Үги ана

• Бер гаиләгә караган, әмма шул нәселдән булмаган, чит канлы;
• Чит, ят; кагылган, сугылган; тиешле бәясен алмаган.

Урын үгиләү (күнегелмәгән, ят урында йоклый алмый азаплану); үги ана яфрагы (оешмачәчәклеләр семьялыгыннан сары чәчәкле, яфракларының асты аксыл һәм кытыршы булган үлән үсемлек); үги итү (үгисетү); үги кылу (үги күрү); үгилек (үги булу, үксезлек); үгисенү (үзен үги итеп хис итү; кимсенү, үзен кыерсытылган дип исәпләү); үгисетү (чит итү, якын күрмәү; кагу; лаек дип санамау, санга сукмау); үксез (әтисе, әнисе яки икесе дә вафат булган яки ташлап калдырган; кадерсез; кирәксез; чит; ялгыз; парсыз; әтисеннән, әнисеннән яки икесеннән дә калган бала, ятим бала; караучысыз, ятим); үксезлек (үксез булу хәле).

• Анаң үги булса, атаң җизнә булыр.
• Анаң үги булса, атаң үзеңнеке булмас.
• Анаң үги булса, атаң кара йөрәк була.
• Анаң үги булса, атаң имансыз була.
• Анаң үги булса, ул йортка сыймассың.
• Ана юктан үги ана да яхшы.
• Берәүгә язмыш — ана, берәүгә — үги ана.
• Кайгысы юк үги әнисе өчен кайгырган.
• Үги ана илгәзәк, үле ятса, су салмас.
• Үги ана үрдә кайный, үрдә кайнамаса, гүрдә кайный.
• Үги әни — усал үгез мөгезе.
• Үз анаң — бавырсак, үги анаң — сарымсак.
• Үз атаң белән ачы булсаң да, үги анаң белән төче бул.
• Үз илең — үз анаң, үзгә ил — үги анаң.
• Эшне яратсаң — ул сиңа үз анаң, яратмасаң — үги анаң.

Үз әнисе үлеп, аны өйдә дуамал холыклы үги ана — Патый алыштырган көннән башлап хәзергәчә дәвам иткән газаплы тормыш күренешләре күңелендә кабат яңарып, бер-бер артлы күз алдыннан үттеләр (М. Галәү «Мөһаҗирләр»).

Юк, интернатта. Үги ана кулында булуга караганда, анда әйбәтрәк, Мансур абый (Г. Әпсәләмов «Ак чәчәкләр»).

Тотыш атасына-анасына, үги аналарына, өлкән туганнарына яхшы, ят туннар, кием-салымнар, төзәнүбизәнү әйберләре сайларга тотынды (Н. Фәттах «Ител суы ака торур»).

Теге вакытта, үги анасының җәберләвенә түзә алмыйча, су алырга төшкән җиреннән айга менеп киткән китүен дә… (Г. Бәширов «Туган ягым — яшел бишек»).

Матди яктан аякка басып, үги әнкәсенә вакыт-вакыт ярдәм дә иткәли башлагач, инде бик картайган немец карчыгы да Азатка гаилә кору турында киңәш биргән һәм нәкъ минем дәлилләрне китергән икән… (А. Тимергалин «Игезәкләр»).

Үги әни дип тормады: дүртенчене бетергәч, Сараның үзенә генә тормыш алып барулары авыр икәнен күреп, зурлар белән рәттән колхозда эшли башлады (В. Нуруллин «Җавап бир, кеше»).

Үги әнисе аз сүзле, тыйнак табигатьле булды (В. Имамов «Нәзер»).

Бигрәк тә каты күңелле, явыз холыклы булып чыккан бу үги ана (Г. Гыйльманов «Зөһрә белән Аю»).

Үги ана бу хәлдән файдалана, Фатыйманы Гыйлаҗигә бирүне куерта, һәм аны Гыйлаҗигә бирәләр дә (М. Яһудин «Тормыш бу…»).

Бәдретдин абзый белән бәхәсләшкәндә үги ана «үкереп җылап» җибәрә, басу капкасына кадәр «егълаганнары хәлдә» икәүләп Габдулланы озата баралар (М. Мәһдиев «Кырлай»).

Үсмер малай үги әнисенә ияләшә алмады, күңеле кабул итмәде (Н. Хәсәнов «Кичеккән күке моңы»).

Сабый чагыңда атаңнан аеру өчен үги анаңның сине, сихерләп, урманда ташлап калдыруы турында (Н. Сәйяр «Алып батыр»).

— Ятимлекне дә, үги ана белән үсүне дә, ачлыкны да, сугышны да, өй тулы бала-чага белән таянычсыз калуны да күрдек… (Н. Кәримова «Май кырмыскасы»).

Гыймран белән кушылсалар, бәлки, үги әниләренә юньләп эндәшерләр иде (Н. Гыйматдинова «Җәза»).

Ишле баладан торган гаилә өелешеп үги ана кулына кала (Г. Бәйрәмова «Моңлы көйгә ил колагын салыр»).