20]. 2000 еллар уртасында Усмановка «Газпром» акцияләренең максималь 2,6% ы һәм «Саклык банкы»ның 1% ы карый[20].

2005 елда Усманов Василий Анисимов белән, Борис Иванишвилидан Михайлово тау-баету комбинатын ала. 2006 елда ОЭМК, Лебединский һәм Михайлово омбинаты активлары «Металлоинвест»ка туплана. Анисимов һәм Владимир Скоч Усманов белән бергә аның хуҗалары булалар[21][22][23][24].

2006 елның августында Усманов шәхси зат буларак «Коммерсанть» нәшрият йортының 100% акцияләрен сатып ала. WSJ мәгълүматлары буенча, америка түрәләре «Коммерсанть»ны Россиядә эшләвен дәвам иткән иң бәйсез ВМЧларының берсе дип саный. 2022 елның апрелендә АКШ «Коммерсанть» газетасын санкцияләрдән азат итә[14][25].

2008 елда «Металлоинвест» аукцион ота һәм 500 млн долларга Удокан бакыр ятмасын эшкәртүгә лицензия сатып ала, аңа, урнашкан урынының катлаулылыгы сәбәпле, ачылу вакытыннан бирле кагылмаган булалар. Усманов киләчәкне «яшел» энергетикада дип саный, ә бакыр энергиягщ күчү өчен төп металл булып тора. 2020 елда USM холдингына кергән Байкал тау компаниясе (аннары «Удокан бакыры»  [рус.] (тат. дип үзгәртелә) Россиядә иң эре Удокан бакыр ятмасын эшкәртә башлый[26][27].

2012 елда Усманов һәм аның партнерлары активлары белән идарә итү өчен USM холдинг компаниясе төзелә[5].

2014 елда Усманов, хәйрия эшчәнлегенә һәм спортны үстерүгә игътибарын күбрәк бирү өчен, бизнес идарәсеннән китә[5].

2021 елда USM һәм Металлоинвест Курск өлкәсендә кайнар брикетлы тимер заводы төзелеше башлануы турында игълан итәләр. Предприятие эше, углеродсыз металлургия принципларына нигезләнеп, яшел водород куллануга тулысынча күчү перспективасына нигезләнә. Проектның бәясе 40 млрд сум тәшкил итә[28].

2006–2023 елларда Усманов Россия сәнәгатьчеләре һәм эшмәкәрләре берлеге идарәсе бюросы әгъзасы була[29]. 2023 ел башында, пенсиягә чыгу сәбәпле, РСПП бюросыннан китә[30].

undefined
undefined

Байлыгы һәм Форбстагы урыны

Forbes журналы 2012 елда Усмановның байлыгын 18,1 млрд долларга бәяли (дөньяда № 28, Россиядә № 1)[31].

2012 елның мартында Bloomberg басмасы Усмановны Россиянең иң бай кешесе дип атый, аның байлыгын 20 млрд АКШ доллары дип бәяли[32]. 2012 елның октябрендә ул Виктор Вексельбергтан калышып, икенче урынны били. 2013–2015 елларда Россиянең иң бай кешеләре исемлеген җитәкли. 2012 елда, Forbes журналы версиясе буенча, дөньяның иң абруйлы кешеләре арасында 67 нче урында тора[33], шул ук вакытта Sports.ru версиясе буенча үзбәк футболының иң абруйлы 30 кешесе арасына керә[34].

2012 елда Bloomberg Markets Magazine журналы версиясе буенча «50 иң абруйлы кеше» еллык рейтингына керә[35]. Forbes журналының Россия версиясе тарафыннан төзелгән 2016 елда Россиянең иң бай 200 бизнесмены исемлегендә Усманов 12,5 миллиард доллар белән 3 нче урынны били[36], ә 2017 елда 15,2 миллиард доллар белән 5 нче урынга күчә[37]. 2018 елда 12,5 миллиард долларлык капиталы белән 10 нчы урынны били[38]. Әмма 2020 елда ул Forbes журналы тарафыннан бастырылган «20 иң бай Россия бизнесменнары» рейтингында 7 нче урынга күтәрелә[39].

2010 елның апрелендә Британиянең The Sunday Times газетасы Усмановны Бөекбританиянең иң бай ун кешесе исемлегенә кертә. Ул рейтингта 4,7 млрд фунт стерлинг күләмендәге байлыгы белән алтынчы позициядә урнаша (узган ел белән чагыштырганда үсеш — 213%)[40]. 2013 елның апрелендә The Sunday Times Rich List рейтингы версиясе буенча Бөекбританиянең иң бай кешесе дип аталган. 2018 елда Усманов the Sunday Times Rich List рейтингында Бөекбританиянең иң бай 1000 кешесе арасында сигезенче урында тора[41], ә 2021 елда әлеге рейтингта алтынчы урынга күтәрелә. 2022 елда, Көнбатыш санкцияләре кертелгәннән соң, Усманов The Times газетасы версиясе буенча Бөекбританиянең иң бай ун кешесе арасыннан чыга.

2023 елда Усманов, Металлоинвест һәм Мегафон компанияләреннән дивидендлар алып, 79,9 млрд сум акча эшли[42].

Bloomberg Billionaires Index мәгълүматы буенча, 2024 ел башыннан Усмановның байлыгы 5,51 млрд долларга кимегән һәм 15,6 млрд доллар тәшкил иткән. 2014 елның 1 ноябрендә Bloomberg агентлыгы гыйнвар-октябрьдә миллиардерның югалтуларын 6,46 млрд доллар дип бәяли, ә аның байлыгы күләмен 14,6 млрд доллар дип белдерә[43][44].

2025 елда Bloomberg «Миллиардерлар индексы» (ингл. Bloomberg Billionaires Index) бастырган мәгълүмат буенча, ел башына «Металлоинвест» акционеры Алишер Усмановның байлыгы 3,7 млрд долларга арткан һәм 16,9 млрд долларны тәшкил иткән[1].

Спорт өлкәсендәге эшчәнлеге

Халыкара фехтование федерациясе президенты

2008 елның 6 декабреннән — Халыкара фехтование федерациясе (FIE) президенты, төп иганәчесе – үзе[5]. Тавыш бирү нәтиҗәләре буенча, FIE ның хәзерге Президенты француз Рене Рокны биш тавышка узып китә. 2012 елның 8 декабрендә, 2016 елның ноябрендә, 2021 елның ноябрендә дүртенче срокка[45] Усманов Халыкара фехтование федерациясе президенты вазифасына яңадан сайлана. 2022 елның 1 мартында Усманов, Федерация матбугат хезмәте хәбәр иткәнчә, Евросоюз санкцияләре аркасында FIE Президенты вәкаләтләрен вакытлыча туктатып тора[46].

2024 елның 30 ноябрендә Усманов янә Халыкара фехтование федерациясе президенты итеп сайлана. Тәкъдимне 100 дән артык дәүләт фехтование федерациясе хуплый, ә аның бердәнбер көндәше Отто Дракенбергка Швеция генә тавыш бирә. Ташкенттагы конгресста Усманов өчен 120, Дракенберг өчен 26 тавыш бирелгән[47].

2024 елның 4 декабрендә Усманов FIE президенты постында эшчәнлеген үз теләге белән туктата, президент вазифаларына Эммануэль Катсиадакис килә[13].

Фехтование ветераннарына ярдәм фондын оештыра[48].

Спортта инвестиция һәм хәйрия эшчәнлеге

2007 елның август ахырында билгеле булганча, Red and White Holding компаниясе, аның хуҗасы ул вакытта Усманов (50%) булган, Лондонның «Арсенал» футбол клубының хуҗасы (100%) булган Arsenal Holdings компаниясенең 14,58% акцияләрен 75 млн фунт стерлингка (якынча 150 млн доллар) сатып ала. 2007 елның сентябренә Усманов футбол клубында үз өлешен акцияләрнең 23% до кадәр җиткерә[49]. Аның һәм америка спорт магнаты Стэн Кронке арасында Лондон клубында үз өлешләрен арттыру эшендә үзенә күрә көндәшлек саклана. Ике эшмәкәрнең дә ахыргы максаты — «Арсенал»га мажоритар хуҗа булу. 2018 елның августында Red and White Securities компаниясе «Арсенал»ның барлык 30,05% акцияләрен Лондон клубының төп акционеры — Америка эшмәкәре Стэн Кронкка сата, килешү суммасы — 550 млн фунт стерлинг[50].

Россия Олимпиячеләренә ярдәм фондының Попечительләр советы әгъзасы булып тора[51].

2015 елның октябрь уртасында USM Holdings-ның «ЮТВ Холдинг» белән берлектә Virtus Pro киберспорт оешмасына 100 млн доллар инвестицияләве турында игълан ителә[52].

2015 елның февралендә Усманов Россия футбол берлегенә 400 млн сум күләмендә кредит белән ярдәм күрсәтә. Ул вакытта оешманың Футбол буенча Россия җыелмасының баш тренеры Фабио Капелло һәм барлык тренерлар штабы алдында бурычы сигез айга җитә. Капеллоның хезмәт хакы 2014 елның июненнән түләнмәгән була, аңа булган бурыч, төрле мәгълүматлар буенча, 350 млн сумнан 600 млн сумга кадәр тәшкил иткән. 2015 елның июнендә Усманов Капеллога булган бурычны каплау өчен, берлеккә 300 млн сум (якынча 5 млн евро) ярдәм күрсәтә[53].

Усманов РФСка 2014 елгы дөнья чемпионаты алдыннан, кире кайтармау хокукы белән, «хәйрия эшчәнлеге кысаларында» 300 млн сум бүлеп бирә[54].

2019 елның июнендә Туланың «Арсенал» футбол клубына Ауропа Лигасы квалификациясенә әзерлек өчен 600 млн сум акча бирә[55]. 2017–2019 елларда «Лужники» Олимпия комплексында Ирина Винер-Усманованың MIPIM Awards халыкара конкурсында җиңгән Гимнастика сараена иганәче була[56][57].

2019 елның декабрендә Бөтендөнья допингка каршы агентлык (WADA) президенты Крейга Ридига һәм Халыкара Олимпия комитеты (ХОК) президенты Томас Бахка язган хатында Усманов допингка каршы кагыйдәләрне бозучыларга карата «иң җитди санкцияләрне» хуплый; шуның белән бергә ул Россия спортчыларын халыкара ярышларда катнашудан читләштерүне гаделсезлек дип атый һәм Россия әләме астында чыгыш ясауны тыюны дискриминация дип белдерә. Шуңа да карамастан, мондый карарлар WADA башкарма комитеты тарафыннан 2019 елның 9 декабрендә кабул ителә[58].

2020 елның гыйнварында USM Holdings Англиянең «Эвертон» футбол клубы белән Ливерпульдә төзелеп килүче яңа стадион исеменә 35 млн еврога 52 мең тамашачыга хокук алу турында килешүгә ирешкән, объектны 2023 елда сафка кертү вакыты исәпләнгән. 2022 елның 2 мартында иганәчелек «Эвертон»инициативасы белән туктатылды.

2021 елның июнендә фехтование буенча Россия җыелма командасының баш тренеры Илгар Мамедов белдергәнчә, Усманов ярдәме белән, Россия төбәкләрендә 10 яңа фехтование үзәге төзү программасы старт ала[59].

Мәдәният өлкәсендәге эшчәнлеге

2007 елның 17 сентябрендә Усманов «Сотбис» аукционында сатулар башланырга бер көн кала 111,75 млн АКШ долларына 450 лоттан торган Мстислав Ростропович һәм Галина Вишневскаяның сәнгать коллекциясен сатып ала. Беренчел бәяләү буенча, коллекциянең бәясе 26-40 млн АКШ доллары тәшкил иткән[5]. Сатып алганнан соң, Усманов коллекцияне Санкт-Петербургтагы Константин сараенда экспонатка бушлай тапшыра[5]. 2007 елның сентябрендә Усманов Олег Видов компаниясеннән «Films by Jove, Inc.» совет мультфильмнары коллекциясенә хокукны тулысынча сатып ала һәм аны «Бибигон» балалар каналына тапшыра[60].

2013 елда Усмановның «Сәнгать, фән һәм спорт» фонды гмиига сатып алган һәм кире кайтарган. Пушкин Франс Халсның 1853-1856 еллардагы Кырым сугышы барышында Россиядән алып кителгән «Изге Марк» картинасын.

2013 елда Усмановның «Сәнгать, фән һәм спорт» фонды Франс Халсның 1853–1856 еллардагы Кырым сугышы барышында Россиядән алып кителгән «Изге Марк» картинасын Пушкин исемендәге ГМИИга, сатып алып, кире кайтара[5][61].

Усмановның «Сәнгать, фән һәм спорт» фонды Россия тифлокомментарийлар индустриясен үстерү белән шөгыльләнә. Фонд белгечләрнең укуы өчен түли һәм мәдәни учреждениеләргә җиһазлар сатып ала[62][63]. 2019 елның мартында фонд Резо Гигинеишвилиның күрү сәләте бозылган кешеләрнең тормышы турындагы «Без комментариев» фильмын финанслый[64].

2015–2020 елларда Усманов режиссер Андрей Кончаловскийның «Рай» (2016), «Грех» (2019), «Дорогие товарищи!»(2020) һәм режиссер Василий Чигинскийның «Лев Яшин. «Минем хыялым капкачысы»[65][66][67][68][69].

Хәйриячелек эшчәнлеге

2011 елның маенда Усманов The Sunday Times газетасы төзегән рейтингта Британиянең иң эре хәйриячеләре бишлегенә кергән. Басма мәгълүматлары буенча, бу казаныш эшкуар тарафыннан «Сәнгать, фән һәм спорт» фондын финанслауга бәйле; Усмановның хәйрия чыгымнарының гомуми күләме 2010 елда 126,5 млн долларга якын була[70].

2013 елда Усманов Forbes журналы версиясе буенча Россия меценатлары рейтингында беренче урынны яулый[71].

2014 елның 4 декабрендә Усманов Нью-Йорктагы «Кристис» аукционында 4,1 млн АКШ долларына Джеймс Уотсонның Нобель медален сатып ала (аны Уотсон сатарга мәҗбүр була) һәм аны галимгә кире кайтара. Уотсан бу турыда: «ДНК структурасын ачканнан соң, рак авырулары өлкәсендәге тикшеренүләргә багышланган эшчәнлегемә югары бәя бирүен күрсәткән бу ишарә мине бик нык дулкынландырды», — дип белдерә[72].

Шул ук вакытта, 2022 елда билгеле булганча, 2014–2022 елларда ФРГда банклардан Россия миллиардерына мөнәсәбәте булган финанс транзакцияләренә шик белдерелгән 90нан артык хәбәр алына. 2019 елдан Усманов Үзбәкстанның социаль проектларына 300-400 млн доллар инвестицияләр кертү турында игълан итә, алар арасында кышлакларны үстерү проекты да бар[14].

2019 елның декабрендә Усманов «Сотбис» аукционында заманча Олимпия хәрәкәтенә нигез салучы Пьер де Кубертен манифестының кулъязмасын аноним рәвештә 8,8 млн долларга сатып ала һәм ике айдан соң аны Лозаннадагы Олимпия музеена тапшыра[73].

2020 елның апрелендә USM фонды акционерлары Россиядә коронавирус белән авыручыларны дәвалаучы медицина хезмәткәрләре һәм волонтерлар өчен шәхси саклык чаралары, медицина персоналына матди ярдәм өчен 2 млрд сумнан артык акча бүлеп бирәләр[74][75].

2020 елның маенда Усманов Үзбәкстанның чик буе районнарында яшәүчеләргә һәм Казакъстанның Төркестан өлкәсенә ярдәмгә һәм су басу нәтиҗәләрен бетерүгә 15 млн доллар җибәрә[76].

2020 ел кризисы барышында Усманов, Джек Дорси һәм Билл Гейтс белән беррәттән, дөньяның иң эре хәйриячеләре өчлегенә керә[76]. 2020 елның маенда The Sunday Times Усмановны Rich List рейтингы вәкилләре арасында COVID-19 белән көрәштә иң зур иганәче дип атый. Басма мәгълүматлары буенча, миллиардерның иганәләре Россиядә 126 млн доллар һәм Үзбәкстанда 25 млн доллар тәшкил иткән[77][78][79]. Тагын ярты миллион евроны ул 2020 елның октябрь ахырында Сардиниягә (Италия) бүлеп бирә, моны «тыйнак ярдәм» дип атый.

2020 елның сентябрендә Усманов Болгар ислам академиясенә Гарәп-мөселман галимнәренең математика, фармакология, медицина, ботаника, астрономия, музыка, фәлсәфә буенча XV–XX гасырларда Европаның төрле шәһәрләрендә басылган 750 китабыннан торган коллекция бүләк итә[80].

2019 елның декабрендә, 2020 елның октябрендә һәм 2021 елның маенда Усманов арка мускул атрофиясе диагнозы куелган өч баланы дәвалау өчен 2,4 млн АКШ доллары бәясендәге Золгенсма препаратына акча җыюны яба[81][82].

Гомумән алганда, 2005–2020 елларда[76] Усманов хәйрия максатларына 2,6 млрд доллардан артык акча тота[21][83].

2021 елның маенда Британиянең The Sunday Times меценатлар рейтингында Усмановны соңгы 20 ел эчендә иң юмарт хәйрияче дип атый. Басма мәгълүматлары буенча, ул шәхсән һәм үз компанияләре аша Россия һәм Үзбәкстанда хәйриячелеккә 4,2 миллиард фунттан артык иганәлек иткән[84].

2022 елның декабрь башында Усманов Russia Creative Awards креатив индустрияләр өлкәсендә ел меценаты дип таныла[85].

Салым резидентлыгы

2014 елда USM Holdings төп активлары Россия юрисдикциясенә күчерелә. Процесс 2018 елда төгәлләнә[86].

2017 елның апрелендә «Ведомости» газетасына биргән әңгәмәсендә Усманов элеккечә Россия салым резиденты булуын һәм салымнарны Россия законнары нигезендә түләвен хәбәр итә. Салым түләнгән керемнәренең яртысыннан артыгы Россия Федерациясеннән читтә кыйммәтле кәгазьләр базарындагы операцияләрдән алынган табыш булуын белдерә. Усманов сүзләренчә, Россиядә, физик зат буларак, ул 400 млн доллардан артык салым түләгән[86].

Гаиләсе һәм туганлык җепләре

1992 елдан 2022 елга кадәр[87] тормыш иптәше — Россиянең нәфис гимнастика буенча җыелма командасы баш тренеры Ирина Винер–Усманова[88]. Рәсми никахлары 30 ел дәвам итә, Винер раславынча, асылда 44 ел бергә яшәгәннәр. ТАСС белән әңгәмәсендә Ирина Винер белдергәнчә, бергә яшәү чорында Усманов аңа Хорватиянең Оребич шәһәрендә вилла бүләк иткән, вилла нәфис гимнастика буенча Россия җыелма командасының җәйге җыеннары өчен база буларак кулланылган[89]. 2022 елның 4 маенда Алишер Усманов, 30 ел никахтан соң, Ирина Винер белән аерылышуга гариза бирә, әмма соңрак дәгъвасын кире ала. 2022 елның 6 июлендә пар аерылушыларын ЗАГСта рәсмиләштерә[90][91].

Үги улы — Антон Винер (1973 елгы) — Ирина Винерның беренче никахыннан туган улы[88]. Антон Винер — «Сан һәм Сити» элиталы солярийлар челтәре хуҗасы һәм «Хивинская Чайхана „Урюк-Кафе“» челтәренә нигез салучы[92]. Алишер Усмановның үз балалары юк, бу турыда ул үзе ачыктан-ачык белдерә[20][93].

Кыз туганнары — Гөлбахор Исмаилова һәм Саодат Нарзиева — табиб–гинекологлар.

Алишер Усмановның туганнан туганнары бик күп[94].

Бүләкләре

Россия дәүләт бүләкләре

  • III дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены (2018);
  • IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлар өчен» ордены (6 июль 2013) — дәүләт алдындагы казанышлары, актив иҗтимагый һәм хәйрия эшчәнлеге өчен[5];
  • Александр Невский ордены (2014) — актив иҗтимагый һәм хәйрия эшчәнлеге өчен[95];
  • Почёт ордены (17 март 2004) — ирешелгән хезмәт уңышлары һәм күпьеллык намуслы хезмәте өчен;
  • «Игелек өчен» аерымлык тамгасы (11 июнь 2016) — хәйриячелеккә һәм иҗтимагый эшчәнлеккә керткән өлеше өчен;
  • Россия Федерациясе Президентының Мактау кәгазе (8 сентябрь 2008) — ил сәнәгатен һәм эшкуарлыгын үстерүдәге казанышлары өчен;
  • Россия Федерациясе Президентының Рәхмәте (24 декабрь 2009) — «Россия — спорт державасы» беренче Бөтенроссия форумын әзерләүдә һәм уздыруда актив катнашканы өчен;
  • Россия Федерациясе Хөкүмәтенең Рәхмәте (15 сентябрь 2008) — Курск өлкәсен социаль-икътисадый үстерүдә актив катнашкан өчен[5];
  • Россия Тышкы эшләр министрлыгының «Халыкара хезмәттәшлеккә керткән өлеше өчен» күкрәк тамгасы (2013)[96];
  • «Дуслык» ордены (Татарстан, 2018) — Татарстан Республикасы белән нәтиҗәле хезмәттәшлек, актив иҗтимагый һәм хәйрия эшчәнлеге өчен;
  • I дәрәҗә «Әл-Фәхр» ордены (Россия Мөфтиләр Советы, 4 ноябрь 2016) — Россиядә Исламны торгызу эшенә зур өлеш керткәне, өммәтнең рухи-әхлакый һәм мәдәни кыйммәтләрен үстерүгә, төрле милләт вәкилләре арасында дуслыкны һәм үзара аңлашуны ныгытуга юнәлдерелгән программаларга ярдәм иткәне өчен;
  • Казанның мактаулы гражданины (2017).

Чит ил бүләкләре

  • І дәрәҗә «Достык» ордены (Казакъстан, 2018) — дәүләт һәм иҗтимагый эшчәнлектәге казанышлары, илнең мәдәни үсешенә керкән зур өлеше, халыклар арасындагы дуслыкны һәм хезмәттәшлекне ныгытуы өчен[97];
  • ІI дәрәҗә «Достык» ордены (Казакъстан, 2011) — җәмгыятьтә үзара татулыкны саклауда нәтиҗәле эшчәнлеге, халыклар арасында тынычлыкны, дуслыкны һәм хезмәттәшлекне ныгытудагы казанышлары өчен[97];
  • Почёт ордены (Көньяк Осетия, 29 май 2011) — халыклар арасындагы дуслык һәм хезмәттәшлек мөнәсәбәтләрен үстерү һәм ныгыту эшенә зур өлеш керткәне, актив хәйрия эшчәнлеге һәм Көньяк Осетия Республикасы халкына социаль әһәмиятле объектлар төзүдә күрсәткән ярдәме өчен;
  • Командор дәрәҗәсендәге «Италия Республикасы каршындагы казанышлары өчен» ордены (Италия, 10 октябрь 2016)[98] — Россия-Италия мөнәсәбәтләренә керткән өлеше өчен; Алишер Усмановның 1924 елдан бирле Мәскәүдә Италия илчелеге урнашкан Берг утарын реставрацияләү проектларында катнашуын югары бәяләү билгесе буларак; Капитолий музейларында Гораций һәм Куриаций залын, Квириналь мәйданындагы Диоскуров фонтанын һәм Римда Траян форумын реставрацияләгәне өчен[99];
  • «Халык һәм Ватан тарафыннан хөрмәт ителгән затка» ордены (Үзбәкстан, 29 август 2018) — Үзбәкстан Республикасы белән Россия Федерациясе арасында икътисадый, иҗтимагый һәм мәдәни-гуманитар элемтәләрне ныгытуга зур өлеш керткәне; илдә эре инвестиция проектларын нәтиҗәле гамәлгә ашырганы; халкыбызның бай тарихи мирасын һәм милли кыйммәтләрен торгызу һәм саклау максатында, Үзбәкстанда уникаль рухи-агарту комплексларын төзүдә актив катнашканы; Ватанга ихлас мәхәббәте өчен, яшьләр өчен үрнәк булганы, шулай ук республиканың спорт һәм туристлык потенциалын үстерүгә ярдәм иткән өчен[100].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Состояние богатейших россиян возросло на $22,5 млрд. Данные следуют из индекса 500 богатейших людей мира Bloomberg. www.rbc.ru (2 июнь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2025.
  2. ↑ http://www.worldfootball.net/report/freundschaft-2014-november-iran-suedkorea/liveticker/
  3. ↑ http://www.transfermarkt.com/alisher-shagulyamov/profil/spieler/216984
  4. ↑ Алишер Усманов — биография. Ведомости. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июнь 2013. Архивировано из оригинала 4 май 2013 года.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Усманов, Алишер Бурханович. ТАСС. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 май 2017. Архивировано 16 май 2017 года.
  6. ↑ 110 российских миллиардеров. Рейтинг Forbes — 2023. Forbes Russia. Мөрәҗәгать итү датасы: 22 март 2024.
  7. ↑ 20 богатейших российских бизнесменов в глобальном рейтинге Forbes — 2024. Forbes (2 апрель 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 апрель 2024.
  8. ↑ Усманов и Абрамович попали в топ-10 самых богатых бизнесменов Великобритании.
  9. ↑ Профиль филантропа.
  10. ↑ Forbes, 26 декабря 2012. Филантроп года: Алишер Усманов
  11. ↑ Лучшим культурным объектом года назван Дворец гимнастики Ирины Винер-Усмановой. Телеканал «Культура (17 сентябрь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 сентябрь 2020. Архивировано 19 сентябрь 2020 года.
  12. ↑ РБК, 14 мая 2020. Профиль филантропа: Алишер Усманов
  13. ↑ 1 2 Усманов добровольно приостановил свою деятельность на посту президента FIE. ТАСС (4 декабрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 декабрь 2024.
  14. ↑ 1 2 3 4 5 6 Алишер Усманов. Forbes. Forbes (1 июль 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 декабрь 2019. Архивировано 17 декабрь 2019 года.
  15. ↑ Алишер Усманов: Я бизнесмен поневоле // Комсомольская правда, 19.09.2007
  16. ↑ Усманов против Навального: публичная полемика. BBC Russian. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 май 2017.
  17. ↑ Усманов, Алишер.
  18. ↑ Усманов ответил на санкции фразой «друзья так себя не ведут». Росбизнесконсалтинг (6 июнь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 август 2023.
  19. ↑ Alisher Usmanov: ‘I was never what you could call an oligarch‘. Financial Times (3 гыйнвар 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 гыйнвар 2020. Архивировано 27 ноябрь 2021 года.
  20. ↑ 1 2 3 Алишер Усманов: миллиарды и человеческие отношения Архивная копия от 27 июнь 2012 на Wayback Machine // Forbes, 23.04.2012
  21. ↑ 1 2 Alisher Usmanov: ‘I was never what you could call an oligarch‘. Financial Times (3 гыйнвар 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 3 гыйнвар 2020. Архивировано 27 ноябрь 2021 года.
  22. ↑ Биография депутата и благотворителя Андрея Скоча. Об успешной предпринимательской деятельности с 1996 года и создании фонда «Поколение». 2023 | Узнай Всё (uznayvse.ru)
  23. ↑ Президент благотворительного фонда Андрей Скоч. Досье | Справка | Вопрос-Ответ | Аргументы и Факты (aif.ru)
  24. ↑ Андрей Скоч: бизнесмен, парламентарий, благотворитель. Россия и мир. JustMedia.ru
  25. ↑ РБК, 12 апреля 2022. США вывели из-под санкций против активов Усманова газету «Коммерсантъ». США после санкций против структур Усманова разрешили сделки с газетой «Коммерсантъ»
  26. ↑ Байкальская горная компания стала "Удоканской медью" (рус.). Вестник золотопромышленника (30 декабрь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 март 2021. Архивировано 6 март 2021 года.
  27. ↑ "Байкальская горная компания" начала разработку крупнейшего в РФ месторождения меди (рус.). Интерфакс. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 март 2021. Архивировано 23 декабрь 2021 года.
  28. ↑ Компании Усманова построят способный перейти на зелёный водород завод за 40 млрд рублей (рус.). Forbes. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 март 2021. Архивировано 28 февраль 2021 года.
  29. ↑ Состав бюро правления российского союза промышленников и предпринимателей. Российский союз промышленников и предпринимателей. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 август 2015. Архивировано 25 июль 2014 года.
  30. ↑ Усманов сообщил РСПП о выходе на пенсию и отходе от активной деятельности. РБК (23 гыйнвар 2023).
  31. ↑ The World’s Billionaires 2011 Архивная копия от 5 гыйнвар 2018 на Wayback Machine // Forbes.com [ингл.]
  32. ↑ Kozyrev M., Pronina L. and Fedorinova Yu.. Richest Russian Alisher Usmanov Aided by Facebook as Billionaire  [ингл.], Bloomberg (2012-03-05). 6 март 2012 тикшерелде.
  33. ↑ Самые влиятельные люди мира — 2012 Архивная копия от 7 декабрь 2012 на Wayback Machine. Forbes
  34. ↑ 30 самых влиятельных людей узбекского футбола 2017. Часть 3 (18-13 места), Sports.ru. 22 декабрь 2017 тикшерелде.
  35. ↑ Most Influential 50’s New Names Show Shakeup in Finance Архивная копия от 21 сентябрь 2013 на Wayback Machine. Bloomberg Markets Magazine
  36. ↑ 200 богатейших бизнесменов России — 2016 Архивная копия от 8 март 2022 на Wayback Machine. Forbes.
  37. ↑ 200 богатейших бизнесменов России. Forbes (2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 май 2017. Архивировано 6 июнь 2022 года.
  38. ↑ Алишер Усманов. Forbes. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 декабрь 2018. Архивировано 27 декабрь 2018 года.
  39. ↑ 20 богатейших российских бизнесменов. Рейтинг Forbes. 9. Алишер Усманов | Миллиардеры (ингл.). Forbes.ru (5 март 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 март 2019. Архивировано 22 гыйнвар 2021 года.
  40. ↑ The Sunday Times Rich List 2010: fortunes of super-rich soar by a third — Sunday Times Rich List Архивная копия от 12 июнь 2011 на Wayback Machine // business.timesonline.co.uk  [Тикшерелгән 26 апрель 2010]
  41. ↑ The Sunday Times включила Усманова в десятку богатейших людей Британии. РБК. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 сентябрь 2018. Архивировано 29 сентябрь 2018 года.
  42. ↑ Forbes публикует рейтинг богатейших россиян по дивидендному доходу за 2023 год [неопр.]. Forbes.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июнь 2024.
  43. ↑ Bloomberg: состояние богатейших россиян с начала года выросло на $31 млрд. ТАСС (1 октябрь 2024).
  44. ↑ Bloomberg заявил о росте состояния богатейших россиян на $26 млрд. ТАСС (1 ноябрь 2024).
  45. ↑ Усманов переизбран на пост президента Международной федерации фехтования. Российская газета (27 ноябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 июль 2022.
  46. ↑ Усманов отказался от руководства федерацией фехтования из-за санкций ЕС. РБК (1 март 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 июль 2022. Архивировано 6 июль 2022 года.
  47. ↑ Усманов стал главой Международной федерации фехтования вопреки санкциям. РБК (30 ноябрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 ноябрь 2024.
  48. ↑ $150 млн вместо человека. Как футбольная академия «Краснодара» будет жить без Сергея Галицкого. Forbes.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 февраль 2020. Архивировано 20 февраль 2020 года.
  49. ↑ «Спорт-Экспресс», «Компания Усманова увеличила свою долю во владении „Арсеналом“ до 23 процентов», 28 сентября 2007 Архивная копия от 23 декабрь 2007 на Wayback Machine.
  50. ↑ Алишер Усманов подтвердил продажу своей доли в «Арсенале» (рус.) (7 август 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 сентябрь 2018. Архивировано 8 март 2021 года.
  51. ↑ Фонд поддержки Олимпийцев России. www.olympians.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 5 октябрь 2018. Архивировано 3 февраль 2019 года.
  52. ↑ Алишер Усманов инвестирует в Virtus Pro 100 миллионов долларов (15 октябрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 октябрь 2015. Архивировано 3 гыйнвар 2018 года.
  53. ↑ Усманов заплатил за Капелло, Газета.Ru. 27 декабрь 2016 тикшерелде.
  54. ↑ Усманов выделит РФС 300 млн рублей на погашения долгов перед Капелло, Interfax.ru (2015-06-22). 27 декабрь 2016 тикшерелде.
  55. ↑ Миллиардер Алишер Усманов пожертвовал тульскому «Арсеналу» 600 млн рублей | Миллиардеры (рус.). Forbes.ru (28 июнь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 февраль 2020. Архивировано 21 февраль 2020 года.
  56. ↑ Алишер Усманов вложит 3 млрд рублей в строительство Центра художественной гимнастики в Лужниках. Интерфакс (18 июль 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 ноябрь 2017. Архивировано 19 июль 2016 года.
  57. ↑ Антон Мастренков. «Лужники» выходят на старт. Строительная газета (3 август 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 ноябрь 2017. Архивировано 22 декабрь 2016 года.
  58. ↑ Миллиардер Усманов попросил WADA не наказывать всех российских спортсменов, Ведомости (2019-12-08). 17 декабрь 2019 тикшерелде.
  59. ↑ ФФР планирует открыть 11 центров по фехтованию в России (рус.). РИА Новости Спорт (20210624T1831). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 октябрь 2021. Архивировано 21 октябрь 2021 года.
  60. ↑ Ольга Горелик. Чебурашка и Конек-Горбунок вернулись в Россию. Известия (6 сентябрь 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 29 август 2022. Архивировано 29 август 2022 года.
  61. ↑ Фонд Усманова устроил возвращение «Святого Марка» в Пушкинский музей. Мөрәҗәгать итү датасы: 7 октябрь 2013. Архивировано из оригинала 23 сентябрь 2013 года.
  62. ↑ Фонд «Искусство, наука и спорт» передаст оборудование для тифлокомментирования в шесть регионов России (рус.). Агентство социальной информации (6 ноябрь 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 февраль 2020. Архивировано 21 февраль 2020 года.
  63. ↑ Мария Рубникович. Голосовая связка: как незрячим помогают оценить театральные постановки (рус.). Известия (4 ноябрь 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 февраль 2020. Архивировано 21 февраль 2020 года.
  64. ↑ Елена Плавская. В «Одноклассниках» прошла премьера короткометражки «Без комментариев» (рус.). Известия (6 март 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 февраль 2020. Архивировано 21 февраль 2020 года.
  65. ↑ Прямой эфир. www.1tv.com. Мөрәҗәгать итү датасы: 21 март 2022. Архивировано 11 март 2022 года.
  66. ↑ Алишер Усманов выступил генеральным продюсером нового фильма Андрея Кончаловского (4 сент. 2017 г.). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 март 2022. Архивировано 21 октябрь 2021 года.
  67. ↑ В прокат выходит «Грех» Андрея Кончаловского. BFM.ru - деловой портал. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 февраль 2020. Архивировано 8 гыйнвар 2020 года.
  68. ↑ Российская газета, 5 июля 2019. Вышел трейлер фильма «Лев Яшин. Вратарь моей мечты». Мөрәҗәгать итү датасы: 20 февраль 2020. Архивировано 24 сентябрь 2019 года.
  69. ↑ Russia.tv, 16 сентября 2020. Новый фильм Андрея Кончаловского выйдет в прокат 12 ноября. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 сентябрь 2020. Архивировано 20 сентябрь 2020 года.
  70. ↑ Дарья Исполнова. Британцы признали Усманова меценатом. gazeta.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 май 2011. Архивировано 25 май 2011 года.
  71. ↑ Рейтинг российских меценатов: на кого миллиардеры тратят личные деньги Архивная копия от 1 август 2013 на Wayback Machine // Forbes, 12.07.2013
  72. ↑ Ben Aris. Alisher Usmanov, the path of a game-changer. BNE IntelliNews (11 май 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 8 ноябрь 2022.
  73. ↑ Алишер Усманов оказался покупателем рукописи основателя олимпийского движения за $8,8 млн (рус.). Forbes.ru (10 февраль 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 февраль 2020. Архивировано 6 апрель 2020 года.
  74. ↑ Акционеры USM выделят 2 млрд рублей на борьбу с коронавирусом. www.forbes.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 6 апрель 2020. Архивировано 6 апрель 2020 года.
  75. ↑ Акционеры USM выделили 2 млрд руб. на борьбу с коронавирусом в России. Росбизнесконсалтинг (6 апрель 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 апрель 2020. Архивировано 6 апрель 2020 года.
  76. ↑ 1 2 3 Ben Aris. LONG READ: Alisher Usmanov, the path of a game-changer. Intellinews (11 май 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 май 2020. Архивировано 17 май 2020 года.
  77. ↑ Griffiths, Alastair McCall and Sian. Sunday Times Giving List 2020: Stormzy breaks new ground. 17 май 2020 тикшерелде.
  78. ↑ Усманов направил $20 млн на борьбу с коронавирусом в Узбекистане (рус.). Interfax.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 май 2020. Архивировано 2 май 2020 года.
  79. ↑ Алишер Усманов выделил Узбекистану на борьбу с коронавирусом еще 5 миллионов долларов (рус.). Podrobno.uz. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 май 2020. Архивировано 2 май 2020 года.
  80. ↑ Болгарская академия получила в дар коллекцию редких книг от Алишера Усманова. www.tatar-inform.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 ноябрь 2020. Архивировано 9 ноябрь 2020 года.
  81. ↑ Алишер Усманов закрыл сбор средств на лечение ребенка из Астрахани с диагнозом СМА. ТАСС. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 ноябрь 2020. Архивировано 6 ноябрь 2020 года.
  82. ↑ Наталья Володькина. Миллиардер Усманов перевёл 115 млн р. на лечение больного СМА Кости Гепалова и закрыл сбор (рус.). Чита.ру (31 май 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 21 октябрь 2021. Архивировано 21 октябрь 2021 года.
  83. ↑ Alisher Usmanov and USM shareholders to donate RUB2bn to fight coronavirus. Intellinews (6 апрель 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 апрель 2020. Архивировано 16 июнь 2020 года.
  84. ↑ Times, The Sunday. Alisher Usmanov net worth — Sunday Times Rich List 2021. 23 май 2021 тикшерелде.
  85. ↑ Гергиев, Усманов, Shaman: Названы победители премии креативных индустрий, Российская газета (2022-12-02). 18 ноябрь 2024 тикшерелде.
  86. ↑ 1 2 Усманов опроверг информацию о выходе из налогового резидентства России. Росбизнесконсалтинг (12 апрель 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 июнь 2019. Архивировано 3 сентябрь 2019 года.
  87. ↑ Биография Ирины Винер. finparty.ru (2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 декабрь 2020. Архивировано 16 гыйнвар 2021 года.
  88. ↑ 1 2 Татьяна Юкиш. Наследники финансовых престолов. Рейтинг. За год в российских богатых фамилиях появились новые отпрыски. Но условные наследства уменьшились в разы не из-за этого. Виновато резкое падение интереса к отечественным активам. Журнал «Финанс.» № 31—32 (314—315) (31 август 2009). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 август 2015. Архивировано из оригинала 11 август 2014 года.
  89. ↑ ТАСС, 28 июля 2023. Эксклюзивное интервью Ирины Винер
  90. ↑ Алишер Усманов подал на развод с Ириной Винер. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 май 2022. Архивировано 19 май 2022 года.
  91. ↑ Ирина Винер подтвердила развод с бизнесменом Алишером Усмановым. Росбизнесконсалтинг. РБК (6 июль 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 6 июль 2022. Архивировано 6 июль 2022 года.
  92. ↑ Надежда РусинаАлишер Усманов одолжил Ирине Винер 2 млрд рублей на строительство «Олимпийской деревни» // gzt.ru, 07.10.2010.
  93. ↑ Халима Мирсияпова. Алишер Усманов: «У меня нет наследников». Богатейший российский бизнесмен, занявший первое место в рейтинге главных российских меценатов, объяснил Forbes, почему он тратит столько денег на благотворительность. Forbes (30 август 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 август 2015. Архивировано 31 август 2013 года.
  94. ↑ Алишер Усманов: биография, бизнес, благотворительность. 12 октября 2021.
  95. ↑ Основатель. ООО УК «Металлоинвест». Мөрәҗәгать итү датасы: 30 август 2015.
  96. ↑ Усманов Алишер Бурханович. Высшая школа менеджмента Санкт-Петербургского государственного университета. Мөрәҗәгать итү датасы: 8 май 2017.
  97. ↑ 1 2 https://news.mail.ru/politics/35754329/. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 декабрь 2018. Архивировано 20 декабрь 2018 года.
  98. ↑ Commendatore Ordine al Merito della Repubblica Italiana. Usmanov Dott. Alisher Burkhanovich. Президент Италии (10 октябрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 май 2017. Архивировано 17 июнь 2017 года.
  99. ↑ Алишер Усманов получил высший орден Италии за реставрацию зданий. ТАСС (10 март 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 май 2017. Архивировано 30 март 2017 года.
  100. ↑ О награждении Усманова А.Б. орденом «Эл-юрт ҳурмати». УзА (29 август 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 сентябрь 2018. Архивировано 1 сентябрь 2018 года.

Сылтамалар

Төркемнәр