Чиялек (Иске Айман авыл җирлеге)
Иске Байсар авыл җирлегенә керүче Чиялек белән бутамагыз
Чиялек (рус. Чиялек) — Татарстан Республикасының Актаныш районы Иске Айман авыл җирлеге составындагы торак пункт (авыл).
Вакыт зонасы — MSK (Мәскәү вакыты) яки UTC+3. Почта индексы — 423739.
Климат
| Тәүлек буена һаваның уртача температурасы | ||||||||||||
| Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| -11.5 °C | -11.2 °C | -6 °C | 3.9 °C | 13.1 °C | 18.7 °C | 20.4 °C | 17.6 °C | 11.9 °C | 4 °C | -5.3 °C | -10.8 °C | 3.7 °C |
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb[1]. Уртача еллык һава температурасы 3.7 °C.[2]
География
Татарстан Республикасының Актаныш районында, район үзәге Актаныштан 54 (58[3]) км көньяк-көнбатыштарак, Ык елгасының уң кушылдыгы Мөшеге елгасы бассейнында, Мөслим районы белән чиктә урнашкан (Татар Мөшегесенә кадәр турыдан 3,6 км). Пучыдан (турыга) – 6 км, Иске Айманнан – 6 км ераклыкта.
Тарих
1928 елда Татарстан АССР Чаллы кантоны Пучы волостена караучы Колын авылыннан күченгән 64 гаилә урман янында яңа торак пунктка нигез салган. Урманда шомырт һәм язын ап-ак чәчәккә күмелгән, җәй көне кып-кызыл булган чия куаклары күп булганга, авылга «Чиялек» исеме бирелгән. Тирә-якта шул ук исемдәге берничә авыл булганга, Иске Байсар янындагысын Җылан Чиялеге дип, ә колхозын «Кызыл Чиялек» дип атаганнар.[4]
Яңа башка чыгучылар беренче эш итеп, мәчет торгызалар. 1930-еллар ахырында динне кысу сәясәтенә бәйле, мәчет ябылып, бинасы мәктәп итеп калдырылган.[3][4]
1931 елда крестьян хуҗалыклары «Чиялек» күмәк хуҗалыгына берләшәләр. 1938―1939 елларда авыл хуҗалыгында ирешкән уңышлары өчен, күмәк хуҗалык Бөтенсоюз халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсендә (ВДНХ[d]) катнашып, мотоцикл һәм су башнясы белән бүләкләнгән. Су башнясын Камбаркадан барып алып, кое казып утыртканнар.[4]
Бөек Ватан сугышына авылның 62 кешесе (шул исәптән, колхоз рәисе Локман Госманов, аны алыштырган укытучы Гыйният Локманов) алынган, 36 сы фронтларда һәлак булган.[4]
Күмәк хуҗалыкларны эреләндерү чорында «Чиялек» күмәк хуҗалыгын «Октябрь» колхозы белән кушалар, кабат аералар. Хәзерге вакыттта авыл «Әнәк» агрофирмасына карый.[4][5]
Авылда уку яшендәге балаларның саны аз булу сәбәпле, мәктәп 1986 елда ябыла, 2001 елда кабат ачыла.[4]
1969 елда авылга югары көчәнешле электр линиясе килеп җиткән. 1980-еллар ахырында авыл йортлары электр белән җылылытыла башлый.[4]
Демография
Шәхесләр
- Мөсәет Газетдин улы Кашапов (1927―1996), балта остасы, сугыш ветераны, II дәрәҗә Ватан сугышы ордены , медальләр белән бүләкләнгән.
- Бәһелүл Мансур улы Мансуров (1914―1993), банк кассиры, агент, сугыш ветераны, I дәрәҗә Ватан сугышы ордены, медальләр белән бүләкләнгән.
- Зөлфирә Мәхдүм кызы Ханова (Хәмитова, 1950), клуб мөдире, авыл советы рәисе, китапханәче, ТАССР атказанган мәдәният хезмәткәре (1984).
- Фирдәвис Мәхдүм улы Хәмитов (1946), 1990―2007 елларда Минзәлә авыл хуҗалыгы техникумы директоры, Татарстанның атказанган укытучысы.[4]
Искәрмәләр
- ↑ World Map of the Köppen-Geiger climate classification, Institute for Veterinary Public Health, University of Veterinary Medicine Vienna
- ↑ NASA Surface meteorology and Solar Energy Data Set, RETScreen International
- ↑ 1 2 3 Чиялек. Институт татарской энциклопедии. Мөрәҗәгать итү датасы: 22 февраль 2022. Архивировано 22 февраль 2022 года.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ф. М. Моратов, Й. Ә. Хуҗин. Актаныш – туган җирем. Икенче басма. К.: 2010, 420нче бит.
- ↑ Аняково. Татарская энциклопедия TATARICA
Әдәбият
- Ф. М. Моратов, Й. Ә. Хуҗин. Актаныш – туган җирем. Икенче басма. К.: 2010, 420нче бит.
- Татарская энциклопедия, Институт Татарской энциклопедии (ИТЭ) Академии наук РТ.
.png)