Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Кыяс (Удмуртия)

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Кыяс (мәгънәләр) битенә күчегез.

Кыяс (удм. Кияса, рус. Киясово) ― авыл, Удмуртиянең Кыяс районы муниципаль округы һәм 2021 елга кадәр Кыяс авыл җирлегенең административ үзәге.[3] Халык саны ― 3187 (2021).[4]

Этимология

Авыл атамасы бу җирләргә беренче күченеп килгән кеше ― Кыяс (гарәп. قياس‎ ― фикһта: аналогия буенча фикер йөртү) исеменнән алынган.

География

Урнашуы

Авыл Удмуртия республикасының көньяк өлешендә, Сарапул калкулыгы чикләрендә [5], ылыслы-киң яфраклы урманнар зонасында [5], республика башкаласы Ижаудан көньякка 65 км ераклыкта, Шехостанка елгасына коючы Кыяс (Киясовка) елгасы ярында урнашкан. Абсолют биеклек ― диңгез өслегеннән 108 метр.[6].

Транспорт

Республика башкаласы Ижау һәм Сарапул шәһәрләренә кадәр рейс автобуслары йөри.

Авылга иң якын Кечёво  [рус.] (тат. авылындагы тимер юл станциясе Кыястан 23 км ераклыкта, Транссебер магистраленең көньяк линиясендәге Казан — Екатеринбург тимер юлында урнашкан.

Климат

Климат уртача континенталь, озын салкын, аз карлы кыш һәм чагыштырмача җылы җәй белән характерлана. Уртача еллык һава температурасы - 2,3 °с. иң җылы айның уртача һава температурасы (июль) — 18,9 °C (абсолют максимум-38 °C); иң салкын (гыйнвар) -14,3 °C (абсолют минимум -48 °C). Актив вегетация чоры 130-135 көн дәвам итә. Атмосфера явым-төшемнәренең уртача еллык саны 500-600 мм тәшкил итә, шуларның 371 мм апрельдән октябрьгә кадәр туры килә. Кар капламы 160-165 көн дәвам итә.[5]

Сәгать поясы

Кыяс авылы, бөтен Удмурт Республикасы кебек үк, МСК+1 сәгать зонасында урнашкан. Кулланылган вакытны UTC өчен күчерү + 4: 00 тәшкил итә.

Тарих

Авылга 1710 елда нигез салынган. 1859 елда уздырылган унынчы ревизия мәгълүматлары буенча, Кыяс авылында 72 хуҗалыкта 581 кеше яшәве, 6 тегермән эшләве теркәлгән.[7]

Революциягә кадәр Нократ губернасының Сарапул өязе составына керә.

1926 елдан Кыяс ― район үзәге. Кыяс районы 1926 елның 4 ноябрендә Урал өлкәсе (1934 елдан - Свердловск өлкәсе) составында барыкка килгән. 1932 елда Сарапул районы составына кергән. 1934 елның 7 декабрендә Сарапул районы Киров крае составына тапшырылган. 1935 елда Кыяс районы яңадан барлыкка килеп, 1937 елда ул Удмуртия АССР составына тапшырылган. 1963 елда Кыяс районы юкка чыккан, аның авыл советлары Ижау һәм Сарапул районнарына бирелгән. 1965 елда район яңадан барлыкка китерелгән.[8]

2021 елдан – Кыяс районы муниципаль округы административ үзәге.[9]

Халык саны

Авылда руслар, удмуртлар, татарлар яши.

Халык саны
2002[10]20032010[11]2012[12]
3302↗3400↘3207↘3200

Икътисад

Икътисад нигезе — авыл хуҗалыгы.

  • «Аквааргентум» ААҖ
  • «Адмирал» ААҖ
  • «Оптовик» ААҖ
  • «Глория»ААҖ
  • «Время+»ААҖ

Дин

Файл:Кыяс чиркәве.jpg
Архангел Михаил чиркәве
Православие
  • Архангел Михаил чиркәве [13][14]

Шәхесләр

  • Владислав Ившин (1961), хирург; медицина фәннәре докторы, Тула дәүләт университеты профессоры.
  • Афанасий Коробейников (1898―1972), Бөек Ватан сугышында катнашкан өлкән сержант, Советлар Союзы Герое (1945).
  • Наталья Косолапова (2000), «Торпедо» хатын-кызлар футбол клубы (Ижау) спортчысы.
  • Пётр Кривоногов (1910―1967), рәссам-баталист, РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе (1955), Сталин премиясе лауреаты (1947).

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 ОКТМО (рус.)
  2. ↑ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom1_tab-5_VPN-2020.xlsx
  3. ↑ Закон Удмуртской Республики от 11.05.2021 № 43-РЗ «О преобразовании муниципальных образований, образованных на территории Якшур-Бодьинского района Удмуртской Республики, и наделении вновь образованного муниципального образования статусом муниципального округа». Мөрәҗәгать итү датасы: 16 май 2021. Архивировано 15 май 2021 года.
  4. ↑ ЧИСЛЕННОСТЬ НАСЕЛЕНИЯ РОССИИ, ФЕДЕРАЛЬНЫХ ОКРУГОВ, СУБЪЕКТОВ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ, ГОРОДСКИХ ОКРУГОВ, МУНИЦИПАЛЬНЫХ РАЙОНОВ, МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОКРУГОВ, ГОРОДСКИХ И СЕЛЬСКИХ ПОСЕЛЕНИЙ, ГОРОДСКИХ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ, СЕЛЬСКИХ НАСЕЛЕННЫХ ПУНКТОВ С НАСЕЛЕНИЕМ 3000 ЧЕЛОВЕК И БОЛЕЕ
  5. ↑ 1 2 3 Схема территориального планирования Киясовского района Удмуртской Республики. Официальный сайт администрации Киясовского района. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 ноябрь 2021. Архивировано из оригинала 28 июль 2019 года.
  6. ↑ Maloye Kiyasovo (ингл.). GeoNames. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 ноябрь 2021. Архивировано 28 ноябрь 2021 года.
  7. ↑ Списки населенных мест Российской империи. Том VIII. Вятская губерния. Список населенных мест по сведениям 1859—1873 годов.
  8. ↑ История. 2020 елның 24 ноябрь көнендә архивланган. Официальный сайт ОМСУ Киясовского района [рус.]
  9. ↑ Закон Удмуртской Республики от 29.04.2021 № 36-РЗ «О преобразовании муниципальных образований, образованных на территории Киясовского района Удмуртской Республики, и наделении вновь образованного муниципального образования статусом муниципального округа». Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июль 2021. Архивировано 22 июль 2021 года.
  10. ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архивировано 3 февраль 2012 года.
  11. ↑ Итоги Всероссийская перепись населения 2010 года. 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов – районных центров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи человек и более. Мөрәҗәгать итү датасы: 14 ноябрь 2013. Архивировано 14 ноябрь 2013 года.
  12. ↑ Каталог населённых пунктов Удмуртской Республики. Численность постоянного населения на 1 января 2012 года. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 март 2015. Архивировано 24 март 2015 года.
  13. ↑ Храм Архангела Михаила с. Киясово Удмуртской Республики
  14. ↑ » Православные Храмы Киясовского благочиния Удмуртии

Әдәбият

Сылтамалар

Төркемнәр