Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Фатыйх Сибәгатуллин

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Сибәгатуллин фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар

Фатыйх Сәүбән улы Сибәгатуллин (рус. Фатих Саубанович Сибагатуллин; 1 май 1950, Апаз, Татарстан АССР — 24 июнь 2022, Мәскәү) — Россия дәүләт һәм сәясәт эшлеклесе. Россия Федерациясе Федераль Җыены Дәүләт Думасының V, VI, VII чакырылыш депутаты.

Тормыш юлы

1950 елның 12 апрелендә (документлар буенча 1 май) Татарстан АССРның Кызыл Юл районы (хәзерге Арча) Апаз авылында туа[1][2][3][4].

Белеме

1973 елда Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария институтын бетерә. 1987 елда Саратов югары партия мәктәбен тәмамлый. 1993 елда Казан ветеринария институтында «Базар икътисадына күчү чорында республиканың ветеринария хезмәтен камилләштерү» темасына кандидатлык диссертациясен яклый. 1995 елда, «Татарстан Республикасында ветеринария эшен оештыруны камилләштерү» темасына диссертация яклап, ветеринария фәннәре докторы дәрәҗәсен ала[5]. 2005 елда Казан дәүләт финанс-икътисад институтын тәмамлый[1][2].

Хезмәт юлы

1966 елда Арча районының «Ватан» совхозына эшли башлый. Институтта уку дәверендә урам себерүче, йөкче, төзү отряды командиры булып эшли[6]. Институттан соң Яшел Үзән районының «Бишнә» совхозында (1973—1974) һәм Балтач районының «Чапаев» колхозында (1974—1976) баш ветеринария табибы булып эшли[7]. 1976—1980 елларда Балтач районының «Правда» колхозына рәислек итә[2][1].

Партия һәм дәүләт вазифаларында

1980 елдан партия эшендә[8]: КПССның Балтач район комитеты икенче сәркатибе (1980—1983), Арча район башкарма комитеты рәисе (1983—1984)[7], 1984—1990 елларда КПССның Мамадыш район комитетының беренче сәркатибе (1984—1990), 1990—1991 елларда Мамадыш район Советы рәисе булып эшли[2][1].

1990—1995 елларда Татарстан Республикасы авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры вазифасында хезмәт куя.

1995—1996 елларда Татарстан Республикасы премьер-министры урынбасары һәм авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры вазыйфасында була[2][1].

1996 елдан 2005 елга кадәр — Нурлат районы һәм Нурлат шәһәре администрациясе башлыгы, шулай ук Халык депутатларының район советы президиумы рәисе. Вазифасында спортны, аерым алганда, татар-башкорт һәм грек-рим милли көрәшен, ат спортын, өстәл теннисын үстерүгә зур игътибар бирә[9]. Район һәм республика әһәмиятендәге шәһәр администрацияләре бетерелүгә бәйле вазифасыннан азат ителә.

2000—2004 елларда — Татарстан Республикасы Дәүләт Советының II чакырылыш депутаты[6][7]. 2006—2007 елларда Нурлат муниципаль районы һәм Нурлат шәһәре башлыгы, шулай ук даими булмаган нигездә муниципаль район советы рәисе вазифаларын башкара. «Татнефтепром-Зюзеевнефть» АҖ Директорлар советы рәисе һәм «Татнефтепром» АҖ Директорлар советы әгъзасы булып тора[2].

2007 елның 2 декабрендә «Бердәм Россия» партиясе исемлеге буенча V чакырылыш Россия Федерациясе Федераль Җыены Дәүләт думасына сайлана[10]. Табигый ресурслар, табигатьтән файдалану һәм экология комитеты әгъзасы, углеводород чималы буенча комитет рәисе була[11]. 2011 елның 4 декабрендә кабаттан "Бердәм Россия"дән VI чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты итеп сайлана. Яңадан табигый ресурслар, табигатьтән файдалану һәм экология комитеты әгъзасы була, еш чыгыш ясамаса да, күпсанлы закон проектлары әзерли[12]. 2016 елның 22 маенда партия праймеризлары нәтиҗәләре буенча Идел буе бер мандатлы округында 63 % тавыш белән беренче урынга чыга һәм Дәүләт Думасына кандидат була[13]. Аңа кадәр праймериз турында тискәре фикердә булуын, аны «Голливуд шоуы» һәм «пародия» дип санавын белдерә[14]. 2016 елның 18 сентябрендә, 70,74 % тавыш җыеп, "Бердәм Россия"дән Идел буе бер мандатлы сайлау округы буенча VII чакырылыш Дәүләт Думасы депутаты итеп яңадан сайлана[15][16].

2021 елда, яңадан сайлану максаты белән, Идел буе бер мандатлы округы буенча партия праймеризында катнашу өчен Дәүләт Думасына теркәлә[17][18], әмма Илья Вольфсонга оттыра[19]. Думаның яңа составына керә алмыйча[20], Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнехановның экология буенча киңәшчесе итеп билгеләнә[21].

Фәнни, публицистик һәм иҗтимагый эшчәнлеге

Ветеринария хезмәтен камилләштерү, голштин, холмогор, бестужев мөгезле эре терлек токымнарын чиста һәм катнаш үрчетү ярдәмендә яхшырту буенча 15 тән артык монография һәм уку әсбаплары авторы һәм автордашы булып тора[22]. Н. Э. Бауман исемендәге Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясенең Ветеринария эшен оештыру кафедрасы профессоры[23], 2010 елдан Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы, Гуманитар фәннәр академиясенең, Социаль технологияләр һәм җирле үзидарә фәннәр академиясенең, Халыкара мәгълүматлаштыру академиясенең, «Европа-Азия» халыкара гуманитар академиясенең хакыйкый әгъзасы булып тора"[2][1][22]. Россия Табигый фәннәр академиясе академигы һәм Петров академиясе әгъза-корреспонденты[24].

Фатыйх Сибәгатуллин 40 тан артык, шул исәптән этнография һәм тарих буенча, китап һәм мәкалә авторы һәм автордашы[1]. Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институты директоры Рафаэль Хәкимов фикеренчә, аның хезмәтләре татар тарихы буенча «фәнни-популяр, популяр һәм нәфис китаплар» сафын баеткан[25]. Сибәгатуллин үз әсәрләрендә татарлар хәзәрләр белән бергә баскларга кардәш халыклар[4][24], руслар шведлардан килеп чыккан[26], кириллицаны уйлап табучылар Кирилл белән Мефодий түгел[4][27], ә барлык диннәрнең нигезе — Тәңречелек[28] дигән фикерләр әйтә. Ул Мао Цзэдун[29], Кузьма Минин[30], Ротшильдлар һәм Рокфеллерларның татарлар белән уртак тамырлары булуын[31][32] күрсәтә. Татарлар белән яһүдләрнең туганлыгы турында нәтиҗә ясап, «бүген дөнья белән идарә итүчеләрнең 90 % ы — төрки тамырлы хәзәрләрдән»[33], дип белдерә.

2014 елда Сибәгатуллин «От Аттилы до Президента», «Великие татары — строители и защитники Государства Российского», «Татары и евреи» кебек тарихи-публицистик китаплар сериясе өчен Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясенә тәкъдим ителә. Татарстан җәмәгатьчелеге һәм интеллигенциясе вәкилләре тарафыннан тәнкыйть утына тотыла, алар фикеренчә, Сибагатуллин — язучы түгел, ә аның китаплары «әдәби негрлар» тарафыннан плагиат кулланып язылган[34][35][36][37][38]. Шул ук вакытта 60 тан артык сәясәтче һәм җәмәгать эшлеклесе, шул исәптән Валентина Матвиенко, Владимир Ресин, Владимир Колесников, Мәхмүт Гәрәев имзалаган Дәүләт премияләре буенча республика комиссиясенә язылган хатта «Фатыйх Сибәгатуллин китаплары Россиягә ихлас мәхәббәт рухы белән сугарылган, бу чын дәүләтче-ватанпәрвәр китаплары», алар «дөнья җәмәгатьчелегенә татарларның кем булулары турында ачыклык кертергә мөмкинлек бирә» һәм «әлеге югары премияне алырга лаеклы» дигән фикерләр әйтелә"[39][40][41]. Шуңа да карамастан, Сибәгатуллин премия алмый[1][42]. 2016 елда Россия Язучылар берлеге әгъзасы була[43].

Резонанслы сүзләре

2017 елның 30 октябрендә Сибәгатуллин Дәүләт Думасы депутатлары һәм Федерация Советы әгъзаларының Татарстанда федераль максатчан программаларны гамәлгә ашыру мәсьәләләренә багышланган киңәшмәсендә катнаша[44][45][46]. Утырышны Татарстан Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин уздыра. Киңәшмәдә Сибәгатуллин ЮХИДИ эшеннән зарлана, алгы пыялага беркетелгән «Дәүләт Думасы» язуына карамастан, инспекторлар аның автомобилен туктатканнар[44][45][47]:

« Соңгы вакытта бездә Дәүләт Думасы депутатларының абруе төште. Мин моны үземдә сизәм. Соңгы вакытта хәтта ГАИ да туктата. «Дәүләт Думасы» дип язылган, ә ул берни дә танымый — кечкенә лейтенан, менә шундый шпингалет туктатты, багажникны ачарга мәҗбүр итте, мин беркемнән дә курыкмыйм, ди, авызга карый. Машина йөртүче, минем ярдәмчем, беркатлылыгы белән багажникны ачарга китте. Мин әйтәм: „Нигә ачасың? Бу бит минем шәхси милкем!“. Судсыз депутатның шәхси милкенә кул сузарга беркемнең дә хакы юк, бары тик суд карары буенча гына. Аннары без киттек, мин үзем руль артына утырып китәргә теләдем. »

Шул ук вакытта Сибәгатуллин ТР буенча Эчке эшләр министрлыгының ЮХИДИ идарәсе башлыгы Рифкать Миңнеханов вакытында «мондый хәлнең булганы юк иде», дип белдерә[44][45]. Чыгышын бүлдереп, Мөхәммәтшин әлеге очрак «искәрмә» булуын әйтә, депутатның гаризасын Эчке эшләр министрлыгына «тапшырырга» вәгъдә итә[44][45][46]. Утырыштан соң Сибәгатуллин журналистларга биргән аңлатмасында Дәүләт Советы рәисеннән дә зарланып ала, «алар Мөхәммәтшинны тикшермиләр» һәм «мәңгелек дип уйлыйлар», «Беркем мәңгелек түгел», дип белдерә"[44][47]. Сибәгатуллинның сүзләре иҗтимагый шау-шу кузгата[48]. Дәүләт Думасында «Бердәм Россия» фракциясе җитәкчесе Сергей Неверов билгеләп үткәнчә, депутатларга «үз сүзләренә игътибарлырак булырга кирәк», «погон киеп йөрүче һәм безнең иминлекне тәэмин итүче кешеләргә карата» да[49]. Сибәгатуллин үзе исә инспекторга дәгъвасы юклыгын әйтә: «Мин бит аны мыскыл итмәдем, лейтенант дип атадым. Мин аны „шпингалет“ дип әйттем, диләр! Ә нәрсә ул шпингалет? Мин үзем дә белмим!»[50]. Эчке тикшерү нәтиҗәләре буенча ЮХИДИда әлеге инспектор тарафыннан хокук бозулар ачыкланмаган һәм ул эшләвен дәвам итә, дип белдерәләр[51]. Татарстан Эчке эшләр министрлыгы билгеләп үтелгәнчә, Сибәгатуллинның "Mercedes-Benz"ы «закон нигезендә» 27 октябрьдә Казанның Кремль яр буе һәм Сәет Галиев урамы киселешендә туктатылган, аның багажнигы, машина йөртүче ризалыгы белән, «тыелган әйберләрне ташу фактына» тикшерелгән, шуннан соң пассажир Дәүләт Думасы депутаты таныклыгын күрсәткән һәм һәм автомобиль «хәрәкәтен дәвам иткән»"[52][53]. Бер атнадан соң шул ук инспектор тагын бер резонанслы очрак фигуранты була: «Kia» внедорожнигында хәрби тикшерүченең документларын караганда, машина хәрәкәт итә башлый һәм инспекторны машина юлы буйлап өстерәп алып китә, моның өчен тоткарлана[54][55]. Инспекторның исеме Марсель Бәдретдинов икәнлеге билгеле, һәм ул «хезмәт вазифаларын намуслы үтәгәне, тормыш һәм сәламәтлек өчен куркыныч тудырган шартларда профессиональлек күрсәткәне өчен» формулировкасы белән «Фидакарь хезмәт өчен» медале белән бүләкләнә"[56][57][58].

2018 елның 22 мартында депутат Леонид Слуцкийның журналистларга сексуаль бәйләнүләре, аны Дума комиссиясе тарафыннан аклануы һәм кайбер ММЧ тарафыннан Дәүләт Думасына бойкот мотивлары буенча Сибәгатуллин Татарстанның «Реальное время» басмасына шактый кискен һәм кырыс шәрехләр бирә[59][60][61][62]:

« Кемнәр алар журналистлар? Хезмәтчеләр. Берничә ел элек аларны дүртенче хакимият дип игълан иттеләр. Володин аларга: «Ошамаса, башка урында яктыртсыннар», — диде. Дөрес киенсеннәр, тәннәренең төрле өлешләрен күрсәтмәсеннәр. Хатын-кыз теләмәсә-ир-ат бәйләнми. Мин күп яшәдем һәм хатын-кызларны күп күрдем. Ә теге журналисткаларны күргәнем дә юк, күрәсем дә килми. Дәүләт Думасы — иң югары халык хакимияте. Андый журналистларга койрыкларын бераз кысарга кирәк. Әле алар каршы чыгарга талпына. Ә минем белән бу журналистлар нишләде? Гаишник белән вәзгыятьне ничек күперттеләр. Һәрвакыт «кызган фактлар» көтәләр. Алар минем йөрәгем шунтлы икәнен беләләр бит. Аллаһ белгәнчә эшләсен. »

Шуннан соң «Бердәм Россия» Генераль советы сәркатибе урынбасары һәм Дәүләт Думасы депутаты, элек үзе журналист булган Евгений Ревенко, партиянең рәсми белдерүен чыгара, анда Сибәгатуллинның позициясе «ачу китергеч һәм дөреслеккә туры килми», аның «Бердәм Россия» һәм безнең депутатлар позициясе белән бернинди уртаклыгы юк", һәм ""Бердәм Россия"партиясе вәкиле журналист-коллегалар адресына мондый кимсетүле сүзләр әйтергә тиеш түгел", дип билгеләп уза[63][64][65]. Соңрак үзенең "Фейсбук"тагы битендә Ревенко журналистларны хезмәтчеләр дип атау «кабул ителми», чөнки «без, депутатлар, барыннан да элек үзебез халык хезмәтчеләре булып торабыз», дип яза. Сибәгатуллинны сүзләре өчен гафу үтенергә чакыра.

Сибәгатуллин сүзләрен Татарстан Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин да тәнкыйтьли[66][67]. Партия җитәкчелеге реакциясеннән һәм массакүләм мәгълүмат чараларында үз адресына яуган гаепләүләрдән соң, гафу үтенүдән баш тарта: «Сез миңа тагын нинди Ревенко төртәсез? Мин андый кешене белмим. […] Миңа инде 68 яшь, мин бу партиядән берни дә алмадым, кирәкми дә. Миңа Ревенко да, икенчесе дә, өченчесе дә указ түгел. Нигә алар мине бутыйлар — „гафу үтенсен“? Матбугатның башка эше калмадымы? Хәерче катламнарның хезмәт хакын күтәрергә, пенсионерларның пенсиясен арттырырга, тормыш дәрәҗәсен яхшыртырга — менә нәрсә турында уйларга кирәк… Ә берәр нәрсә булган булса, вакытында судка бирергә кирәк иде»[68][69].

Соңрак ул махсус белдерү белән чыга, анда «Әгәр минем сүзләрем дөрес аңлашылмаган булса — мин чын күңелдән журналистлардан гафу үтенәм, беркемне дә рәнҗетергә теләмәдем» дип билгеләп үтә[70][71].

Вафаты

undefined
undefined

Фатыйх Сәүбән улы Сибәгатуллин 2022 елның 24 июнендә 72 яшендә йөрәк туктаудан Казанда төбәкара клиник-диагностика үзәге реанимациясендә вафат була[72]. Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов Фатыйх Сибәгатуллинның «якты шәхес, туган җирен чын күңелдән яраткан чын ватанпәрвәр» булуын билгеләп үтә[73]. Хушлашу Игенчеләр сараеның актлар залында уза[74].

Фатыйх Сибәгатуллин туган авылы Апазда җирләнгән[75].

Дәүләт бүләкләре

Россия бүләкләре
  • IV дәрәҗә «Ватан алдындагы казанышлары өчен» ордены (2013)[76];
  • Хөрмәт ордены (2002)[77];
  • Халыклар Дуслыгы ордены (1986)[1];
  • Россия Федерациясенең атказанган авыл хуҗалыгы хезмәткәре (1997)[78];
  • Россия Федерациясе Хөкүмәтенең Мактау кәгазе (2010);
  • «Казанның 1000 еллыгы истәлегенә» медале (2005);
  • «Бөтенроссия халык санын алуны үткәрүдәге казанышлары өчен» медале (2003);
  • «Россия Эчке эшләр министрлыгының 200 еллыгы» медале (2002);
  • «Хәрби бердәмлекне ныгыткан өчен» медале (2005);
  • «Оборона министрлыгына 200 ел» медале (2002);
  • «Россия Дәүләт спорт комитетына 80 ел» медале (2003);
  • ВДНХ алтын медале (1979);
  • «Россиянең агросәнәгать комплексын үстерүгә керткән өлеше өчен» алтын, көмеш медалләре (2005, 2003);
  • «Россия Граждан авиациясенең 80 еллыгы» юбилей медале (2003); «Россия Профсоюзларына 100 ел» юбилей медале (2004);
  • «2013 елда Казанда узачак XXVII Бөтендөнья җәйге универсиада» истәлек медале (2013);
  • Өстәл теннисы үсешенә керткән өлеше өчен Россия Олимпия комитеты дипломы (2005)[9];
  • «Физик культура һәм спортны үстерүдәге казанышлары өчен» мактау тамгасы (2000);
  • «Яшьләр сәясәте өлкәсенең Мактаулы хезмәткәре» күкрәк билгесе (2006);
  • «Россиянин года» милли премиясе (2004, 2007)[4].
Татарстан бүләкләре
  • Татарстан Республикасының Фән һәм техника өлкәсендәге дәүләт премиясе (2000);
  • «Татарстан Республикасы алдындагы казанышлары өчен» ордены (2007);
  • «Татарстан Республикасы Эчке эшләр министрлыгының Мактаулы хезмәткәре» күкрәк тамгасы (2003);
  • «Мәгарифтәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе (2000);
  • «Мәдәнияттәге казанышлары өчен» билгесе (2005).

Шәхси тормышы

Ике тапкыр өйләнгән, дүрт баласы: бер кызы һәм өч улы, шул исәптән игезәк уллары бар. Беренче никахтан улы һәм кызы бар[79].

Ат үрчетү белән мавыккан[2][22], Нурлат ат заводына нигез сала, завод аның исемен йөртә һәм Татарстанда саф канлы атлар үрчетү буенча бердәнбер завод булып тора[80][81].

Исемен мәңгеләштерү

  • Арча районының Апаз авылында Фатыйх Сибәгатуллин каберенә һәйкәл куелган, авторы — Рим Акчурин[82];
  • Нурлатта аның хөрмәтенә урам аталган[83];
  • 2025 елның 9 октябрендә Камал театрының яңа бинасында Фатыйх Сибәгатуллинның 75 еллыгына багышланган «Мин тормыштан мәгънә эзләдем» дип исемләнгән искә алу кичәсе уза[84].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Сибагатуллин, Фатих Саубанович. Энциклопедия ТАСС. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 15 март 2018 года.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Сибагатуллин Фатих Саубанович. Аппарат президента Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.
  3. ↑ Фатих Сибагатуллин: «До чего исковеркана история татар, просто уму непостижимо!» Бизнес Online (24 июнь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.
  4. ↑ 1 2 3 4 Татьяна Завалишина. Фатих Сибагатуллин: «Это после меня Ельцин сказал: берите суверенитета столько, сколько проглотите…» Бизнес Online (7 июнь 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  5. ↑ Сибагатуллин Ф. С. Совершенствование организации ветеринарного дела в Республике Татарстан. — Казань, 1995. — 331 с. Архивная копия от 26 март 2018 на Wayback Machine
  6. ↑ 1 2 Татьяна Завалишина. Фатих Сибагатуллин: «Если мы хотим быстрого развития России, то республике надо пожертвовать Миннихановым». Бизнес Online (6 июнь 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  7. ↑ 1 2 3 Сибагатуллин Фатих Саубанович. Региональное отделение партии «Единая Россия» в Республике Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.
  8. ↑ Евгений Козичев, Михаил Малаев, Елена Федотова, Евгений Федуненко, Евгения Чернышева. Вся Дума. Коммерсантъ (7 ноябрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 21 гыйнвар 2021 года.
  9. ↑ 1 2 Валентина Николаева. Нурлат — территория спорта // Содержание. — Журнал «Руководитель_XXI». — 2005. — С. 24—27. — 78 с.
  10. ↑ Сложение полномочий Главы Нурлатского муниципального района и города Нурлат. Нурлатский муниципальный район (11 декабрь 2007). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.
  11. ↑ Список татарстанских депутатов прошедших в Госдуму. Комсомольская правда (16 декабрь 2011). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  12. ↑ Кирилл Антонов. Депутатское слово и дело. «Ъ» оценил активность представителей Татарстана в Госдуме. Коммерсантъ (25 август 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  13. ↑ Кирилл Антонов. Депутаты в кандидаты. Лидерами праймериз «Единой России» в Татарстане стали чиновники и нынешние парламентарии. Коммерсантъ (25 май 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  14. ↑ Рашит Ахметов. Патриот (ч.2). Газета «Звезда Поволжья» (21 ноябрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  15. ↑ Определилась первая тройка лидеров в одномандатных округах. Газета «Республика Татарстан» (19 сентябрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  16. ↑ Решение окружной избирательной комиссии №55 от 19 сентября 2016 г. Газета «Республика Татарстан» (23 сентябрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  17. ↑ Кирилл Антонов. «Единую Россию» поддержат муниципалитетами. На думские праймериз заявились главы районов в Татарстане. Коммерсантъ (7 апрель 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 13 апрель 2021 года.
  18. ↑ Татьяна Ренкова, Оксана Сотник. Былое и Дума: кто из единороссов Татарстана начинает гонку за мандатом. РБК (12 апрель 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 13 апрель 2021 года.
  19. ↑ Кирилл Антонов. «Заранее было известно». Фатих Сибагатуллин усомнился в своём проигрыше на праймериз «Единой России». Коммерсантъ (3 июнь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 1 ноябрь 2021 года.
  20. ↑ Ксения Соколова, Роман Колесников, Вероника Ваганова. Школьный шутинг, пирамиды, вакцинация. Главное в послании Рустама Минниханова. Детей защитят от кибербуллинга, а спасать сбережения от новых «финикийцев» будет «Татмедиа». Бизнес Online (8 октябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 1 ноябрь 2021 года.
  21. ↑ Есть ли толк от QR-кодов, сколько стоит сериал про семью Аминова и сдаст ли Татарстан «президента». Бизнес Online (30 октябрь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 1 ноябрь 2021 года.
  22. ↑ 1 2 3 Сибагатуллин Фатих Саубанович. Академия наук Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  23. ↑ Кафедра организации ветеринарного дела. Казанская государственная академия ветеринарной медицины имени Н. Э. Баумана. Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 20 март 2018 года.
  24. ↑ 1 2 Рашит Ахметов. Сибагатуллин (часть 1). Газета «Звезда Поволжья» (10 май 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  25. ↑ Рафаэль Хакимов. О трилогии Сибагатуллина. Газета «Звезда Поволжья» (15 апрель 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  26. ↑ Рашит Ахметов. Сибагатуллин (часть 2). Газета «Звезда Поволжья» (18 май 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  27. ↑ Раис Сулейманов. В Татарстане историю Евразии стали писать и коневоды. Regnum (5 май 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  28. ↑ Рашит Ахметов. Патриот. Газета «Звезда Поволжья» (16 ноябрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 21 октябрь 2016 года.
  29. ↑ Рашит Ахметов. Израиль на Волге. Газета «Звезда Поволжья» (19 февраль 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  30. ↑ Фатих Сибагатуллин. Кириша Минибаев. Газета «Звезда Поволжья» (7 декабрь 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 12 март 2018 года.
  31. ↑ Рашит Ахметов. Презентация. Газета «Звезда Поволжья» (27 апрель 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  32. ↑ Рашит Ахметов. Татары и евреи. Газета «Звезда Поволжья» (15 апрель 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  33. ↑ Елена Колебакина. Фатих Сибагатуллин: «Я говорю Жириновскому: «Я более русский, чем ты». Бизнес Online (12 апрель 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  34. ↑ Равиль Сабиров. Фатих Сибагатуллин спутал все карты татарским писателям. Бизнес Online (31 март 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 12 июнь 2020 года.
  35. ↑ Римзиль Валеев. «Противопоставлять поэзию и историю могут только безбашенные головы». Бизнес Online (6 апрель 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  36. ↑ Рифат Курбанов. Рифат Курбанов: «Фатих Саубанович – неординарный и легендарный человек, но…» Бизнес Online (16 апрель 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 19 июнь 2022 года.
  37. ↑ Раис Сулейманов. В Совфеде РФ просят президента Татарстана наградить премией автора книги «Татары и евреи». Regnum (18 апрель 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  38. ↑ Номинация на премию Тукая вызвала скандал в научном сообществе РТ. РБК (25 апрель 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 2 ноябрь 2017 года.
  39. ↑ Елена Колебакина. Валентина Матвиенко подписалась за «духовные скрепы» Фатиха Сибагатуллина. Бизнес Online (18 апрель 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  40. ↑ Радиф Кашапов, Елена Чернобровкина. Тукаевская премия: «Татары и евреи» Фатиха Сибагатуллина выбыли из марафона? Бизнес Online (25 апрель 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  41. ↑ В Комиссию при президенте Республики Татарстан по Государственным премиям Республики Татарстан имени Габдуллы Тукая. Газета «Звезда Поволжья» (27 апрель 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  42. ↑ Зачем депутату Госдумы писать книги? Бизнес Online (22 май 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  43. ↑ Рашит Ахметов. Дом Толстого. Газета «Звезда Поволжья» (27 июнь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  44. ↑ 1 2 3 4 5 Депутат Госдумы Фатих Сибагатуллин пожаловался на инспекторов ГИБДД, которые перестали уважать народных избранников. Интернет-газета «Реальное время» (30 октябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 29 декабрь 2017 года.
  45. ↑ 1 2 3 4 Депутат Госдумы пожаловался на остановившего его автомобиль «лейтенантика» ГАИ. Lenta.ru (30 октябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 10 декабрь 2019 года.
  46. ↑ 1 2 «Вот такой шпингалет остановил» — депутат пожаловался на неуважение со стороны ГИБДД. Журнал «За рулём» (31 октябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  47. ↑ 1 2 Анатолий Караваев. Депутат поставил на место «шпингалета» из ГИБДД. Gazeta.ru (31 октябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  48. ↑ Кирилл Антонов. Депутатский авторитет оказался на дороге. МВД не нашло нарушений в действиях инспектора ДПС при осмотре автомобиля Фатиха Сибагатуллина. Коммерсантъ (1 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  49. ↑ Сергей Неверов посоветовал депутатам ГД быть корректнее с людьми в погонах. Regnum (3 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  50. ↑ «Что такое шпингалет? Я и сам не знаю!»: Фатих Сибагатуллин не хочет увольнения остановившего его инспектора ГИБДД. Бизнес Online (1 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  51. ↑ ГИБДД не будет наказывать инспектора, остановившего автомобиль депутата Госдумы Фатиха Сибагатуллина. Интернет-газета «Реальное время» (1 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 23 июнь 2021 года.
  52. ↑ МВД не нашло нарушений в действиях госавтоинспектора, досмотревшего автомобиль депутата Фатиха Сибагатуллина. Коммерсантъ (1 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  53. ↑ МВД о досмотре авто Фатиха Сибагатуллина: «Сотрудник ГИБДД действовал в полном соответствии с законодательством». Бизнес Online (1 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  54. ↑ Алина Распопова. «Лейтенанта-шпингалета» протащил следователь. Обидевшего депутата Госдумы Татарстана «лейтенантика» протащили по дороге. Gazeta.ru (9 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  55. ↑ Военный следователь vs ГИБДД: «Инспектора не сбивал, он сам зацепился». Интернет-газета «Реальное время» (9 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 5 июнь 2019 года.
  56. ↑ Алексей Лучников, Максим Кирилов, Артем Кузнецов, Ангелина Головатая, Елена Колебакина-Усманова. В багажник депутата заглянет, следака на ходу остановит: как «шпингалет» стал героем ГИБДД. Бизнес Online (10 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  57. ↑ Задержавший военного следователя инспектор ГИБДД из Казани получил из рук Президента РТ медаль. Татар-информ (10 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  58. ↑ Лика Исаева. Президент Татарстана наградил медалью инспектора ДПС, сбитого военным следователем. Комсомольская правда (11 ноябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  59. ↑ Депутат призвал «прижать хвосты журналисткам» в связи с делом Слуцкого. РБК (23 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 29 май 2018 года.
  60. ↑ Василя Ширшова, Тимур Рахматуллин, Лина Саримова, Арслан Минвалеев. Фатих Сибагатуллин о харассменте: «Кто такие журналисты? Это слуги». Интернет-газета «Реальное время» (22 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 18 май 2019 года.
  61. ↑ Прославившийся унижением «лейтенантика» депутат назвал журналистов слугами. Lenta.ru (23 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.
  62. ↑ Иван Жуковский. «Журналисты — это слуги». Депутат Госдумы посоветовал журналисткам не показывать «разные части тела». Gazeta.ru (23 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  63. ↑ Ревенко: Назвавший журналистов «слугами» депутат Сибагатуллин не прав и должен извиниться. Единая Россия (23 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  64. ↑ В Госдуме заявили, что мнение депутата Сибагатуллина не отражает позицию «Единой России». ТАСС (23 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  65. ↑ В "Единой России" раскритиковали депутата, назвавшего журналистов "слугами". РИА Новости (23 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  66. ↑ Кирилл Антонов. Фарид Мухаметшин не согласился со словами Фатиха Сибагатуллина о журналистах. Коммерсантъ (23 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  67. ↑ Фарид Мухаметшин о словах Сибагатуллина: «Журналисты — не слуги». Интернет-газета «Реальное время» (24 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.
  68. ↑ Василя Ширшова, Рустем Шакиров. Фатих Сибагатуллин: «Мне ни Ревенко, ни другой — не указ. Зачем они меня путают — «пусть извинится»?» Интернет-газета «Реальное время» (23 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 19 гыйнвар 2021 года.
  69. ↑ Депутат Сибагатуллин отказался извиняться за то, что назвал журналистов слугами. Говорит Москва (24 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  70. ↑ Депутат Госдумы РФ Фатих Сибагатуллин извинился за слова о журналистах-«слугах». Интернет-газета «Реальное время» (25 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.
  71. ↑ Фатих Сибагатуллин извинился перед журналистами за сравнение их со слугами. Татар-информ (25 март 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 27 март 2018 года.
  72. ↑ Айрат Нигматуллин, Альфред Мухаметрахимов, Роман Колесников. «Как нас ругал Фатих Саубанович! Но его ругачка была отеческой»: не стало Фатиха Сибагатуллина. Бизнес Online (24 июнь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 25 июнь 2022 года.
  73. ↑ Кирилл Антонов. «Неутомимый созидатель» сложил полномочия. Ушел из жизни Фатих Сибагатуллин. Коммертсанъ (24 июнь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 25 июнь 2022 года.
  74. ↑ Альфред Мухаметрахимов, Эльвира Самигуллина. Вдова Фатиха Сибагатуллина: «Собрал детей, попросил: «Берегите мать, защищайте ее!» Бизнес Online (25 июнь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 июнь 2022 года.
  75. ↑ Надежда Гордеева. «С ними уходит целая эпоха»: в Казани простились с Фатихом Сибагатуллиным. Татар-информ (25 июнь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 июнь 2022 года.
  76. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 19.03.2013 г. № 257 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Президент России (19 март 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 1 декабрь 2017 года.
  77. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 29.07.2002 г. № 808 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Президент России (29 июль 2002). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  78. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 25.03.1997 г. № 262 «О награждении государственными наградами Российской Федерации». Президент России (25 март 1997). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  79. ↑ Фатих Сибагатуллин: «Если мужик хорошо справляется с женщиной, то она все выдержит». Бизнес Online (23 апрель 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  80. ↑ Арслан Минвалеев, Эльвира Вильданова, Наталья Сухорукова, Любовь Шебалова. На завод имени Фатиха Сибагатуллина пришли временные управляющие. Бизнес Online (3 декабрь 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  81. ↑ Любовь Шебалова. «Татагролизинг» передумал банкротить Нурлатский конный завод. Бизнес Online (21 гыйнвар 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025. Архивировано 26 март 2018 года.
  82. ↑ На могиле экс-депутата Госдумы Сибагатуллина установили памятник – это подарок президента РТ (рус.). БИЗНЕС Online (11 ноябрь 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.
  83. ↑ Семья Фатиха Сибагатуллина хочет, чтобы его именем назвали улицу в Казани (рус.). БИЗНЕС Online (1 май 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.
  84. ↑ «Он перед любой аудиторией не боялся высказывать мнение»: в Казани прошел вечер памяти Фатиха Сибагатуллина (рус.). БИЗНЕС Online (9 октябрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 10 ноябрь 2025.

Әдәбият

  • Зыятдинов. Б. Рәхмәт сиңа, Хәсәншәех!. — Казань: Иделл-Пресс, 2006. — 431 с.
  • Бөек Тукай Ватаны син, Арча. — Казан: “Яңалиф” нәшрияты, 2009. — 344 с.
  • Татар энциклопедия сүзлеге. . — Казан: Татар энциклопедиясе институты, 2002. — 829 с.
  • Хезмәт тәме. Төзүчесе Г.Ризванов. — Казан: Иделл-Пресс, 2005. — 416 с.

Тышкы сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр