Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Совет халкының геноцид корбаннарын искә алу көне

Совет халкының геноцид корбаннарын искә алу көне (рус.  День па́мяти же́ртв геноци́да сове́тского наро́да) — Россиядә "1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы чорында совет халкының геноцид корбаннары истәлеген мәңгеләштерү турында"гы Федераль закон белән рәсми рәвештә билгеләнгән истәлекле дата. Ел саен 19 апрельдә билгеләп үтелә. Тулы исеме: «Бөек Ватан сугышы елларында нацистлар һәм аларның ярдәмчеләре тарафыннан кылынган совет халкының геноцидын искә алу көне»[1].

Тарихы

2025 елның ноябрендә Дәүләт Думасы депутатлары төркеме яңа истәлекле датаны билгеләү турындагы закон проектын карау өчен тәкъдим итә[2]. «Бердәм Россия» фракциясе парламентарийлары Федерация Советы Рәисенең беренче урынбасары Владимир Якушев, Дәүләт Думасы вице-спикеры Ирина Яровая һәм фракция җитәкчесе Владимир Васильев җитәкчелегендә мөрәҗәгать белән чыгыш ясый[3].

2025 елның 16 декабрендә Закон проекты Дәүләт Думасы тарафыннан кабул ителә[4]. 2025 елның 29 декабрендә Россия Президенты Владимир Путин "Россиянең хәрби дан көннәре һәм истәлекле даталары турында"гы законга үзгәрешләр кертүче федераль законга кул куя[3]. Тиешле документ рәсми хокукый мәгълүмат интернет-порталында урнаштырыла. Закон 2026 елның 1 гыйнварыннан үз көченә керә[4].

Законга аңлатма язмасында билгеләп үтелгәнчә, аны кабул итү тарихны ялганлауга каршы тору һәм совет халкының батырлыгы турындагы тарихи дөреслекне саклау өчен мөһим әһәмияткә ия булачак[2].

Истәлекле датаны сайлау

19 апрель көне 1943 елның ССРБ Югары Советы Президиумының "Совет гражданнарын һәм әсир кызылармеецларны үтерүдә һәм җәзалауда гаепле немец-фашист явызлары, совет гражданнары арасыннан шпионнар, ватанга хыянәт итүчеләр һәм аларның ярдәмчеләре өчен җәзалау чаралары турында"гы 39 нчы Указы чыгуга бәйле рәвештә сайлана[4]. Бу документ ССРБнең басып алынган территорияләрендә тыныч халыкны юк итү буенча нацистларның һәм аларның ярдәмчеләренең максатчан һәм масштаблы сәясәтен рәсми рәвештә теркәгән һәм җинаятьчеләрне җаваплылыкка тартуның хокукый нигезләрен билгеләгән беренче хокукый акт була[3].

39 нчы Указ совет хокукый системасы өчен уникаль җәза төрләрен кертә: «немец, итальян, румын, маҗар, фин фашист явызлары», шулай ук шпионнар һәм ватанга хыянәт итүчеләр өчен асып үтерү аша үлем җәзасы, җирле халык арасыннан ярдәмчеләре өчен 15 елдан 20 елга кадәр каторга эшләре. Бу җинаятьләр буенча эшләрне карау хәрби-кыр судларына йөкләтелә.

Контексты һәм мәгънәсе

Истәлекле датаны билгеләү Бөек Ватан сугышы һәм, аерым алганда, тыныч халык фаҗигасе турында тарихи хәтерне саклау буенча дәүләт сәясәтенең бер өлеше булып тора[5]. Дәүләт Думасы рәисе Вячеслав Володин әйтүенчә, ССРБдә 13 миллионнан артык гражданнар немец-фашист басып алуы корбаны була[2].

«Геноцид истәлегенә бердәм гамәлләр көне» Россия акциясе

2021 елдан башлап, ел саен 19 апрельдә Россиядә «Бөек Ватан сугышы елларында нацистлар һәм аларның ярдәмчеләре тарафыннан совет халкының геноциды истәлегенә бердәм гамәлләр көне» Бөтенроссия акциясе үткәрелә[6]. Акция «Чикләү вакыты юк» федераль агарту проекты кысаларында оештырыла һәм басып алынган территорияләрдә нацистларның һәм аларның ярдәмчеләренең тыныч совет гражданнарына карата җинаятьләре турындагы тарихи дөреслекне саклауга юнәлдерелгән.

Чаралар бөтен ил буенча уза. 2022 елда аларда 6,5 миллионнан артык кеше катнашты[6][7].

«Чикләү вакыты юк: совет халкының геноциды» күргәзмәсе, Зайцев авылындагы мемориаль комплекс, Ленинград өлкәсе, декабрь, 2025.
«Чикләү вакыты юк» күргәзмәсе, «Курск сугышы. Белгород юнәлеше» музей-диорамасы, май, 2025.
Бөек Ватан сугышында Ленинград өлкәсе балаларының батырлыгы турындагы фильм төшерү, декабрь, 2024.

Чараларның төп форматлары:

  • Белем бирү чаралары: мәктәпләрдә, көллиятләрдә һәм югары уку йортларында геноцид темасына багышланган бердәм дәресләр, сыйныф сәгатьләре һәм лекцияләр үткәрелә. Дәресләр барышында тематик видеофильмнар күрсәтелә, шул исәптән «Чикләү вакыты юк» циклыннан, тарихи фактлар һәм документлар тикшерелә[8].
  • Мемориаль акцияләр: нацистлар җинаятьләре корбаннарына багышланган мемориалларга һәм һәйкәлләргә чәчәкләр салу төп традицияләрнең берсе булып тора. Ветераннар, хакимият һәм иҗтимагый оешмалар вәкилләре катнашында митинг-реквиемнар һәм тантаналы тантаналар үткәрелә[9].
  • Мәдәни-агарту чаралары: архив документларының тематик күргәзмәләре, музейларда һәм китапханәләрдә тикшеренү проектлары презентацияләре һәм экспозицияләр оештырыла. Бу чаралар фаҗига күләмен ачык күрсәтә һәм геноцид корбаннарының язмышлары турында сөйли[10].

Акциядә мәктәп укучылары, студентлар, укытучылар, эзләнүчеләр, дәүләт органнары һәм киң җәмәгатьчелек вәкилләре катнаша[11].

Искәрмәләр

  1. ↑ Федеральный закон от 21.04.2025 г. № 74-ФЗ. 15 апрель 2026 тикшерелде.
  2. ↑ 1 2 3 Путин подписал закон о Дне памяти жертв геноцида советского народа. РИА Новости (29 декабрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Путин подписал закон об установлении Дня памяти жертв геноцида советского народа. ТАСС (29 декабрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 апрель 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Путин установил День памяти жертв геноцида советского народа. РБК (29 декабрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 апрель 2026.
  5. ↑ Глава НЦИП: день памяти геноцида советского народа уже укоренен в общественном сознании. 15 апрель 2026 тикшерелде.
  6. ↑ 1 2 День единых действий. Без срока давности. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 апрель 2026.
  7. ↑ Методические рекомендации по проведению памятных мероприятий, приуроченных к 19 апреля Дню единых действий. memory45.su (19 апрель 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 апрель 2026.
  8. ↑ Классный час: «День единых действий, в память о геноциде советского народа...» Инфоурок. Мөрәҗәгать итү датасы: 15 апрель 2026.
  9. ↑ Торжественное возложение цветов в рамках Дня единых действий... Администрация Велижского района (19 апрель 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 апрель 2026.
  10. ↑ День единых действий в память о геноциде советского народа. РИА Новости (19 апрель 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 апрель 2026.
  11. ↑ Закон об установлении 19 апреля Дня памяти жертв геноцида советского народа подписан президентом. Интерфакс (29 декабрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 15 апрель 2026.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр