Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Иман (мәчет, Яңа Уренгой)

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Иман битенә күчегез.

«Иман» мәчете (Яңа Уренгой җәмигъ мәчете, рус. Новоуренгойская соборная мечеть) — Россия Федерациясе Ямал-Ненец автономияле округының Яңа Уренгой шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (җәмигъ мәчете). Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте составындагы Ямал-Ненец автономияле округы мөселманнарының төбәк Диния нәзарәтенә керүче «Иман» җирле дини җәмгыяте карамагында.

Тарих

1996 елда Яңа Уренгойда мөселманнарның «Нур Ислам» җирле дини җәмгыяте оештырыла, шул ук елда шәһәрнең беренче мәчете — «Нур Ислам» (Кедровая урамы, 5а адресы буенча урнашкан) нигезләнә. Ул Ямалда иң төньяк мәчетләрнең берсе буларак ачыла. 1997 елдан мәчет белән имам Исомутдин Әкбәров җитәкчелек итә башлый[1]. 1999 елда мәхәллә Россиянең Азия өлеше мөселманнары Диния нәзарәте (мөфти Нәфигулла Әширов) составына кертелә.

2001 елның 28 сентябрендә «Иман» җирле мөселман дини оешмасы оештырыла, 2002 елның 4 мартында ул Россия Юстиция министрлыгында рәсми теркәлү уза[2]. Шул ук елның 28 сентябрендә Яңа Уренгойга Россия мөселманнары Үзәк Диния нәзарәте Югары мөфтие Тәлгать Таҗетдин килә, шәһәр мэры Виктор Казарин һәм «Уренгойгазпром» ҖЧҖ җитәкчелеге вәкилләре белән бергә булачак мәчет нигезенә беренче ташны салуда катнаша. Бу вакыйга хөрмәтенә истәлекле билге (табигый таш) куела[3][2].

2005 елның маенда Төркиянең «Ямата» төзелеш фирмасы Җәмигъ мәчете проектын тәкъдим итә. Проект, берничә төзәтмәдән соң, мәхәллә Советы, шәһәр администрациясе һәм ЯНАО мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте тарафыннан хуплана.

2006 елның октябрендә мәчет нигезенә беренче субай кагыла. Тантанада Көнбатыш Себер мөфтие Таһир хәзрәт Саматов, аның урынбасары Госман хәзрәт, шәһәр хакимияте, шәһәр Думасы, «Ямата» фирмасы вәкилләре, шулай ук Когалымнан кунаклар катнаша[2].

Төзелеш барышында намаз аерым бүлеп бирелгән җир участогында вакытлыча корылган бинада укыла. Мәчет төзелеше буенча төп эшләрне «Ямата» төрек фирмасы үз өстенә ала. Комплексның калган биналары шәһәр халкы, предприятиеләр һәм оешмалар туплаган иганә хисабына халык төзелеше ысулы белән төзелә[4].

2010 елда Яңа Уренгойның Җәмигъ мәчете тантаналы рәвештә ачыла. Ачу тантанасына Россия мөселманнары Үзәк Диния нәзарәте Югары мөфтие Тәлгать Таҗетдин җитәкчелегендәге делегация килә[2].

2015 елда иске «Нур Ислам» мәчете бинасы сүтелә. Бу вакытка участокны арендага бирү срогы чыккан була, ә шәһәрнең Генераль планы буенча, әлеге урында дини корылма төзү күздә тотылмый. Мәчет сүтелеше киң җәмәгатьчелек резонансы тудыра[5].

2014 елның сентябрендә 2008 елда төзелгән агач мәдрәсә бинасы янгын нәтиҗәсендә юкка чыга. 2019—2022 елларда аның урынында яңа ике катлы таш бина төзелә[6]. 2022 елның 7 октябрендә Җәмигъ мәчете янындагы бу яңа бинада ҮДН составындагы төбәк Диния нәзарәтенең Дини-мәдәни үзәге (уку йорты) тантаналы рәвештә ачыла[7]. Биредә китапханә, конференц-зал, ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым уку сыйныфлары, мөфти кабинеты, ашханә урнаша. Биредә бер үк вакытта 60 ка якын кешегә белем алу мөмкинлеге карала, мәдәни-агарту чаралары уздыру өчен шартлар тудырыла[8].

2025 елда, кышкы чорда намаз залының сыйдырышлыгы кечкенә булу сәбәпле, шәһәрнең төньяк районында икенче мәчет төзү мәсьәләсе күтәрелә, әмма ЯНАО башлыгы Дмитрий Артюхов белдерүенчә, мондый проект планга кертелмәгән[9].

Архитектурасы

Мәчет проекты 2005 елда Төркиянең «Ямата» төзелеш фирмасы тарафыннан эшләнә һәм традицион госманлы (төрек) архитектурасы йогынтысында башкарыла[2]. Гыйбадәтханә үзәк-гөмбәз тибындагы корылмалар рәтенә керә.

Бинаның гомуми зурлыгы 22 × 12 метр, гомуми мәйданы якынча 850 м². Төп гөмбәзнең диаметры — 12 метр. Мәчет янында биш яруслы манара урнашкан, аның биеклеге якынча 30 метр. Мәчетнең сыйдырышлылыгы — 1200—1500 кеше[4][10].

Төп бина ике катлы итеп төзелә: беренче катта ир-атлар өчен намаз залы, икенче катта хатын-кызлар өчен балкон (мезонин) урнашкан. Интерьер бизәлешендә традицион ислам элементлары кулланылган: михраб (Мәккә юнәлешен күрсәтүче урын), минбар, зур люстралар, кулдан тукылган келәмнәр. Диварларда Коръән аятьләре язылган бизәкләр һәм гарәп каллиграфиясе үрнәкләре урын алган[2].

Мәчет комплексына шулай ук ике катлы мәдрәсә бинасы (хәзер Рухи-мәдәни үзәк), 300 урынлы хәләл кафе, китапханә, конференц-зал керә. Территория төзекләндерелгән, парковка һәм яшел зоналар булдырылган.

Эшчәнлеге

Мәчет көн саен биш вакыт намаз, җомга намазлары өчен ачык. Мөселман бәйрәмнәре (Корбан бәйрәме, Ураза бәйрәме) вакытында биредә 1200—1500 кеше җыела. Мәчетнең сыйдырышлылыгы чикле булганга, күп кеше намазны урамда укый.

Рухи-мәдәни үзәктә даими рәвештә дини-мәгариф эшчәнлеге алып барыла:

  • Уку сыйныфлары: Ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым уку бүлмәләрендә Ислам нигезләре, Коръән уку кагыйдәләре (тәҗвид) һәм гарәп теле өйрәнелә. Бер үк вакытта 60ка якын кеше белем ала ала. Олылар өчен дәресләр кичке вакытта, балалар өчен ял көннәрендә үткәрелә[11];
  • Китапханә: Үзәктә дини һәм дини-мәгариф әдәбияты тупланган китапханә эшли;
  • Конференц-зал: Төрле мәдәни-агарту чаралары, лекцияләр, очрашулар уздыру өчен мөмкинлекләр тудырылган;
  • 300 урынлы хәләл кафе бар.

2024—2025 елларда Җәмигъ мәчетендә реконструкция эшләре башкарыла: фасады декоратив штукатурка белән бизәлә һәм буяу эшләре башкарыла. Яңартылган мәчет 2025 елның мартында эшли башлый, Рамазан аенда биредә көн саен 400 гә якын кешегә авыз ачу (ифтар) оештырыла[12].

Шулай ук мәчет каршында хәйрия ярдәме оештырылган, аз тәэмин ителгән гаиләләргә, авыруларга һәм картларга булышлык күрсәтү эшчәнлеге алып барыла.

Җитәкчелек

  • 1997—2010 елларда — Исомутдин Әкбәров (үтерелә)[5];
  • 2010—2014 — төрле чыганаклар буенча имамнар алмашынып тора;
  • 2014 елдан — имам-хатыйб Шамил хәзрәт Алибулатов (Дагестаннан, Махачкаладагы «Нуруль иршад» ислам университетында белем алган)[13].

Искәрмәләр

  1. ↑ Снос новоуренгойской мечети — бессердечие городских властей или зачистка «рассадника терроризма»? (рус.). Совет при Президенте РФ по развитию гражданского общества и правам человека (5 май 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 март 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 Соборная мечеть, Новый Уренгой (рус.). historical-baggage.com. Мөрәҗәгать итү датасы: 14 март 2026.
  3. ↑ Служба новостей. Импульс Севера – Минареты северного города (рус.). tv-impulse.ru (2 сентябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 март 2026.
  4. ↑ 1 2 В Новом Уренгое заработал исламский комплекс с соборной мечетью (рус.). ИА «Инфо-Ислам» (15 гыйнвар 2010). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 март 2026.
  5. ↑ 1 2 Снос новоуренгойской мечети — бессердечие городских властей или зачистка «рассадника терроризма»? (рус.). president-sovet.ru (5 май 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 март 2026.
  6. ↑ При поддержке губернатора в Новом Уренгое открывается новое медресе (рус.). dumsk.com (18 август 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 март 2026.
  7. ↑ В Новом Уренгое открылся Духовно-просветительский центр РДУМ ЯНАО ЦДУМ России. ЦДУМ России (7 октябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 март 2026.
  8. ↑ В Новом Уренгое торжественно открыли духовно-просветительский центр (рус.). Официальный сайт Правительства Ямало-Ненецкого автономного округа (7 октябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 март 2026.
  9. ↑ Верующие Нового Уренгоя попросили новую мечеть (рус.). ura.news (15 август 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 март 2026.
  10. ↑ В Новом Уренгое откроется мечеть (рус.). Татар-информ (26 июнь 2009). Мөрәҗәгать итү датасы: 14 март 2026.
  11. ↑ При поддержке губернатора в Новом Уренгое открывается новое медресе (рус.). dumsk.com (18 август 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 март 2026.
  12. ↑ Соборная мечеть Нового Уренгоя встретит Ураза-байрам обновленной (рус.). sever-press.ru (25 март 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 март 2026.
  13. ↑ Шамиль хазрат Алибулатов — имам-хатыб мечети города Новый Уренгой (рус.). РДУМ ЯНАО. Мөрәҗәгать итү датасы: 14 март 2026.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр