Киев
Киев (укр. Київ - Кыйив) — Украинаның башкаласы, Киев өлкәсенең административ үзәге (аның эченә керми). Герой шәһәр. Шәһәр Днепр елгасында урнашкан. Мәйданы — 835,6 км², халкы — 2799,9 мең кеше (2011 елның 1 апреленә).
Тарих
- 864 елны Аскольд белән Дир Киевны басып алалар.
- 10 гасырда Киев Русе дәүләте барлыкка килгән. 988 елда православие динен кабул иткән.
- 1132-1134 елдан соң Киев Русе күп кенәзлекләргә таркалган. 1132 елда Полоцк, 1134 елда Новгород шәһәре Киев кенәзенең хакимиятен танырга туктаганнар, «разодралась вся земля русская» (Новгород кулъязмасы). Аерым рус кенәзлекләре үз кенәзе белән идарә ителгән, кайчакта рус кенәзлекләре арасында үзара сугышлар булганнар.
- 1240 елда Бату хан Киев шәһәрен басып җимергән. Алтын Урда ханнары Владимир кенәзләренә ярлык бирә башлаган. Шулай итеп, Киев шәһәре башкала вазифасын югалткан.
- 1941 елның 19 сентябрь — Икенче бөтендөнья сугышы барышында Киев алман гаскәрләре тарафыннан алына.
География
Шәһәр Көнчыгыш-Европа тигезлегендә, Днепр елгасы өстендә урнаша. Шулай ук Днепр елгасының кушылдыклары: Десна, Дарница, Лыбедь, Горенка, Любка, һәм тагын якынча 20 елга һәм гөрләвек ага.
| Киевтан эре шәһәрләр кадәр ераклыгы (автоюллар буенча) | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Калып:Байрак/БелоРоссияПинск ~ 360 км. Калып:Байрак/БелоРоссияМинск ~ 430 км.  Варшава ~ 680 км. |
Калып:Байрак/БелоРоссияҺомел ~ 225 км. Смоленск ~ 500 км.Санкт-Петербург ~ 1050 км. |
 Чернигов ~ 125 км.Брянск ~ 410 км.Мәскәү ~ 750 км. |
|||||||
| Житомир ~ 135 км.Ровно ~ 305 км.Луцк ~ 370 км. |
 |
Сумы ~ 315 км.Харьков ~ 405 км.Белгород ~ 435 км. |
|||||||
| Винница ~ 200 км.Хмельницкий ~ 275 км.Ивано-Франковск ~ 450 км. |
 Кишенәү ~ 395 км.Николаев ~ 400 км.Одесса ~ 435 км. |
Кременчуг ~ 260 км.Днепр ~ 390 км.Запорожье~ 440 км |
|||||||
Климат
- Уртача еллык температура — +8,4 °C
- Уртача еллык җил тизлеге — 2,5 м/с
- Уртача еллык һава дымлылыгы — 74%
| Киев климаты | |||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Күрсәткеч | Гый | Фев | Мар | Апр | Май | Июн | Июл | Авг | Сен | Окт | Ноя | Дек | Ел |
| Абсолют максимум, °C | 11,1 | 17,3 | 22,4 | 30,2 | 33,6 | 35,0 | 39,4 | 39,9 | 33,8 | 27,9 | 23,2 | 14,7 | 39,9 |
| Уртача максимум, °C | −0,9 | 0,0 | 5,6 | 14,0 | 20,7 | 23,5 | 25,6 | 24,9 | 19,0 | 12,5 | 4,9 | 0,0 | 12,5 |
| Уртача температура, °C | −3,5 | −3 | 1,8 | 9,3 | 15,5 | 18,5 | 20,5 | 19,7 | 14,2 | 8,4 | 1,9 | −2,3 | 8,4 |
| Уртача минимум, °C | −5,8 | −5,7 | −1,4 | 5,1 | 10,8 | 14,2 | 16,1 | 15,2 | 10,2 | 4,9 | 0,0 | −4,6 | 4,9 |
| Абсолют минимум, °C | −31,1 | −32,2 | −24,9 | −10,4 | −2,4 | 2,4 | 5,8 | 3,3 | −2,9 | −17,8 | −21,9 | −30 | −32,2 |
| Явым-төшем нормасы, мм | 619 | ||||||||||||
Административ бүленеш
Киев 10 районына бүленә:
- Голосеево районы
- Дарница районы
- Днепр районы
- Десна районы
- Соломенка районы
- Святошино районы
- Оболонь районы
- Подол районы
- Печерск районы
- Шевченко районы
Киевта туганнар
- Галина Сачек (Яруллина) (1915), балет артисты, татар композиторы Ф. Яруллинның хатыны.
- Нәҗип Хәмитов (1963), язучы, фәлсәфә фәннәре докторы, профессор.
- Николай Носов (1908-1976), рус совет балалар язучысы.
- Сергей Кузьмин (1955), вице-адмирал, РФ Каһарманы.
- Клара Новикова (1946), юмор остасы, РФ халык артисты.
- Лев Карпов (1879—1921), инкыйлабчы, химик-технолог, РСФСР химия сәнәгатенә нигез салучыларның берсе, Бондюг химия заводы директоры (1915-1918 елларда).
- Сергей Михнов (1860―1924), медицина фәннәре докторы (1889), ординар профессор (1905).
- Андрей Михнов (1983), һөнәри хоккейчы (һөҗүмче).
- Александр Аринин (1955), тарихчы һәм сәясәтче, тарих фәннәре кандидаты, сәяси фәннәр докторы, доцент.
- Лев Каминский (1889―1962), медицина фәннәре докторы (1940), профессор (1941), медицина хезмәте полковнигы (1943).
Галерея
Шулай ук карагыз
Сылтамалар
- ↑ 1 2 http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
- ↑ Верховна Рада України. Адміністративно-територіальний устрій
- ↑ https://web.archive.org/web/20150918152231/http://atu.gki.com.ua/atu/26
- ↑ Государственная служба статистики Украины Чисельність наявного населення Українина 1 січня 2022 — Киев: Государственная служба статистики Украины.
- ↑ https://www.muenchen.de/rathaus/Stadtpolitik/Partnerstaedte/Kiew.html
- ↑ http://www.ivilnius.lt/pazink/apie-vilniu/miestai-partneriai
- ↑ https://www.edinburghlive.co.uk/news/edinburgh-news/edinburghs-ten-sisters-remarkable-cities-18177349
- ↑ http://azerbaijans.com/content_1719_az.html
- ↑ http://www.bratislava-city.sk/bratislava-twin-towns
- ↑ http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531,miasto,1,0,otwarty_na_swiat.html
- ↑ https://www.comune.fi.it/pagina/firenze-internazionale/gemellaggi-e-patti-di-amicizia
- ↑ https://www.city.kyoto.lg.jp/sogo/page/0000117802.html
- ↑ https://kievcity.gov.ua/news/205.html
- ↑ https://old.kyivcity.gov.ua/files/2018/2/15/Mista-pobratymy.pdf
- ↑ https://tbilisi.gov.ge/img/original/2018/6/12/tbilisiinfigures.pdf
- ↑ Ystävyyskaupungit — Тампере.
- ↑ https://www.tampere.fi/en/organisation/international-affairs/twin-cities
- ↑ 1 2 https://www.leipzig.de/buergerservice-und-verwaltung/partnerstaedte/kiew/
Шулай ук карагыз
Тема буенча өстәмә
 | | ||
| 1 000 000нан артык кеше |  | |
|---|---|---|
| 500 000 — 1 000 000 кеше | ||
| 100 000 — 500 000 кеше | Винница • Полтава • Чернигов • Черкассы • Сумы • Житомир • Каменское • Кропивницкий • Хмельницкий • Ровно • Черновцы • Кременчуг • Тернополь • Ивано-Франковск • Белая Церковь • Луцк • Никополь • Павлоград • Ужгород | |
| 50 000 — 100 000 кеше | ||
Халык саны 2001 халык исәбе буенча китерелгән. | ||
| Башкала | |
|---|---|
| Өлкәләр | Винница • Волын • Днепропетровск • Житомир • Карпат арты • Ивано-Франковск • Киев • Кировоград • Львов • Николаев • Одесса • Полтава • Ровно • Сумы • Тернополь • Харьков • Хмельницкий • Черкассы • Чернигов • Черновцы |
| Дәүләт карамагындагы калалар | |
Татарлар саны буенча Украина торак пунктлары | |
|---|---|
| >2,5 мең кеше | |
| >1 мең кеше | |
Моны да карагыз: Татарлар саны буенча Рәсәй, Балтыйк буе илләре, Казакъстан торак пунктлары | |