Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Экологлар көне

Экологлар көне (рус. День эколога) — Россия Федерациясе президентының 2007 елның 21 июлендәге 933 нче санлы «Экологлар көне турында»гы указы белән гамәлгә куела, әйләнә-тирә мохитне саклау өлкәсендәге Россия белгечләренең һөнәри бәйрәме[1][2]. Ел саен 5 июньдә, Бөтендөнья әйләнә-тирә мохитне саклау көнендә (ингл. World Environment Day), билгеләп үтелә. Әлеге көн 1972 елда гамәлгә кертелә, 1973 елдан башлап БМО Генераль Ассамблеясе башлангычы белән үткәрелеп килә[2][3][4][5][6].

Бәйрәмнең тарихы

Россиядә Экологлар көне тарихы хакимият органнарының һәм җәмәгатьчелекнең экология мәсьәләләренә игътибарын арттыруга юнәлтелгән эшчәнлегеннән башланып китә. 2007 елда Россия Федерациясе Дәүләт Думасының Экология комитеты тәкъдиме нигезендә Россия президенты махсус указ кабул итә[1][2]. «Экологлар көне турында»гы бу указ 5 июньне бәйрәмнең даими датасы итеп билгели. Датаны сайлау 1972 елда БМО тарафыннан гамәлгә кертелгән Бөтендөнья әйләнә-тирә мохитне саклау көне белән туры килә[6]. Россиядә Экологлар көне беренче тапкыр 2008 елда билгеләп үтелә[7]. Бәйрәм дәүләт, фәнни һәм иҗтимагый структураларның тырышлыгын әйләнә-тирә мохитне саклау проблемалары тирәсендә берләштерү максатыннан, эксперт-экологлар бергәлегенең иң актив әгъзалары инициативасы белән гамәлгә куела[8].

Бәйрәмнең хокукый нигезе — Россия Федерациясе президентының 2007 елның 21 июлендәге 933 нче санлы Указы. Документта болай дип язылган: «"Экологлар көне" һөнәри бәйрәмен гамәлгә кертергә һәм аны 5 июньдә билгеләп үтәргә»[1][2]. Указ имзаланган көнне үк үз көченә керә. Шулай итеп, Россия кануннары экологларны рәсми рәвештә таный.

Экологлар көнен халыкара дата — Бөтендөнья әйләнә-тирә мохитне саклау көне белән берләштерү Россиягә милли инициативаларны глобаль табигатьне саклау көн тәртибенә интеграцияләргә мөмкинлек бирә. Бу адым экология өлкәсендә халыкара хезмәттәшлеккә ачыклык һәм әзерлек символына әверелә. "Бердәм Россия"нең экология мәсьәләләре буенча координаторы Владимир Грачёв  [рус.] (тат. билгеләп үткәнчә, дата илнең тырышлыкларын дөнья җәмәгатьчелеге белән берләштерү өчен аңлы рәвештә сайланган[9]:

… Россиядә Экологлар көне ел саен 5 июньдә, Бөтендөнья әйләнә-тирә мохитне саклау көнендә, билгеләп үтелә. Шулай итеп, Россия экологларының һөнәри бәйрәме төп халыкара экологик дата белән тәңгәл килә. Хәзер исә планетаның табигый мохитен саклауга юнәлтелгән күптөрле акцияләр һәм чаралар Россиядә дә бөтен дөнья белән бер үк вакытта уздырыла[10].

Экологларның һөнәри бәйрәмен гамәлгә кую турында карар кабул итү дәүләт экологик сәясәтенең формалашуында һәм үсешендә мөһим бер этап була[11]. Ул Россия Федерациясе Конституциясенең 42 нче маддәсендә ныгытылган конституцион принципка нигезләнә, әлеге принцип һәр гражданга уңайлы тирә-юнь мохиткә хокукны гарантияли.

2007 елдан башлап илдә киләсе унъеллыкларга экологик үсеш векторын билгели торган стратегик документлар кабул ителә[4]. Төп норматив актлар исәбенә түбәндәгеләр керә:

  • «Россия Федерациясенең 2030 елга кадәрге чорга экологик үсеш өлкәсендәге дәүләт сәясәте нигезләре» (2012 елның 30 апрелендә раслана)[12];
  • 2014 елның 15 апреленнән гамәлдә булган «Тирә-юнь мохитне саклау» дәүләт программасы (гамәлгә ашыру срогы — 2024 елга кадәр)[13];
  • 2017 елның 20 апрелендә расланган Россия Федерациясенең 2025 елга кадәрге чорга экологик иминлек стратегиясе.

2017 елда Экология елын  [рус.] (тат. үткәрү аеруча әһәмиятле этап була. Бу тематик ел күпсанлы масштаблы проектларга старт бирә: урман массивларында тергезү эшләре алып барыла, яңа аеруча саклана торган табигый территорияләр ачыла, калдыклар белән экологик яктан куркынычсыз эш итү инфраструктурасы үстерелә, су белән тәэмин итү системалары модернизацияләнә. Боларның барысы да экологик хәлнең гамәли яктан яхшыруына да, җәмгыятьтә экологик аңның үсүенә дә булышлык итә.

Әһәмияте

Экологлар көне — табигатьне саклау белгечләренең һөнәри бәйрәме. Һөнәри яктан караганда, бу бәйрәм экологлар хезмәтенең мөһимлеген, аларның дәүләт һәм иҗтимагый табигатьне саклау секторындагы ролен ассызыклый. Экспертлар билгеләп үткәнчә, Экологлар көненең барлыкка килүе төрле дәрәҗәдә табигатьне саклау белән шөгыльләнә торган дәүләт структураларының да, бәйсез экологик берләшмәләрнең дә, шулай ук эше әйләнә-тирә мохитне яклауга һәм табигый мирасны саклап калуга юнәлтелгән һәркемнең керткән өлешенең әһәмиятен чагылдыра[6]. Бу датаны ел саен билгеләп үтү һөнәри бергәлекне ныгытуга булышлык итә: бу көнне оешмалар конференцияләр һәм киңәшмәләр үткәрә, анда тармакның казанышлары һәм проблемалары турында фикер алышына, иң яхшы хезмәткәрләр бүләкләнә.

Гомумән алганда, җәмгыять өчен Экологлар көне әйләнә-тирә мохит проблемалары хакында искәртү булып тора. Ул киң җәмәгатьчелекнең игътибарын чиста һава, су, туфрак мәсьәләләренә һәм биологик төрлелекне саклауга җәлеп итәргә мөмкинлек бирә. Экспертлар сүзләренчә, бәйрәмнең максаты — җәмгыять игътибарын экология проблемаларына юнәлтү һәм Россия гражданнарына планетабыз экосистемасының зәгыйфь булуын искә төшерү[8]. Җәмгыятьтә Экологлар көне мәгълүмати ширкәтләр, массакүләм мәгълүмат чараларындагы язмалар һәм мәгариф акцияләре белән бергә үтә, бу исә экологик культураны үстерүгә ярдәм итә. Моннан тыш, дәүләт экологларга ярдәм күрсәтә: 1996 елдан бирле алдынгы эшләнмәләр һәм табигатьне саклау технологияләрен гамәлгә керткән өчен «Россиянең атказанган экологы» дигән мактаулы исем бирелә[14]. Мондый дәүләт бүләкләрен тапшыру еш кына һөнәри бәйрәмнәргә, шул исәптән Экологлар көненә дә, туры китерелә.

Чаралар

Россиякүләм

Агарту чаралары

Экологлар көне җәмгыятькә аң-белем бирүдә һәм яшьләрне җәлеп итүдә мөһим роль уйный. Бу бәйрәм мәгариф учреждениеләрен экология буенча махсус чаралар үткәрергә дәртләндерә. Мәктәпләр һәм югары уку йортлары табигатьне саклауга багышланган дәресләр, семинарлар, балалар рәсемнәре һәм проектлары бәйгеләрен оештыра. Мәсәлән, Экологлар көне уңаеннан Мәскәүнең күп кенә парклары һәм музейлары балалар һәм яшүсмерләр өчен остаханәләр һәм экологик квестлар үткәрәләр[14]. Мәскәүдәге Дарвин музеенда Экологлар көнендә «ЭкоМәскәү» мультимедиа үзәге ачыла, анда укучылар башкаланың табигый үзенчәлекләре турында белә ала[15][14].

Күп кенә университетлар экология факультетларында ачык ишекләр көннәре, түгәрәк өстәлләр һәм эколог карьерасы турында лекцияләр үткәрә. Фәнни һәм техник югары уку йортларында студентлар өмәләрдә һәм экологик волонтерлык проектларында катнаша. Моннан тыш, бәйрәм атналыгы кысаларында еш кына студентларның һәм аспирантларның «Саф табигать» темасына багышланган фәнни эшләр күргәзмәләре оештырыла[16].

Бәйрәмнең мондый агарту аспекты мөһим: ул булачак экологларга һөнәргә карата мотивация бирә һәм гомуми экологик аңны үстерә. Яшьләр уку йортларында ук табигатькә сакчыл карашта булырга өйрәнәләр. Мәсәлән, уку үзәкләре, «экологик марафоннар», флешмоблар («Россиянең яшь экологлары»), фәнни стендаплар һәм башка интерактив укыту формаларын үткәрәләр[17]. Шулай итеп, мәктәпләрнең һәм югары уку йортларының бәйрәмдә катнашуы экология турындагы белемнәрне халыкның киң катламнары арасында таратуга ярдәм итә.

Иҗтимагый инициативалар һәм акцияләр

Июнь башында Россия күләмендә тотрыклы үсеш һәм табигатьне саклау мәсьәләләренә игътибар җәлеп итүгә юнәлтелгән экологик акцияләр уза. Төп башлангычларның берсе — «Яшел эшләр марафоны» Бөтенроссия акциясе[18]. Ул күпсанлы чараларны үз эченә ала, шул исәптән: агачлар утырту, икенчел чимал эшкәртү предприятиеләренә экскурсияләр, икенчел чимал җыю һәм башкалар[19][20].

Төбәк дәрәҗәсендә шулай ук тематик чаралар да гамәлгә ашырыла. Мәсәлән, Кемеровода традицион рәвештә «Яшел трамвай» акциясе уза[21], аның барышында укучылар шәһәр транспорты пассажирларына гади экологик гадәтләр турында сөйлиләр. Трамвай үзе иҗтимагый транспортның иң экологик төрләренең берсе буларак, акция символы итеп сайланган.

Мәскәү Хөкүмәте ярдәме һәм «Транснефть» ширкәте партнерлыгында «Тормыш синнән башлана!» дип исемләнгән экологик акция оештырыла. Акция дәвамында волонтерлар Мәскәү халкына, шәһәрне төзекләндерүгә һәм яшелләндерүгә мөстәкыйль рәвештә өлеш кертү өчен, яшькелт-яшел тасмалар һәм чәчәк орлыклары салынган кечкенә пакетлар тараталар[22].

Экология конференцияләре

Бәйрәм алдыннан, шулай ук ул үткәрелә торган көнне ил күләмендә экология мәсьәләләренә багышланган конференцияләр һәм форумнар уза. Бу өлкәдәге иң масштаблы чараларның берсе — 2008 елдан бирле Санкт-Петербургта Бәйсез Дәүләтләр Бердәмлегенең Парламентара Ассамблеясе башлангычы белән үткәрелә торган Невский халыкара экологик конгрессы[23]. Бу форумда фәнни җәмәгатьчелек вәкилләре, халыкара делегацияләр, шулай ук экологик проблемалар хакында фикер алышучы шәхси экспертлар катнаша. Мәсәлән, Мәскәүдә төрле төбәкләрдән һәм илләрдән экспертларны һәм белгечләрне бергә җыйган XV Халыкара «Экология» форумы үткәрелә[14][24]. Форумда табигатьне саклау эшчәнлегенең төп аспектлары карала, табигатьне саклау өлкәсендәге алдынгы эшләнмәләр күрсәтелә һәм экологик кануннар һәм технологияләр буенча пленар утырышлар уздырыла[25].

2009 елдан башлап Экологик белем бирү буенча Бөтенроссия конференциясе дә үткәрелә[26]. Ул уку программаларына экологик тематиканы интеграцияләү өстендә эшләүче укытучыларны һәм методистларны берләштерә. Әлеге чараны 2009 елдан бирле В. И. Вернадский исемендәге Фонд оештыра. 2022 елдан Конференция ел саен уздырыла.

Шимбә өмәсе

Экологлар көненә багышланган тагын бер мөһим традиция — бөтен җирдә дә үткәрелә торган өмәләр оештыру: меңләгән волонтер паркларны, урман-паркларны, сулыкларны җыештырырга, яр буйларын чүп-чардан чистартырга чыга. Илнең күп кенә төбәкләрендә 5 июньдә иҗтимагый киңлекләр, парклар, яр буе зоналары һәм уку йортлары янындагы территорияләр җыештырыла. Бу инициативаларга ел саен уннарча мең ирекле ярдәмче кушыла. Мәсәлән, 2023 елда өмәләрдә 2,5 миллионнан артык кеше катнаша[27]. "Россия экологик хәрәкәте"нең башкарма директоры Элмурод Рәсүлмөхәммәтов сүзләренчә, гражданнарның мондый чараларга карата кызыксынуы тотрыклы рәвештә арта бара[28].

undefined

Татарстан Республикасы

Татарстан Республикасында экологик чараларны оештыручы – Татарстан Республикасы Экология һәм табигый байлыклар министрлыгы. 2026 елда республикада Экологлар көне алдыннан һәм аны бәйрәм итү кысаларында берничә зур экологик чара уздырыла. Алар түбәндәгеләр:

1. «Экояз-2026» республика шимбә өмәсе — 2026 елның 24 апрелендә узган массакүләм экологик чара. Аның үзәк вакыйгасы — Казан шәһәрендәге Урицкий исемендәге парк территориясен җыештыру һәм төзекләндерү акциясе.

Чарада 600 гә якын кеше катнаша, алар арасында ирекмәннәр, студентлар, иҗтимагый оешма вәкилләре, шулай ук Росприроднадзор һәм прокуратура хезмәткәрләре дә бар.

Өмә нәтиҗәләре: 70 эрбет агачы үсентесе утыртыла[29]. Моннан тыш, Рус география җәмгыяте әгъзалары көче белән парк территориясендә урнашкан күл чистартыла. Катнашучылар өчен иртәнге күнегүләрне, спорт эстафеталарын, остаханәләрне һәм икенчел чимал җыю зоналары эшен үз эченә алган мәдәни һәм агарту программасы оештырыла[30].

2. «Чиста Татарстан» санитар-чистарту икеайлыгы

Чара 2026 елның 1 апреленнән 31 маена кадәр бара. Бу — Татарстан Республикасы территорияләрен чистарту һәм төзекләндерү буенча күләмле акция. Акциядә республиканың 100 меңнән артык кешесе катнаша. Паркларны, скверларны һәм су саклау зоналарын җыештыру, шулай ук рөхсәтсез чүплекләрне бетерү акциянең төп бурычлары булып тора[31].

3. «Татарстанның чиста урманнары» экологик акциясе Әлеге чара 2026 елның 20 апреленнән 20 июненә кадәр уза. Бу — урман массивларын тәртипкә китерүгә юнәлдерелгән республикакүләм акция. Аның максаты — урманнарны көнкүреш чүп-чарыннан, корыган һәм ауган агачлардан чистарту, шулай ук халыкның массакүләм ял итү урыннарын төзекләндерү[32].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Указ Президента Российской Федерации от 21.07.2007 г. № 933. 2 июнь 2026 тикшерелде.
  2. ↑ 1 2 3 4 Tigers — День эколога. tig.com.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  3. ↑ Всемирный день окружающей среды 5 июня. Официальный сайт Организации Объединённых Наций. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  4. ↑ 1 2 Мария Бадамшина. Когда в России и мире День эколога и почему этот день важен. РБК (11 февраль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  5. ↑ Дарья Валиахметова. День эколога в России: дата, история и традиции праздника. Российская газета (4 июнь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  6. ↑ 1 2 3 Всемирный день охраны окружающей среды (20120605T1009). 2 июнь 2026 тикшерелде.
  7. ↑ Путин подписал Указ об установлении Дня эколога. ГАРАНТ.РУ (21 июль 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  8. ↑ 1 2 День эколога в России 2025: дата, история и традиции праздника. 2 июнь 2026 тикшерелде.
  9. ↑ Владимир Грачев: «Экология страны под пристальным внимание партии «Единая Россия». businesseco.ru (30 декабрь 2008). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  10. ↑ Владимир Грачев: «День Эколога в России отмечают вместе со всей планетой». B2Blogger.com (5 июнь 2009). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  11. ↑ О плане действий по реализации Основ государственной политики в области экологического развития Российской Федерации на период до 2030 года. Официальный сайт Правительства Москвы (18 декабрь 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  12. ↑ Основы государственной политики в области экологического развития Российской Федерации на период до 2030 года. ГАРАНТ.РУ (30 апрель 2012). — «Раздел II. Стратегическая цель и принципы». Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  13. ↑ Государственная программа «Охрана окружающей среды». Официальный сайт Правительства Москвы. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  14. ↑ 1 2 3 4 5 июня — День эколога в России: история и традиции праздника, мероприятия (2024-06-04). 2 июнь 2026 тикшерелде.
  15. ↑ State Darwin museum. ЭкоМосква Государственный Дарвиновский музей. www.darwinmuseum.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  16. ↑ 5 июня 2016 прошел круглый стол, посвященный «Дню эколога» Институт нанотехнологий, электроники и приборостроения (рус.). inep.sfedu.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  17. ↑ Всероссийская акция «День эколога». xn----9sbmlieoffcycw7c0esa.xn--p1ai. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  18. ↑ Всероссийская акция «Марафон зелёных дел». Всероссийские дни единых действий. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  19. ↑ День эколога – 2023: Мосприрода подготовила масштабную программу «ЭкоВертикаль». mos.ru. Официальный портал мэра и правительства Москвы. (31 май 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  20. ↑ Экологическая неделя: экоцентры Департамента природопользования подготовили масштабную программу мероприятий ко Дню эколога. mos.ru. Официальный портал мэра и правительства Москвы. (3 июнь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  21. ↑ Сегодня, 30 мая, с 14.00 до 16.00 пройдёт просветительская акция «Зелёный» трамвай» в рамках общероссийских Дней защиты от экологической опасности. Официальный сайт Администрации города Кемерово (30 май 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  22. ↑ Салатовая ленточка стала символом «Дня Эколога». sostav.ru (6 июнь 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  23. ↑ Планета Земля: гармония человека и природы. Информационный центр Невского международного экологического конгресса. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  24. ↑ XV Международный форум «Экология». Репортаж EcoStandard.journal. 2 июнь 2026 тикшерелде.
  25. ↑ Всемирный день окружающей среды 2025: когда, история, традиции праздника РБК Тренды. 2 июнь 2026 тикшерелде.
  26. ↑ Всероссийская конференция по экологическому образованию. Неправительственный экологический фонд имени В.И. Вернадского. Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  27. ↑ Во Всероссийском субботнике приняло участие почти 2,5 млн россиян. Минстрой России (8 июнь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  28. ↑ Светлана Задера. Уборку небольших свалок предложили передать в ведение регионов. Российская газета (1 ноябрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  29. ↑ Редакция газеты «Республика Татарстан». На субботнике в Казани высадили 70 кедров. Республика Татарстан (25 апрель 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  30. ↑ 600 человек приняли участие в республиканском субботнике «Эковесна – 2026». Чистопольские известия (25 апрель 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026..
  31. ↑ Редакция Татар-информ. В Татарстане с 1 апреля по 31 мая пройдёт санитарно-экологический двухмесячник. Татар-информ (23 март 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.
  32. ↑ Редакция газеты «Ютазинская новь». «Чистые леса Татарстана»: республика готовится к масштабной экологической акции. Ютазинская новь (19 апрель 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2026.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр