Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Абдуллаһ Гүл

Абдуллаһ Гүл (төр. Abdullah Gül, рус. Абдуллах Гуль; 29 октябрь 1950, Кайсери) — Төркиянең дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе, Төркия президенты (2007—2014), Төркия премьер-министры (2002—2003), премьер-министрның беренче урынбасары (2003—2007) һәм чит ил эшләре министры (2003—2007).

Тәрҗемәи хәле

Төркиянең Кайсери шәһәрендә инженер гаиләсендә туа. Гаилә консерватив карашлары белән аерылып тора, Гүл дә традицион рухта тәрбияләнеп үсә.

Урта белемне Кайсери югары мәктәбендә (Kayseri High School) ала, 1974 елда Истанбул университетының икътисад факультетын тәмамлап, бакалавр дәрәҗәсенә ирешә. 1978–1980 елларда Гүл Лондонда һәм Эксетерда (Бөекбритания) диссертация яза, инглиз телен өйрәнә. 1983 елда Истанбул университетында икътисад өлкәсендә фәлсәфә докторы дәрәҗәсен яклый[3].

1983—1991 елларда Ислам үсеш банкында хезмәт куя.

1991 елдан халыкара менеджмент укытучысы, исламистик «Иминлек партиясе»ннән («Refah Partisi») Төркия парламенты әгъзасы.

1991—1995 елларда бюджет һәм планлаштыру буенча парламент комитеты әгъзасы.

1995 елда яңадан депутатлыкка сайлана, 2001 елга кадәр халыкара сәясәт комитеты әгъзасы булып тора.

1996—1997 елларда — дәүләт министры, хөкүмәтнең матбугат сәркатибе. «Иминлек партиясе» 1999 елда тыелганнан соң, Гүл парламентка «Яхшылык партиясе»ннән («Fazilet Partisi») сайланган.

2002—2003 елларда премьер-министр вазифасында эшли: Рәҗәп Таййип Әрдоганны премьер-министр итеп билгеләргә мөмкинлек биргән законга төзәтмәләр кертүгә ярдәм итә. Төзәтмәләр кабул ителгәннән соң, Әрдоган — яңа премьер-министр, ә Гүл — аның урынбасары һәм чит ил эшләре министры вазифасына күчә. Бу чорда Гүл «югалган триллион турындагы эшләр» фигуранты булган, әмма кагылгысызлык аңа гаепләрдән качарга мөмкинлек бирә.

Президентлык

undefined

Май аенда премьер-министр Рәҗәп Әрдоган Абдуллаһ Гүлне 2007 елда президент сайлауларында хакимлек итүче фиркадән төп кандидат дип игълан итә. Бу оппозицион фиркаләрдә протест уята, аларны «исламчы» репутациясенә ия булган Гүл кандидатурасы канәгатьләндерми. Оппозицион фиркаләр, кворум булмаганлыктан сайлаулар гамәлдән чыккан дип танылсын өчен, президент кандидатурасы буенча тавыш бирүне бойкотлаштыру турында карар кабул итәләр. Шәһәрләрдә Гүлнең президентлыкка тәкъдим ителүенә каршы һәм Төркиянең дөньяви корылышын яклауга протест маршлары узган. Генераль штаб башлыгы Яшәр Бөеканат протест белдерүчеләрне хуплый һәм дөньяви төзелеш куркыныч астында булса, армия катнашырга әзер, дип белдерә. Абдуллаһ Гүл басым астында үз кандидатурасын кире ала.

Июль аенда Төркиядә парламент сайлаулары уза, анда Әрдоган җитәкчелегендәге Гаделлек һәм үсеш фиркасе җиңеп чыга. Яңа оешкан парламент президент кандидатурасы буенча тавыш бирү уздыра. 28 августта узган кабат тавыш бирүдә Гүл президент итеп сайлана һәм шул ук көнне үз вазифасына керешә.

2014 елның 28 августында, 2014 елның 10 августындагы сайлауларда җиңгән премьер-министр Рәҗәп Таййип Әрдоганга вәкаләтләрен тапшырып, ил Президенты вазифасыннан китә.

Шәхси тормыш

1980 елда Хәйрүнниса Өзюртка өйләнә[4]. Гүлнең ике улы (Әхмәд Мөнир һәм Мәхмәд Эмре), бер кызы — Күбрә бар.

Истанбулның «Бешикташ» футбол клубы җанатары[5].

Бүләкләр

Ил Дата Бүләк
Согуд Гарәбстаны байрагы Согуд Гарәбстаны 2007 елның 9 ноябре Габдел-Газиз короле ордены чылбыры кавалеры
 Бөекбритания 2008 елның 14 мае Бани орденының зур хачының мактаулы рыцаре
 Казахстан 2008 елның 4 июле «Астанага 10 ел» медале
Португалия байрагы Португалия 2009 елның 12 мае Инфант дон Энрике орденының Зур чылбыры кавалеры
 Катар 2009 елның 17 августы Бәйсезлек ордены чылбыры кавалеры
 Италия 2009 елның 30 октябре «Италия Республикасы алдындагы казанышлары өчен» орденының тасма белән бизәлгән Зур тәре кавалеры
 Кувейт 2009 елның 21 декабре Бөек Мөбарәк ордены чылбыры кавалеры
 Камерун 2010 елның 6 марты Гайрәтлелек орденының Зур тәресе кавалеры
Пакистан байрагы Пакистан 2010 елның 31 марты 1 класслы Пакистан ордены кавалеры
 Маҗарстан 2011 елның 15 ноябре Хезмәт ордены чылбырында Зур тәре кавалеры
 Нидерландлар 2012 елның 16 апреле Нидерланд арысланының Зур тәресе ордены кавалеры
 Казахстан 2012 елның 11 октябре Алтын бөркет ордены кавалеры
Швеция байрагы Швеция 2013 елның 11 марты Серафимов ордены рыцаре
 Гөрҗистан 2013 елның 19 апреле Изге Георгий исемендәге Җиңү ордены кавалеры
 Төрекмәнстан 2013 елның 29 мае «Президент Йолдызы» ордены кавалеры
Норвегия байрагы Норвегия 2013 елның 5 ноябре Изге Олаф орденының Зур тәресе кавалеры
 Азәрбайҗан 2013 елның 12 ноябре[6] Һейдәр Әлиев ордены кавалеры
Люксембург байрагы Люксембург 2013 елның 18 ноябре Нассау Алтын арыслан ордены рыцаре
 Төрекмәнстан 2014 елның 3 июне[7] Махтумкули исемендәге Халыкара премия лауреаты
Төньяк Кипр байрагы Төньяк Кипр 2014 елның 19 июле Төньяк Кипрның Җөмһүрияте ордены кавалеры
Кыргызстан байрагы Кыргызстан 2014 елның 8 сентябре «Данакер» ордены кавалеры
 Казахстан 2017 елның 23 июне[8] «Казакъстан Республикасының бәйсезлегенә 25 ел» медале
Азәрбайҗан байрагы Азәрбайҗан 2018[9] «Азәрбайҗан дусты» алтын ордены

Мактаулы исемнәр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. ↑ Abdullah Gul // Encyclopædia Britannica (ингл.)
  2. ↑ Abdullah Gül // Brockhaus Enzyklopädie (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  3. ↑ 1 2 Гюль, Абдуллах (рус.). ТАСС. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 декабрь 2025.
  4. ↑ Bir evlilik yıldönümü / Yazarlar / Milliyet Gazete
  5. ↑ Köşk’e üçüncü beşiktaşlı 2007 елның 27 сентябрь көнендә архивланган., Haber3, April 24, 2007. [төр.]
  6. ↑ Abdullah Gülün «Heydər Əliyev» ordeni ilə təltif edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Sərəncamı [азәр.]
  7. ↑ В Анкаре состоялись туркмено-турецкие переговоры на высшем уровне, archived from the original on 2015-07-16, retrieved 2021-07-22 
  8. ↑ Встреча с экс-Президентом Турции Абдуллой Гюлем, archived from the original on 2017-06-29, retrieved 2021-07-22 
  9. ↑ Экс-президенту Турции Абдуллаху Гюлю вручён золотой орден «Друг Азербайджана». azertag.az (15 май 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 4 декабрь 2025.
  10. ↑ Cumhurbaşkanı Gül’e, Türkmenistan İktisat ve Kamu Yönetimi Devlet Enstitüsünde Fahri Profesörlük Unvanı Verildi, archived from the original on 2015-05-05, retrieved 2021-07-22 

Сылтамалар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Төркемнәр