Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Түбән Кама сусаклагычы

Түбән Кама сусаклагычы (рус. Нижнека́мское водохрани́лище, баш. Түбәнге Кама һыуһаҡлағысы) — Кама сусаклагычлары каскадыннан иң түбәндәгесе. 1978—1979 елларда Татарстан, Башкортстан, Удмуртия республикалары һәм Пермь крае территорияләрендә Түбән Кама ГЭСының югары бьефында барлыкка килә.

Ык, Агыйдел, Иж елгалары үзәннәренең шактый зур мәйданнарын су астында калдырып төзелә[1][2].

Төзелү тарихы

Сусаклагычны тутыру 1978 елның ноябрендә башланган. 1979 елның маенда су дәрәҗәсе диңгез өсте тигезлегеннән 62,0 м арадаш билгесенә җиткерелә (проект билгесе — 68,0 м). 2002 елдан су дәрәҗәсе 63,3 м билгесенә кадәр арттырыла[2].

Тасвирлама

undefined

Хәзерге дәрәҗәдә сусаклагычның тулы күләме — 4,21 км³, файдалы күләме — 0,77 км³, су көзгесе мәйданы — 1370 км²[1][3].

Уртача тирәнлеге — 3,3 м, иң зуры — 20 м. Тирәнлеге 2 метрга кадәр булган сайлыклар сусаклагыч мәйданының 49,8 % алып тора.

Иң зур киңлеге — 20 км (Иж елгасы тамагыннан түбәнрәк). Озынлыгы Чулман елгасы буенча — 185 чакрым, Агыйдел елгасы буенча 87 чакрым тәшкил итә[1][4].

Су җыю мәйданы — 366 мең км²[1].

Сусаклагыч буа янындагы югары бьефта суның тотрыклы дәрәҗәсен 62,70-63,75 м БС (Балтыйк системасы) билгеләрендә тәэмин итә (2026 елның гыйнвар ае мәгълүматлары буенча). 2026 елның 8 гыйнварына Яр Чаллы янында су дәрәҗәсе 63,50 м тәшкил итә (-2 см), бу түбән билгеләрдән артмый. Гыйнвар аенда Идел-Кама каскадында су килүенең артуы норманың 133—136 % тәшкил итә[5][6].

Гидрология

Сусаклагычка коя торган елгаларның туенуы, нигездә, кар сулары, апрель-май айларында язгы ташу исәбенә бара[3]. Биеклек тирбәнешләренең амплитудасы 1,5 м тирәсе. Сусаклагыч ярларында — Красный Бор, Ижёвка авылларында, Менделеевск һәм Яр Чаллы шәһәрләрендә — «Татарстан Республикасы гидрометеорология һәм әйләнә-тирә мохитне күзәтү идарәсе» ДУ карамагындагы дүрт су үлчәү посты  [рус.] (тат. урнашкан[2].

Су балансы

Көзге-язгы чорда су тиешле биеклеккә җиткерелә. Боз ката башлау якынча 23 ноябрь — 9 декабрьгә, боздан арчылу — 28 апрель — 7 майга туры килә; боз катуның уртача дәвамлылыгы — 213 көн.

Гомуми су агымы күләме, кышның карлы һәм җәйнең корылыклы булуына бәйле, еллар буенча сизелерлек аерыла. Уртача еллык су килүенең 61 % ы Чулманның югары агымыннан, 31 % ы — Агыйделдән, 8 % ы башка елгалардан килә.

Парлануга киткән еллык югалтулар еллык су килүенең 0,50 % ын тәшкил итә, 0,15 % ы су алуга тотыла[3].

Балык ресурслары

Сәнәгый балыкчылык алып барыла. Сусаклагычта 39 төр балык очрый (корбан балык, судак, чуртан, чабак, густера, синец, кызылканат, алабуга, җәен, сазан, карабалык, бөрш, уылдык, жерех, шамбы, кылычбалык, табан балыгы һәм башкалар)[1].

2025 елның язында (25 апрельдән 5 июньгә кадәр) уылдык чәчү чорында Түбән Кама ГЭСы плотинасының түбәнге бьефында, плотинадан Чулман елгасы агымы буенча түбәнгә таба 3 чакрым озынлыктагы, 553,3 метр киңлектәге, гомуми мәйданы 160 га участокта балык тоту тыела[7].

Хуҗалыкта кулланылышы

Сусаклагыч энергетика ихтыяҗларына, су транспорты, су белән тәэмин итү, сугару өчен кулланыла. Акватория аша паром кичүләре эшли. Түбән Кама сусаклагычы ярлары буенда санаторийлар, ял базалары, балалар сәламәтләндерү лагерьлары урнашкан[1].

Үсеше

2026 елда Түбән Кама районында навигация, йөкләр (металл прокаты) саклау һәм тимер юлны бушату өчен елга портын эшләтеп җибәрү планлаштырыла. Суднолар йөреше өчен (Чулманның тирәнлеге 4 метрга кадәр) су дәрәҗәсен 64 метрга кадәр күтәрү мөмкинлеге карала, ләкин территорияләрне су басу куркынычы аркасында 68 метрга кадәр күтәрү варианты кире кагыла[8].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Нижнекамское водохранилище (рус.). tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 гыйнвар 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Нижнекамское водохранилище (рус.). ФГБУ УГМС Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 гыйнвар 2026.
  3. ↑ 1 2 3 Правила использования водных ресурсов Нижнекамского водохранилища на р. Каме. — М.: Росводресурсы, 2014.
  4. ↑ Постановление КМ РТ от 29 сентября 2012 г. N 804 «Об утверждении республиканской целевой программы „Развитие водохозяйственного комплекса Республики Татарстан на 2013—2020 годы“». Мөрәҗәгать итү датасы: 18 гыйнвар 2026. Архивировано 26 февраль 2018 года.
  5. ↑ Утверждены режимы работ гидроузлов Волжско-Камского каскада на январь и начало февраля (рус.). Министерство экологии и природных ресурсов Республики Татарстан (15 гыйнвар 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 гыйнвар 2026.
  6. ↑ О режиме работы Куйбышевского водохранилища татарстанцам рассказали экологи. kazan.mk.ru (18 гыйнвар 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 гыйнвар 2026.
  7. ↑ В период с 25 апреля по 5 июня 2025 года будет действовать запрет на рыбалку. Посинформ (24 апрель 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 гыйнвар 2026.
  8. ↑ Глава Росводресурсов исключил повышение уровня Нижнекамского водохранилища до 68 метров (рус.). БИЗНЕС Online (3 декабрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 гыйнвар 2026.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр