Амур (кунакханә)

Бина бер-берсенә тоташкан ике корпустан торган кирпечтән салынган өч катлы корылмадан гыйбарәт: берсенең төп фасады Мәскәү урамына (элеккеге Печән базары мәйданы), икенчесенеке ишегалдына чыга. Төп фасад модерн стилендә бизәлгән һәм үзенә татар архитектурасы элементларын ала^[3].

Татарстан Республикасының мәдәни мирас объектлары исемлегендә бинага түбәндәге тасвирлама бирелгән:

Хәзерге биләмә башлангыч чикләрендә сакланган. Аның корылмалары урамга караган өч катлы корпустан һәм аңа ишегалдыннан тоташкан, тар кишәрлекне бөтен периметры буенча биләп торучы флигельләрдән гыйбарәт. Табыш йорты кишәрлекнең урам ягын тулысынча биләп тора һәм галерея тибындагы корылмаларга карый. Модерн стиленең ачык чагылышы булган фасад өч өлешле композициядән гыйбарәт: ян-яктагы һәм үзәктәге җиңел чыгынтылар-ризалитлар аттиклар белән тәмамлана. Үзәк ризалиттагы зур капкалы арка ишегалдына алып бара, ә ян-яктагы ризалитларда урнашкан ишекләрнең берсе — икенче һәм өченче катлардагы номерларга, икенчесе элеккеге кибет бинасына илтә. Кибетләрнең витрина тәрәзәләренең бизәлеше соңгы үзгәртеп корулар белән бозылган. Югары катларның фасад яссылыклары төрле зурлыктагы һәм конфигурациядәге зур тәрәзәләр белән тутырылган. Икенче катта алар, тәрәзә рамнары тәэсирен тудыручы тар дивар аралары белән бүленеп, ризалитлар арасындагы бөтен бушлыкны биләп торучы кәкре сызыклы формадагы гаять зур уемнар күренешенә ия. Өченче катта тәрәзәләр кыйгачлап тәмамланган уксыман формадагы тар уемнар рәвешендә ясалган. Ритм өстән аларны берләштерүче билбау белән ассызыклана. Ян-яктагы ризалитларның тәрәзәләре симметрияле түгел. Шактый чыгынкы карнизны баскычсыман ясалган һәм нык чыгып торучы консольләр тотып тора. Готика мотивлары чагылыш тапкан үзенчәлекле модерн стилендәге архитектура һәйкәле[3].

Бина Мәскәү урамының кызыл сызыгы буйлап, элеккеге Печән базары мәйданы үзәгендә урнашкан. Аның көньяк ягында, абыйлы-энеле Ибраһим һәм Исхак Юнысовлар биләмәләрендә, XIX гасыр уртасында агач кибетләр урынында зур керем йортлары төзелә башлый.

1864 елда архитектор П. Е. Аникин Юнысовлар өчен «таштан ике катлы йорт һәм шундый ук ишегалды корылмаларын салуга» проект эшли. Проект буенча төзелеш 1869 елда башлана. Ишегалдына керү юлы булган ике катлы зәвыклы йорт төзелә. Бүлмәләре тәресыман гөмбәзләр (почмаклары түгәрәкләтелгән турыпочмаклы уемнар) белән капланган беренче катта кибетләр урнаша. Биек парлы тәрәзәле икенче кат торак өчен файдаланыла, бүлмәләргә ишегалды фасады буйлап таш баганаларга утыртылган галерея алып бара^[2].

1871 елда Ибраһим Гобәйдулла улы Юнысов Шәһәр идарәсенә йортны үзгәртеп кору һәм таштан ике катлы янкормалар төзү турында үтенеч белән мөрәҗәгать итә. Килешүләрдән соң рөхсәт алына. Ул вакытка Юнысовларның милке түбәндәгеләрдән тора: ике катлы таш йорт (беренче катта 5 кибет, икенчесендә 4 бүлмә), ишегалдында ике катлы таш корпус, таш хуҗалык корылмалары (базлар, ат абзары, карета сарае), агач түбә һәм 356 квадрат сажин җир^[2].

1906 елда күчемсез милек варислык буенча Габделкәрим Исхак улы Юнысовка күчә, ул үзгәртеп коруларны дәвам итә: йорт биләмәсендә мануфактура товарлары өчен ике катлы склад барлыкка килә^[2].

1910 елга Юнысовның милке таш өч катлы йорттан (2 кибет, складлар, 12 номер), ишегалдында ике таш ике катлы корпустан һәм аркылы корпустан тора. Милекнең гомуми бәясе 8751 сум тәшкил итә^[2].

1912 елның 2 мартында Габделкәрим Юнысов Казан шәһәр идарәсенең Техник бүлегенә өченче катны өстәп салуга рөхсәт сорап гариза бирә. Техник-төзүче Константин Михаил улы Петров тикшерү үткәрә һәм түбәндәгечә бәяли: «нигезләре һәм диварлары... тикшерелде һәм өченче катны өстәп салуга яраклы һәм күтәрә алырлык дип табылды». Өстәп салынганнан соң, төп фасад модерн стилендә үзгәртелә. 1913 елгы бәяләү табелендә яңа корылма 3555 сумга бәяләнә, ә милекнең гомуми бәясе 82 190 сумга җитә^[2].

Бу бинада 1912–1917 елларда сәүдәгәр М. Рамазановның «Амур» кунакханәсе урнаша. Кунакларга ике төрле — рус һәм татар — аш-су өстәле тәкъдим ителә. 1912 елның декабреннән 1913 елның февраленә кадәр биредә Габдулла Тукай яши. 1912–1913 елларда 11 нче номерда язучы Фатих Әмирхан (1886–1926) яшәгән, биредә үк «Кояш» газетасы редакциясе дә урнашкан. Кунакханәдә күренекле татар артистлары Габдулла Кариев (1886–1920) һәм Сәхибҗамал Гыйззәтуллина-Волжская (1885–1974) туктала^[2].

2012 елда бина дәүләт-шәхси партнерлык кысаларында ASG инвестиция компанияләре төркеменә тапшырыла. 2017 елда ASG торгызу эшләренә керешә. Казан дәүләт архитектура-төзелеш университетының архитектура мирасын реконструкцияләү һәм реставрацияләү кафедрасында эшләнгән реставрация проекты бинаның икенче һәм өченче катларында апарт-отель, ә беренче катларында сувенир продукциясе сатуны күздә тота^[2][4]. 2025 елда бина 495 миллион сумга сатуга куела^[5].