Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Камил Мотыйгый

РУВИКИ проектының татар бүлегендә Төхфәтуллин фамилияле башка кешеләр турында да мәкаләләр бар


Камил Мотыйгый (тулы исеме — Камил Мотыйгулла улы Төхвәтуллин; 9 март 1883 — 26 гыйнвар 1941) — журналист, язучы, нәшир, җырчы (баритон) һәм җәмәгать эшлеклесе. Шагыйрь Габдулла Тукайның якын дусты һәм беренче остазы булган[1].

Тәрҗемәи хәле

Камил Мотыйгый 1883 елның 25 февралендә Уральск шәһәрендә дин эшлеклесе, Кызыл мәчет имам-хатибы Мотыйгулла Төхвәтуллин һәм аның хатыны Гыйззинас гаиләсендә туа[2]. Башлангыч белемне атасының «Мотыйгия» мәдрәсәсендә ала. 1899 елдан егет Казанның «Касимия» мәдрәсәсендә укый[3], 1900—1902 елларда укуын Каһирәдә иске ислам университеты Әл-Әзһәрдә дәвам итә[4][5]. Ул гарәп, төрек, казах, үзбәк һәм чечен телләрен белгән[6].

Уральскка кайткач, Камил Мотыйгый атасына мәдрәсәдә ярдәм итә, аннары журналистика һәм нәшрият эше белән актив шөгыльләнә башлый[4]. 1917 елда Петроградта Баш почтамтта контролёр булып хезмәт итә, соңрак Самарада мөселман комиссариатында комиссар булып эшли[6]. Соңгы елларында Казанда яши, «Гажур» газетында консультант һәм Татарстан АССР Мәгариф халык комиссариатында тәрҗемәче вазифасын башкара[6].

1941 елның 26 гыйнварында Казанда вафат була[2].

Иҗаты

Камил Мотыйгый — беренче татар профессиональ эстрада башкаручысы. Ул баритон тавышына ия булган, шуңа күрә замандашлары аны «татар Шаляпины» дип атаган[4]. Камил Мотыйгый 1909 −1917 елларда концерт эшчәнлеге алып бара. Аның репертуарына татар халык җырлары һәм замандашларының шигырьләренә язылган әсәрләр, шул исәптән үзенең вокаль номерлары кергән[7]. Камил Мотыйгый «Ай, былбылым» җырын беренче башкаручы була[8]. Аның башкаруы яшь Габдулла Тукайга тәэсир итә, шагыйрьне «Туган тел» шигырен язарга илһамландыра[2].

Педагогик эшчәнлеге

Мисырдан кайткач, Камил Мотыйгый Уральсктагы атасының «Мотыйгия» мәдрәсәсендә укытучы булып эшли. Ул мантыйк, тарих һәм гарәп әдәбияты дәресләрен алып бара. Аның даими тыңлаучылары һәм укучылары арасында булачак шагыйрь Габдулла Тукай да була[4].

Иҗтимагый эшчәнлеге

XX гасыр башында Камил Мотыйгый татар вакытлы матбугаты башында тора. 1905—1907 елларда ул Уральскта беренче татар газетларын һәм журналларын, шул исәптән «Фикер», «Әл-гасыр әл-җәдид», «Уклар», «Яңа тормыш» һәм рус телендәге «Уралец» газетын нигезли һәм бастыра. Ул басмалар эшенә Габдулла Тукайны җәлеп итә, аның беренче шигъри тәҗрибәләре «Фикер» газетында басыла[4]. Ватандашлар сугышы елларында Камил Мотыйгый сәяси тормышта катнаша һәм ВКП(б) әгъзасы була, әмма соңрак партия сафларыннан чыгарыла[6].

Әдәби иҗаты

1930 елларда, тәрҗемә эше белән беррәттән, Камил Мотыйгый актив әдәби эшчәнлек белән шөгыльләнә. Ул — берничә драматик әсәр һәм шулай ук «Шайтан өне» һәм «Көрәш» пьесалары авторы. Бу әсәрләр милли татар театрлары сәхнәләрендә куела[7]. Ул шулай ук шигырьләр дә яза, аларны үзе сәхнәдән башкара[2].

Хәтер

Казандагы Габдулла Тукай әдәби музеенда Камил Мотыйгыйның тууына багышланган юбилей әдәби-музыкаль кичәләр даими үткәрелә[4].

Гаиләсе

Камил Мотыйгый дин эшлеклесе Мотыйгулла Төхвәтуллинның күп балалы гаиләсеннән (атасының унбиш баласы була). Аның туган сеңлесе — «Татарстан АССРның халык артисты» исеменә беренче ия булучы Галия Мотыйгулла кызы Кайбицкая[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ Рустам Хусаинов. У моего деда учился Габдулла Тукай. Мөрәҗәгать итү датасы: 24 май 2022. Архивировано 12 март 2020 года.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 Они создали знаменитую песню: Габдулла Тукай и Камиль Мутыги (рус.). Миллиард.Татар (14 апрель 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  3. ↑ Мутыги Камиль (рус.). tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 В музее Г. Тукая отметят 130-летие со дня рождения «татарского Шаляпина» (рус.). Татар-информ (12 март 2013). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  5. ↑ Татары в Египте (рус.). Татарское Дворянское Собрание Санкт-Петербурга (8 сентябрь 2020). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  6. ↑ 1 2 3 4 День в истории: провели коронарное шунтирование, разрешили телевещание (рус.). Реальное время (10 август 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  7. ↑ 1 2 Родина учителя Тукая и чувашская йавача: кайбичане провели день культуры в Казани (рус.). Татар-информ (24 сентябрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.
  8. ↑ День в истории 25 февраля (рус.). Реальное время (20 февраль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 август 2026.

Әдәбият

  • Исламов Р. А. Галия Кайбицкая. — Казан: Татарстан китап нәшрияты, 2005. — 159 с.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр