Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Казан Родионов затлы кызлар институты

Казан Родионов затлы кызлар институты – 1841 елдан 1918 елга кадәр Казанда гамәлдә булган Россия хатын-кызлар урта уку-тәрбия йорты[1].

Тарих

Нигезләнүе

Институтка ире Емельян Пугачёв тарафыннан Казанны тар-мар итү вакытында үтерелгән Казан алпавыты Анна Николаевна Родионованың (кыз фамилиясе буенча Нестерова, 1751—1827) васыять итеп калдырган акчасына нигез салына[2]. Аның тарафыннан васыять ителгән өч утары һәм Казандагы таш йорты 280 000 сумнан артык бәяләнгән. Башта институтны хәйрияченең йортына урнаштыру күздә тотыла, әмма техник уңайсызлыклар сәбәпле аның өчен аерым бина төзү карары кабул ителә[2].

Казан Родионов институтының уставы 1838 елның 17 гыйнварында раслана[2]. Аны тотуга, 1830 елдан башлап, ел саен 4000 сум, ә 1832 елдан Түбән Новгород, Пенза, Саратов, Сембер, Пермь һәм Вятка губерналарының иҗтимагый ярдәм приказларыннан 2000 шәр сум акча бүлеп бирелә[2]. Император Николай I күрсәтмәсе буенча институт, аны нигезләүче хөрмәтенә, рәсми рәвештә Родионов институты дип атала[3].

Институт 1841 елның маенда ачыла, уку дәресләре 1842 елның гыйнварыннан башлана, ә тәрбияләнүче кызларның беренче чыгарылышы ачык имтиханнардан соң 1846 елның гыйнварында уза[2].

Эшчәнлеге

Институтка нәселдән килгән һәм шәхси дворяннар, шулай ук 1 нче һәм 2 нче гильдия сәүдәгәрләре гаиләләреннән кызлар кабул ителгән[4]. Устав нигезендә, институтка 9–10 яшьтән 13 яшькә кадәрге, русча укый-яза белгән һәм арифметиканың дүрт кагыйдәсен үзләштергән кызлар алынган. Уку вакыты үзгәреп торган: башта ул өч ел, аннары — алты, 1862 елдан — сигез, ә 1911 елдан ун ел тәшкил иткән[5].

Укыту программасына Дин кануннары, рус теле һәм әдәбияты, француз һәм алман телләре, арифметика, география, тарих, рәсем, музыка, кул эшләре кергән[5]. Югары дәрәҗәдәге белем бирү өлкән сыйныфларда төп фәннәрне Казан университеты һәм дини академия профессорлары укытуы белән тәэмин ителгән[2]. Институт ябык типтагы уку йорты булган: тәрбияләнүче кызлар бөтен вакытларын шунда уздырган һәм хәтта җәен дә, институт паркында ял итеп, каникулларга таралмаганнар[5].

Беренче егерме ел дәвамында институтны Елена Дмитриевна Загоскина җитәкли[5]. Аның кунак бүлмәсенә күп танылган эшлеклеләр: язучы Пётр Дмитриевич Боборыкин, композитор Милий Алексеевич Балакирев, язучы Лев Николаевич Толстой килеп йөргәннәр[3].

Император гаиләсенең килүе

Институтка император гаиләсе әгъзалары килеп йөргән. 1871 елның 27 августында институтка император Александр II, тәхет варисы, булачак император Александр III, һәм бөек кенәз Владимир Александрович килгән[1].

Йорт чиркәве

Институт каршында А. Н. Родионова акчасына 1841 елда төзелгән газап чигүче патшабикә Александра исемендәге йорт чиркәве эшләгән. Гыйбадәтханә 1841 елның 24 августында изгеләндерелә; беренче настоятеле рухани Ираклий Иванович Лепоринский була. 1842 елда, баштагы урнашу урыны уңайсыз булу сәбәпле, чиркәү икенче каттагы башка бинага күчерелә һәм 1842 елның 18 октябрендә яңадан изгеләндерелә[6]. Институт чиркәве рухание — дин гыйлеме укытучысы (Аллаһ Кануны укытучысы), ә псаломчы — чиркәү җырын укытучы вазифаларын үтәгән[6].

Бинаның язмышы

undefined

Бина 1838 елдан 1841 елга кадәр (башка мәгълүматлар буенча — 1842 елга кадәр) архитекторлар М. П. Коринфский һәм Ф. И. Петонди проекты буенча, төзелешне күзәтеп торган һәм планлаштыруга, фасадны бизәүгә үзгәрешләр керткән архитектор А. И. Песке катнашында төзелә. Бина ике катлы, соңгы классицизм стилендә, Казансуның биек сул ярында урнашкан. 1933–1936 елларда архитектор П. Н. Ашмарин проекты буенча өченче кат өстәп төзелә[1].

1918 елда институт ябыла. Алга таба бинада түбәндәгеләр урнаша: урта мәктәп (1918 елдан), Карл Маркс исемендәге Беренче үрнәк мәктәп-коммуна[7], Көнчыгыш педагогика институты (1921 елдан)[1], аннары — Казан дәүләт педагогика институтының төрле бүлекчәләре. 1941 елда бинада хәрби госпиталь оештырыла. 1944 елдан алып бүгенге көнгә кадәр анда Казан Суворов хәрби училищесы урнашкан[1].

Танылган институтны тәмамлаучылар

  • Вера Николаевна Фигнер (1852–1944) — рус революционеры-народник, «Народная воля» Башкарма комитеты әгъзасы. 1863-1869 елларда институтта укый, аны беренче укучы булып тәмамлый[1][8];
  • Лидия Николаевна Фигнер (1853–1920) — рус революционеры, социалист-революционерлар партиясе әгъзасы. 1871 елда институтны тәмамлый[9];
  • Екатерина Ивановна Дыхова (кияүдә Гарднер) — 1871 елда институтны тәмамлаган;
  • Мария Николаевна Толстая (Л. Н. Толстойның сеңлесе) — институт тәрбияләнүчесе[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Здание института благородных девиц, 1838-1841гг. арх.М.П.Коринфский, Ф.И.Петонди, А.И.Песке. Центр культурного наследия. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Лучший женский институт Поволжья находился в Казани. Казанские ведомости. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 От института благородных девиц до суворовского училища. Централизованная библиотечная система г. Казани. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  4. ↑ Национальный архив Республики Татарстан. Путеводитель. Издание второе переработанное и дополненное. 1999. East View. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  5. ↑ 1 2 3 4 Руслан Ишмухаметов. История суворовского училища Казани: от благородных девиц до мужчин-героев. Аргументы и Факты (4 сентябрь 2014). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  6. ↑ 1 2 Домовой храм мученицы Александры Римской при Родионовском институте благородных девиц. Татарстанская митрополия. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  7. ↑ Директива командующего войсками Приволжского военного округа. Time Graphics. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  8. ↑ Фигнер. Большая советская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  9. ↑ Революционерки и активистки Института благородных девиц: кто выпускался из учебных заведений для девушек. Гроза. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.

Сылтамалар

Казанның истәлекле урыннары
Герб Казани

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр