Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Күренешне көйләүТелне алыштыруМәгълүмат
РУВИКИ ТУРЫНДА

Фәтислам Абилов

РФА экспертизасы

Logo-ran.png
Россия Фәннәр академиясе
тарафыннан экспертиза үткәрелде
Тулырак
Aprove.svg

РФА экспертизасы

Arrow-Right.png
Logo-ran.png
Россия Фәннәр академиясе
тарафыннан экспертиза үткәрелде
Тулырак
РУВИКИ проектының татар бүлегендә Абилов фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Анатолий (Фәтислам) Абил улы Абилов (Авилов; кырымтат. Fetislâm Abil oğlu Abilov, Фетислям Абил огълу Абилов; 2 (15) март 1915, Ударное[d], Җанкөй районы — 15 август 2005, Жуковский (Мәскәү өлкәсе), Мәскәү өлкәсе), Бөек Ватан сугышында катнашучы, гвардия подполковнигы, I Белоруссия фронтының 65 нче армиясе 44 нче гвардия укчылар дивизиясенең 130 нчы гвардия укчылар полкы командиры, Советлар Союзы Герое (1990), отставкадагы полковник (1990)[1].

Тормыш юлы

1915 елның 2 (15) мартында Кырымның Җадра-Шәех-Эле авылында (хәзерге Кырым Республикасының Җанкөй районы, Ударное авылы) крестьян гаиләсендә туа. Милләте буенча — кырым татары. Тугандагы исеме — Фәтислам Әбилтаров[2] (бу исемнең сөйләм варианты — Петай). 7 сыйныф тәмамлый. Колхозда тракторчы булып эшли.

1937 елдан Кызыл Армиядә. 1939 елда Грузия башкаласы Тбилисида җәяүле гаскәр училищесын, 1943 елда М. В. Фрунзе исемендәге Хәрби академиянең тизләтелгән курсларын тәмамлый. Бөек Ватан сугышы фронтында 1941 елның июленнән. 1942 елдан ВКП(б)/СБКФ әгъзасы. Укчылар батальон командиры урынбасары була. 1942 елның 25 сентябреннән 1943 елның 8 июненә кадәр — 1290 нчы укчылар полкы командиры (113 нче укчылар дивизиясе, Көнбатыш фронт). Сугыш елларында өч тапкыр яралана һәм контузия ала.

Анатолий Абилов җитәкчелегендәге 44 нче гвардия укчылар дивизиясенең 130 нчы гвардия укчылар полкы 1944 елның 27 августыннан 9 сентябренә кадәрге чорда Нарев елгасына керү юлларында дошман оборонасын өзү өчен барган сугышларда, Польшаның Сероцк шәһәреннән 10 чакрым төньякта урнашкан Корневск торак пункты янында елганы кичеп чыкканда, плацдармны киңәйтүдә һәм кулда тотып калуда дошманның тере көченә һәм техникасына зур зыян китерә. Полк тугыз көн эчендә сугыша-сугыша илле чакрым юл үтә, уналты торак пунктны азат итә.

Сугышны гвардия подполковнигы Абилов 108 нче укчылар дивизиясенең 444 нче укчылар полкы командиры булып тәмамлый.

Полк командиры Абилов ике тапкыр (1944[3] һәм 1945[4] елларда) Советлар Союзы Герое исеменә тәкъдим ителә, ләкин сугыш елларында да, сугыштан соңгы беренче елларда һәм унъеллыкларда да бүләкләү булмый.

Сугыштан соң армиядә хезмәтен дәвам итә. 1947 елдан — запаста. Жуковский шәһәрендә яши. 1964 елдан Жуковский Эксперименталь машиналар төзү заводында штаб башлыгы һәм гражданнар оборонасы буенча завод директоры урынбасары булып эшли.

Укчы полк белән оста җитәкчелек иткәне, немец-фашист илбасарларына каршы көрәш фронтында командованиенең сугышчан биремнәрен үрнәк рәвештә үтәгәне һәм шул ук вакытта күрсәткән кыюлыгы һәм каһарманлыгы өчен, СССР Президентының 1990 елның 5 маендагы Указы белән отставкадагы полковник Анатолий Абил улы Абиловка Ленин ордены һәм «Алтын Йолдыз» медале тапшырылып, Советлар Союзы Герое исеме бирелә.

Күп еллар дәвамында шәһәр комсомол ветераннары советы әгъзасы, сугыш, хезмәт, кораллы көчләр һәм хокук саклау органнары ветераннары советы президиумы әгъзасы була. Ул «Быково» мемориаль зиратында һәлак булган сугышчыларга мемориаль комплекс, шәһәр паркы янында Геройлар аллеясы булдыру инициаторларының берсе була.

Жуковский шәһәрендә җирләнә.

Бүләкләре

СССР һәм РФ
Башка дәүләтләрнеке
  • Батырлар тәресе (ПХР);
  • «Варшава өчен 1939—1945» медале (ПХР);
  • «Одра, Ниса һәм Балтика өчен» медале (ПХР)

Искәрмәләр

  1. ↑ Абилов Анатолий Абилович. Герои Страны. Мөрәҗәгать итү датасы: 26 ноябрь 2021. Архивировано 26 ноябрь 2021 года.
  2. ↑ Герои бессмертны. Крымские татары во Второй Мировой войне (рус.). kitaphane.crimea.ua (архив). Мөрәҗәгать итү датасы: 7 октябрь 2026.
  3. ↑ 1 2 Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 690155. Д. 866. Л. 8).
  4. ↑ 1 2 Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 686196. Д. 884. Л. 8).
  5. ↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 682524. Д. 352. Л. 578).
  6. ↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 686196. Д. 1931. Л. 5).
  7. ↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 690155. Д. 961. Л. 26).
  8. ↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 33. Оп. 686196. Д. 986. Л. 33).
  9. ↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа».
  10. ↑ Наградной лист в электронном банке документов «Подвиг народа» (архивные материалы Центральный архив Министерства обороны Российской Федерации. Ф. 1298. Оп. 2. Д. 95. Л. 1).

Әдәбият

  • Велиев А. Боевые офицеры. Крымские татары в Великой Отечественной войне. II том. 2-е изд., перераб. и доп. ; [пер. с крымскотат. Э. Велиевой]. — Симферополь: ГАУ РК «Медиацентр им. И. Гаспринского», — 2017. — 576 с. : фото. ISBN 978-5-906959-06-5
  • И. Эмиров. Сеферлерде ве урушларда // Ленин байрагъы. 1970. 10 март. С. 3
  • Халкъымызнынъ даа бир Къараманы // Ленин байрагъы. 1990. 8 май. С. 1.
  • А. Сеит-Муратов. Къараманнен корюшюв // Ленин байрагъы. 1990. 28 июль. С. 3
  • Э. Бекиров. Ярым асырдан сонъ къайтарылгъан бордж // Ленин байрагъы. 1990. 11 август. С. 4.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр