Зәй сусаклагычы

Сусаклагыч 1963 елда Зәй ДРЭСының циркуляция суын суыту өчен төзелә. Елга буйлап көньяктан төньякка таба сузыла.

Озынлыгы 12 чакрым тирәсе, плотина янында киңлеге 2 чакрымнан артып китә (плотинаның озынлыгы — 2,65 чакрым). Су белән тутыру 1962 елдан 1965 елга кадәр дәвам итә^[2].

Югары бьефта су киселеше билгесе — 72,3 м, түбән бьефта — 64,1 м тәшкил итә^[3].

Сусаклагычның күләме — 63 млн м³, реестр мәгълүматлары буенча мәйданы — 16,1 км² (башка чыганаклар буенча — 20,5 км²)^[4][5]. Су җыю бассейнының мәйданы — 2910 км²^[6][7].

Турыдан-туры сусаклагычка коя торган Дала Зәе кушылдыклары (сул яктан): Шумыш, Сараклы, Кармалы. Елга, нигездә, кар сулары, шулай ук җәйге явым-төшемнәр һәм грунт сулары (өлешчә) хисабына туена.

Сусаклагычның югары өлеше сазланган. Елга суы белән бергә күп күләмдә (елына 57 мең тоннага кадәр) йөзмә матдәләр килү һәм ярларның юылуы сәбәпле, сулыкның ләмләнүе күзәтелә. Сусаклагычның санитар-экологик торышы норматив таләпләргә җавап бирми. Судагы минераль матдәләрнең уртача күләме бер литрга 1 граммнан артып китә^[5][7].

Зәй ДРЭСы тарафыннан сусаклагычны савыктыру һәм сулыкны чистарту буенча чаралар үткәрелә^[7][8][9].

Көнбатыш (сул) ярында Зәй шәһәре һәм ДРЭС, Әгерҗе — Бөгелмә тимер юл линиясе урнашкан, төньяк-көнчыгышта — Иске Зәй микрорайоны. Көнчыгыш яры буйлап биеклеге 140 метрга кадәр җиткән, яфраклы һәм ылыслы урманнар белән капланган калкулыклар урнашкан.

Сусаклагыч Зәй ДРЭСын сәнәгать суы белән тәэмин итү өчен файдаланыла. Циркуляцион суның гомуми чыгымы сәгатенә якынча 300 мең м³ тәшкил итә. Циркуляцион суның агу юлын озайту һәм суынуын яхшырту максатыннан, көнбатыш яр буйлап су китерү һәм су агызу каналлары, шулай ук агымны юнәлтүче дамба төзелә. Сусаклагыч аша 220 кВ лы электр тапшыру линиясе кичүе салына.

Сулык шулай ук гидроузелның түбәнге бьефына санитар су җибәрүләрне тормышка ашыру, рекреация, балык үрчетү һәм һәвәскәр балык тоту өчен файдаланыла^[2].

Кыш айларында сусаклагычның түбәнге өлеше катмый. Сусаклагыч суларында 18 төр балык бар. Сәнәгать максатында тотылган балыкның нигезен корбан балыгы, чабак тәшкил итә. Сулыкка үсемлек белән туклана торган балык төрләре: ак амур, ак һәм чуар ташмаңгай, карп махсус рәвештә үрчетелә^[5].

Сусаклагыч тирәсендә ял итү урыннары җиһазландырылган^[10].

Сусаклагыч Чулман елгасы бассейнына, Чулман бассейн округына карый. Дәүләт су реестрындагы  [рус.] (тат. су объекты коды — 10010101521411100008656^[11][12].