Бөре (елга)

Елга атамасы башкорт теленнән килеп чыккан һәм «бүре елгасы» дигәнне аңлата^[5].

«Географический лексикон Российского государства» хезмәтендә татарларда һәм башкортларда Бүрсу, ягъни — Бүре суы дип аталуы күрсәтелгән^[4].

Россия империясенең географик-статистик сүзлегендә татарларда Бүрса, ягъни — Бүре-суы дип аталуы әйтелә.

«Энциклопедический лексикон» белешмәлегендә татарларда һәм башкортларда Бире-суи, ягъни — Бүре Суы дип аталуы күрсәтелгән^[6].

Тарихчы һәм туган якны өйрәнүче П. И. Рычков та шундый ук аңлатма бирә:

Татарлар һәм башкортлар аны Бүр-су, ягъни «бүре суы» дип атыйлар, чөнки аларның телендә бюр бүре дигәнне аңлата.

— П. И. Рычков ^[7]

^[8]}}

Елганың озынлыгы — 128 чакрым. Су җыю бассейнының мәйданы — 2200 км², гомуми авышлыгы — 126 м. Суның уртача еллык чыгымы — 12,5 м³/с, тамагында — 19,8 м³/с. Күбесенчә кар сулары исәбенә туена^[3][9].

Башлангычы — Яңа Троицкий авылыннан төньяк-көнбатыштарак, 190 м биеклектә урнашкан Бөхмән күле^[2][3][10].

Мишкә районы буйлап — төньяк-көнчыгыштан көньяк-көнбатышка, Бөре районы буйлап көньяк-көнчыгыштан төньяк-көнбатышка таба ага^[3].

Агыйдел елгасына тамагыннан 262 чакрым югарырак коя^[3]. Тамагының биеклеге — диңгез өсте тигезлегеннән 70 м^[10]. Тамагы янында күпсанлы чишмәләр булу сәбәпле елга туңмый^[2].

Уң кушылдыклары — Казяш, Энк, Чөгәде, Шады, Сухояз, Кынгыр һәм башкалар^[3], сул кушылдыклары — Бишелап, Кутькина^[11].

Ул чишмәдән башлана, аннары, якынча 5 нче чакрымында, кабат җир астына китә һәм Кече Нәкәрәк авылы янында гына күпсанлы чишмәләр булып җир өстенә бәреп чыга, һәр йөз метр саен көчәя бара һәм урман эченнән үзәнгә чыга. Биредә, Бөре елгасында, тирән уемнар, тыныч култыклар, гөрләвекле сайлыклар күп.

— «Рыболов-спортсмен» альманахы, № 41^[12]

Бассейн рельефы убалы-тигезлекле — елгалар һәм сызалар белән бүлгәләнгән; Пермьнең Уфа һәм Көңгер яруслары алевролитларыннан, комташларыннан, конгломератларыннан, гипсларыннан һәм ангидритларыннан гыйбарәт. Югары агымында ачык карбонатлы карст һәм ябык сульфатлы карст үсеш алган^[3].

Үзәне бормалы, киңлеге — 5 тән 20 метрга кадәр, тирәнлеге — 2 дән 4 метрга кадәр. Төбе ләмле^[13].

Ландшафтлары соры урман һәм кәсле-көлсу туфракларындагы киң яфраклы урманнардан гыйбарәт. Бассейнның урманлы өлеше — якынча 29 %, сөрүлек җирләре — 47 %.

Десяткино авылы янында Десяткино бусагасы урнашкан^[14].

Елгада түбәндәге балык төрләре очрый: голавль, опты, чабак, судак, чуртан, табан балык, бастырткы, алабуга, елец, ак амур, сазан, акчабак, кара балык, яр буе балыгы, хариус, налим, язь һәм башкалар Елга суының салкын булуы һәм күпсанлы чишмә сулары белән туендырылуы балыкларның төрле төрләре өчен уңай шартлар тудыра^[15].

1945 елда Бөрегә эвакуацияләнгән Ленинград хәрби һава күзәтүе һәм элемтә училищесы курсантлары тарафыннан Десяткино авылы янында кече ГЭС төзелә^[14].

2010 елда Мишкә районында 1930—1950 елларда эшләп килгән гидроузелны торгызу эшләре башлана; анда Камай авылының Камай ГЭСы һәм Башбайбак авылының Башбайбак ГЭСы эшләгән була^[16].

Россия дәүләт су реестры мәгълүматлары буенча Чулман бассейн округына карый, су хуҗалыгы участогы — Агыйдел елгасының Бөре шәһәреннән тамагына кадәрге өлеше. Елга асбассейны — Агыйдел. Елга бассейны — Чулман^[9].

Дәүләт су реестрындагы объект коды — 10010201612111100025407^[9].