Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Усман Әлмиев

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Әлмиев фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Усман Гафият улы Әлмиев (рус. Усман Гафиятович Альмеев; 24 апрель 1915, Акъегет, Яшел Үзән районы — 14 апрель 2011, Казан) — совет татар җырчысы (лирик тенор), Муса Җәлил исемендәге Татар опера һәм балет театры һәм Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе солисты, Татарстан АССР халык артисты (1957).

Тормыш юлы

1915 елның 24 апрелендә Казан губернасы Зөя өязенең Акъегет авылында (хәзерге Татарстанның Яшел Үзән районы) туган[1]. Яшьли ятим калып, биш яшеннән Зөя балалар йортында тәрбияләнә[2].

1935 елда Казанда Татар сәнгать техникумын тәмамлый[3]. Аннары П. И. Чайковский исемендәге Мәскәү дәүләт консерваториясе каршындагы Татар опера студиясендә белем ала (1935–1938)[4].

1938–1958 елларда Муса Җәлил исемендәге Татар опера һәм балет театры солисты булып эшли[1]. 1958–1968 елларда — Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе солисты[1].

2011 елның 14 апрелендә Казанда вафат була[5], Яңа Татар бистәсе зиратында җирләнгән[6].

Иҗаты

Госман Әлмиев М. Җәлил исемендәге Татар дәүләт академия опера һәм балет театрының беренче солистларыннан, милли опера сәнгатенең аякка басуында өлеше зур[4]. Тәнкыйтьчеләр аның тавышы белән оста идарә итүен, сәхнә сөйкемлелеген һәм төрле образлар тудыру сәләтен билгеләп үтәләр[2].

Татар композиторларының операларында һәм музыкаль комедияләрендә төп партияләрне башкара, шул исәптән:

  • Галимҗан — «Башмагым» (музыкаль комедия) Җ. Фәйзи;
  • Самат — «Самат» Х. Вәлиуллин;
  • Андрей — «Тарас гаиләсе» Д. Кабалевский;
  • Имангул — «Ялчы» С. Сәйдәшев;
  • Хуҗа Насретдин — «Хуҗа Насретдин» Җ. Фәйзи;
  • Хәйдәр — «Намус» Н. Җиһанов;
  • Әсгар — «Аршин мал алан» У. Гаҗибәков;
  • Урмай һәм Җик — «Алтынчәч» Н. Җиһанов һәм башкалар.

Аның репертуарына Д. Кабалевскийның «Тарас гаиләсе» операсындагы Андрей һәм У. Гаҗибәковның «Аршин мал алан»ындагы Әсгар кебек классик опера партияләре, шулай ук камера әсәрләре — татар җырлары, романслар һәм халык җырлары керә[1].

2010 елның 18 маенда Г. Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясенең концертлар залында җырчының 95 еллыгына багышланган юбилей кичәсе уза[7].

Педагогик эшчәнлеге

Башкаручы карьерасын тәмамлаганнан соң, педагогик эшчәнлек белән шөгыльләнә, шәхси вокал дәресләре бирә[2]. Музыкаль бәйгеләрдә жюри эшендә катнаша, сәхнә ветераны буларак актив иҗтимагый тормыш алып бара[4].

Дәүләт бүләкләре

Исемен мәңгеләштерү

  • 2015 елда, артистның тууына 100 ел тулу уңаеннан, Татарстанда истәлек чаралары уза[9].
  • Усман Әлмиев иҗаты Татарстан Республикасының Милли музее һәм Казандагы Театр һәм музыка музее экспозицияләрендә урын алган.

Гаиләсе

Хатыны (1945 елдан) — музыкант, татар хатын-кызларыннан беренче махсус һөнәри белем алган флейтачы Разия Фәйзуллина (1913 елда Казанның Дары бистәсендә туган). Р. Фәйзуллинаның беренче ире — Татар дәүләт академия театрының 1936—1938 еллардагы баш режиссеры Гомәр Исмәгыйлов (1907—1983). Уллары — рәссам Надир Әлмиев (1946)[10].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ. 1998. 
  2. ↑ 1 2 3 Хайруллина, З. (1980). Народные артисты: Очерки. Казань. pp. 456–459. 
  3. ↑ История училища. Официальный сайт Казанского театрального училища. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 гыйнвар 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Кантор, Г. (2007). Казань-музыка-XX век. Исследовательские очерки. Казань: Издательский дом «Титул-Казань». pp. 66. 
  5. ↑ Скончался один из основоположников татарского оперного искусства Усман Альмеев (2011-04-11). 4 февраль 2026 тикшерелде.
  6. ↑ Не стало Усмана Альмеева. Газета «Казанские ведомости» (16 апрель 2011). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 гыйнвар 2026.
  7. ↑ Юбилейный вечер Усмана Альмеева. Официальный сайт Татарской государственной филармонии. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 гыйнвар 2026. Архивировано 1 гыйнвар 2025 года.
  8. ↑ Указ Президиума Верховного Совета ТАССР. Мөрәҗәгать итү датасы: 1 гыйнвар 2026. Архивировано 20 февраль 2020 года.
  9. ↑ В Казани почтили память народного артиста Усмана Альмеева. Министерство культуры Республики Татарстан (24 апрель 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 гыйнвар 2026.
  10. ↑ Усман Альмеев. Еллар һәм җырлар. Казан: ТКН, 2007 ел, 52 бит. ISBN 5-298-04044-6

Әдәбият

Татарский энциклопедический словарь. — Казань: Институт Татарской энциклопедии АН РТ, 1998.

Хайруллина З. Альмеев Усман Гафиятович // Народные артисты: Очерки. — Казань, 1980. — С. 456—459.

Кантор Г. Усман Гафиятович Альмеев // Казань-музыка-XX век. Исследовательские очерки. — Казань: Издательский дом «Титул-Казань», 2007. — С. 66.

Бакиров М. Х. Татарская опера: становление и развитие. — Казань: Татарское книжное издательство, 1990. — 215 с.

Сылтамалар

Төркемнәр