Бәраәт кичәсе

Ислам тәгълиматы буенча, бу кичәдә Аллаһ, рәхмәтен җибәреп, ризыкларын, авыруларын һәм гомер озынлыкларын билгеләп, кешеләрнең киләсе елга язмышын хәл итә^[3]. Шулай ук, Бәраәт кичәсендә Мөхәммәд пәйгамбәргә мөселманнар өчен шәфәгать кылу хокукы бирелгән дип санала^[1]. Бу кичәдә иман итүчеләрнең, Аллаһка тиңдәш тоту (ширек), сихерчелек  [рус.] (тат., дошманлык, ата-анага хөрмәтсезлек кебек авыр гөнаһлардан тыш, башка гөнаһлары кичерелә^[4][1].

Мөселманнар өчен бу — изге уяулык вакыты. Бу төнне Аллаһы Тәгалә кешеләрнең еллык язмышын, бәхет-сәгадәтләрен билгели. Шулай ук ике Бәраәт кичәсе арасында үләсе кешеләрнең исемнәре теркәлә. Бәраәт гөнаһлардан котылу, бәхет һәм иминлек, уңышлар һәм изгелекләр иңә торган кичә дип санала. Шуңа күрә бу кичәдә мөселманнар Аллаһы Тәгаләдән үзләренең һәм мәрхүмнәрнең гөнаһларын ярлыкавын сорап дога кылалар^[4].

Бу кичәдә күп итеп дога кылу, белеп-белми кылган гөнаһлар өчен тәүбә итү һәм якыннарга сәламәтлек теләү гадәте бар. Ә таң ату белән, дин тотучыларның күбесе бер көнлек ураза тота — таң атканнан алып кояш баеганчыга кадәр ашау-эчүдән тыелып тора. Бу гамәл тиздән керәчәк Рамазан аена рухи әзерлек булып тора^[5].

Бәраәт кичәсенең дини әһәмияте һәм аны үткәрү йолалары төрле мәзһәпләрдә бер үк түгел. Күпчелек сөнни мәзһәпләр бу кичәне мөбарәк дип таный һәм аны дога-гыйбадәт, тәүбә һәм Коръән уку белән үткәрүне дөрес саный. Кайбер галимнәр, мәсәлән, сәләфия юнәлеше вәкилләре, бу кичәгә махсус гыйбадәтләрне рөхсәт ителмәгән бидгать (яңалык) дип саный, әмма кичәнең үзен инкарь итми. Шигый галимнәре дә бу кичәне әһәмиятле дип таный, ләкин аны үткәрүдә кайбер сөнни гадәтләрдән аерылып тора, мәсәлән, мәрхүмнәр өчен махсус догаларны көчлерәк билгели^[6].

• Мөселманнар арасында киң таралган караш буенча, бу кичәне гыйбадәттә үткәрү өчен уяу тору тәкъдим ителә. Тормыш хәлләре яки эш мөмкинлек бирмәсә, вакытның бер өлешен дога-гыйбадәт мохитендә үткәрү өчен мәчеткә бару гадәттәге гамәл булып тора. Корбан яисә Ураза бәйрәмнәреннән аермалы буларак, бу кичәдә мәҗлесләр яки тантаналар оештыру киң таралмаган.
• Әзерлек. Төнге гыйбадәтләрне башлар алдыннан, тулы тәһарәт алу (госел) гадәте бар.
• Догалар. Хупланган гамәлләргә (сөннәт) Аллаһка ярлыкау сорап дога кылу, мәрхүмнәрне искә алу һәм балаларга бу кичәнең әһәмиятен аңлату кебек гамәлләр керә^[2]. Һәр уку үз мәгънәсенә ия: беренчесе Аллаһка багышлана, икенчесе — тугрылыкны раслау һәм хәерле ризык сорау нияте белән, өченчесе — бәла-казалардан саклауны сорап укыла.
• Намазлар. Бәраәт кичәсе пакьләнү вакыты дип санала. Гадәттә, мөселманнар бу төндә каза калган барлык фарыз намазларын үтәп, аннары нәфел намазларын укыйлар.

Бәраәт кичәсендә кайбер галимнәр тарафыннан хупланмаган (мәкруһ) гамәлләргә сөннәттә каралмаган махсус күмәк намазлар яки зекерләр башкару, шулай ук йортларны һәм мәчетләрне артык бизәү яки махсус бәйрәм ашлары әзерләү керә^[7][8][1].

Бәраәт кичәсе шәгъбан аеның 14 нче көнендә кояш баю белән башлана. Григориан календаре буенча аңа туры килгән даталар: