Нурулла мәчете
федераль әһәмияттәге архитектура һәйкәле
Нурулла мәчете (Җиденче җәмигъ мәчете, Печән базары мәчете, Юныс мәчете; рус. Мечеть Нурулла, «Сенная», «Седьмая соборная мечеть»[1]) — 1845–1849 елларда архитектор Александр Карл улы Ломан проекты буенча, бертуган Ибраһим (1806–1886) һәм Исхак (1810–1884) Юнысовларның аталары, беренче гильдияле сәүдәгәр Гобәйдулла Мөхәммәтрәхим улы Юнысов (1776–1849) улларына васыять итеп калдырган акчага төзелгән.
Тарих
1890–1908 елларда биредә танылган җәмәгать һәм сәяси эшлеклесе, «Азат» газетын нәшер итүче Габдулла Габделкәрим улы Апанаев (1861–1919) имам-хатыйб вазифасын башкара.
1929 елның 16 ноябрендә Татарстан Республикасының Үзәк башкарма комитеты карары нигезендә мәчет ябыла, манарасы җимерелә.
1990 елда мәхәллә кешеләренә кире кайтарыла һәм хәзерге атамасын ала.
Татарстан Диния нәзарәтеннән чыгу
2011 ел башында Нурулла мәчете мәхәлләсе үзенең Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтеннән чыгуын белдерә.
Сәбәп
Татарстан мөфтие урынына пленум намзәтләре мәчетнең имам-хатыйбы Габдулла хәзрәт Галиуллин Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтеннән чыгуы турындагы рәсми белдерүендә: «Россия Конституциясе, "вөҗдан иреге һәм дини берләшмәләр турындагы" федераль кануны һәм 1998 елның 14 февралендәге Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте низамнамәсе бозылу сәбәпле, Казанның Нурулла мәчете мәхәлләсе Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтеннән чыга һәм корылтай эшендә катнашмый», диелә.
Тасвирламасы
Мәхәллә диагональ буенча, манарасы белән Киров һәм Париж Коммунасы урамнары кисешкән почмакта урнашкан.
Проект
Нурулла мәчетенең композициясе нигезенә 1844 елдагы үрнәк проекты салынган. Заллы, гөмбәзле мәчетнең төньягында җир өсте манарасы куелган. Ике катлы, озынча, сигез кырлы бина каскадлы-яруслы төзелешеннән гыйбарәт.
Мәхәллә почмагы
Мәхәллә почмагы буенча элеккеге Печән базарының беркатлы сәүдә биналары, кечкенә кибетләре төзелгән булган. Хәзерге вакытта бу корылмалар Нурулла мәчетенең ярдәмче биналары.
Беренче кат
Беренче катта төрле ярдәмче бүлмәләр бар. Төп катның озынча түгәрәк (овал) бинасы эчтән аркалар ярдәмендә гыйбадәт залларына бүленгән.
Беренче катта шулай ук тәһарәт бүлмәсе урнашкан. Ул мәрмәр белән тышланган һәм сырлы кәсәле декоратив фонтан белән бизәлгән.
Зал
Зал түшәмендә фирәзә төсле ярымтүгәрәк гөмбәз һавада йөзеп калган сыман. Түгәрәк тәрәзәләрнең төсле пыялалары аша залның идәненә, диварларына төсле ут сурәтләре төшә.
Манара
Мәчетнең манаралары болгар манараларын хәтерләтә.
Кәүсә
Конус сыман капланмалы алты кырлы тамбурга өскә таба нечкәрә торган манараның цилиндр сыман кәүсәсе куела. Кәүсәсен тәмамлый торган биек булмаган яруста кечкенә турыпочмаклы уемнар ясала. Кәүсәнең бормалы баскычы аша азанчының түгәрәк балконына менәргә була.
Архитектурасы
1990–1995 елларда мәчет архитектор Рафыйк Билялов проекты буенча яңартып корыла һәм реконструкцияләнә.
Мәчет композициясендә милли-романтик юнәлешендәге эклектика стиле күзәтелә.
Шулай ук карагыз
Галерея
Искәрмәләр
- ↑ Мечеть «Нурулла». web.archive.org.
Чыганаклар
_(2004).png)
Тема буенча өстәмә
| Тарихи | Мәрҗани | Апанай | Борнай | Зәңгәр | Галиев | Әҗем | Нурулла | Солтан | Иске Таш | Ал | Ак | Казаков | Иске татар зиратындагы | Кабан арты | Җиләк бистәсе | Баруди I | Баруди II | Бишбалта I | Бишбалта II |
|---|---|
| Хәзерге заман | Кол-Шәриф | Әниләр | Ярдәм | Нур-Ислам | Болгар | Бохара | Дин Ислам | Рамазан | Хөзәйфә | Ирек | Ислам | Иман Нуры | Ислам нуры | Мәдинә | Мәүлид | Мөслимә | Тынычлык | Казан нуры | Ризван | Гаилә | Гадел | Рамис | Рафик | Рәҗәб | Рөстәм | Салихҗан | Сөләйман | Шамил | Әл-Иман | Әмәт бистәсе | Өмет | Миргазиян | Хәтер | Өметлеләр | Ай нуры | Туган авылым | Кадыш бистәсе | Котдус | Кәүсәр | Бишбалта | Зәйнулла | Җомга | Утар бистәсе | Фәрһад | Нефтьчеләр бистәсе | Хәдиҗә | Габделгалләм | 2 колониянең Касыйм | Шәрәфетдин | Ибраһим | Кыйбла | Әхтәм | Әтиләр | Петровский бистәсе | Сәләх | Әминә | Рәхмәтулла | Әхмәдзәки | Рауза | Утыз Имәни |Лагерная урамындагы | |
| Төзелүче | |
| Сүтелгән | |
| Казан (исемлек • калып • төркем) | • тарихи мәчетләре: Ак • Ал • Апанай • Әҗем • Борнай • Галиев • Зәңгәр • Иске Таш • Кабан арты • Мәрҗани • Нурулла • Солтан • ХХ г. ахырыннан: Ай нуры • Әмәт бистәсе • Әминә • Әниләр • Әтиләр • Әхмәдзәки • Бишбалта • Болгар • Бохара • Габделгалләм • Гадел • Җәмигъ • Җомга • Зәйнулла • Иман Нуры • Ирек • Ислам • Казан нуры • Касыйм • Колшәриф • Котдус • Кыйбла • Мәдинә • Миргазиян • Мөслимә • Нур Ислам • Отар бистәсе • Өмет • Өметлеләр • Петровский бистәсе • Рамазан • Рауза • Рәхмәтулла • Ризван • Рөстәм • Салихҗан • Сәләх • Сөләйман • Тәүфикъ • Туган авылым • Тынычлык • Утыз Имәни • Фәрһад • Хәдиҗә • Хәтер • Хөзәйфә • Шамил • Ярдәм |
|---|---|
| Чаллы (исемлек • калып • төркем) | |
| Азнакай районы (төркем) | |
| Аксубай районы (төркем) | |
| Актаныш районы (төркем) | |
| Алабуга районы (төркем) | |
| Алексеевск районы (төркем) | |
| Апас районы (төркем) | • Апас: • башка ТПлар: Аюкөйдергән • Әлмәндәр • Әҗем • Багыш • Болын-Балыкчы • Борнаш • Дәвеш • Дәүләки • Дүртөйле • Зур Күккүз • Иске Әнәле • Идрәс (Идрәс-Тинки) • Иске Йомралы • Иске Көлкәш • Ихлас (Кызыл Тау) • Кара Борнаш • Карабай • Карамасар • Каратун • Кече Бакырчы • Кече Болгаер • Кече Күккүз • Колгына • Кормаш мәчете • Коштавыл • Күкшем • Кызыл Тау • Морзалар • Нәҗиб (Каратун) • Олы Бакырчы (Бакырчы) • Олы Болгаер • Рөстәм (Акхуҗа) • Сатмыш • Сәфәр (Свияжский) • Татар Пүчинкәсе • Татар Черкене • Тәүгелде • Тутай • Түбән Балтай • Түбән Барыш • Түбән Биябашы • Урта Балтай • Урта Биябашы • Үтәмеш • Чирмешән • Чүри-Бураш • Шәмәк • Шәмбалыкчы • Шәрифә (Танай-Турай) • Шыгай • Югары Балтай • Югары Ындырчы • Ябалак • Янгелде |
| Арча районы (төркем) | |
| Әгерҗе районы (төркем) | |
| Әлки районы (төркем) | |
| Әлмәт районы (төркем) | • Әлмәт: Аксу | Бигәш | Зиннур | Марс | Мәдинә | Мәхәллә | Нурлы | Нурсала | Үзәк мәчет | Таш мәчет | Тәзкирә | Икенче мәхәллә мәчете • башка ТПлар: Тайсуган • Түбән Мактама |
| Әтнә районы (төркем) | |
| Балтач районы (төркем) | |
| Балык Бистәсе районы (төркем) | |
| Баулы районы (төркем) | |
| Биектау районы (төркем) | |
| Бөгелмә районы (төркем) | |
| Буа районы (төркем) | |
| Зәй районы (төркем) | |
| Кайбыч районы (төркем) | • Олы Кайбыч: Олы Кайбыч мәчете • башка ТПлар: Борындык • Бәрлебашы • Имәнле Бортас • Иске Чәчкаб • Кече Кайбыч • Кече Урсак • Колангы • Морза Бәрлебашы • Мөрәле • Олы Урсак • Салтыйган • Түбән Кошман • Чүти • Шуширмә • Югары Кошман • Ябалак |
| Кама Тамагы районы (төркем) | |
| Кукмара районы (төркем) | |
| Лаеш районы (төркем) | • Лаеш: • башка ТПлар: Ихлас (Усады) • Хафизулла (Кече Елга) • Хәерби • Юлчы (Сокуры) • Ак мәчет — Зәйнәб (Лаеш) (Лаеш шәһәре) |
| Лениногорск районы (төркем) | |
| Мамадыш районы (төркем) | |
| Менделеевск районы (төркем) | |
| Минзәлә районы (төркем) | |
| Мөслим районы (төркем) | |
| Нурлат районы (төркем) | |
| Питрәч районы (төркем) | |
| Саба районы (төркем) | |
| Сарман районы (төркем) | • Сарман: Бәрәкәт • Тәүфыйк • башка ТПлар: Димитарлау • Җәлил • Илексаз • Иске Әлмәт • Иске Имән • Карашай-Саклау • Каташ-Каран • Морбаш • Мортыштамак • Петровский Завод • Сарысаз-Тәкермән • Урта Кәшер • Чураш • Янурыс • Яңа Әхмәт • Яңа Минзәләбаш • Яңа Саклау • Яхшыбай |
| Спас районы (төркем) | |
| Теләче районы (төркем) | |
| Тукай районы (төркем) | |
| Түбән Кама районы (төркем) | |
| Тәтеш районы (төркем) | |
| Чирмешән районы (төркем) | |
| Чистай районы (төркем) | |
| Чүпрәле районы (төркем) | |
| Югары Ослан районы (төркем) | • Югары Ослан: Салихҗан • башка ТПлар: Әсәдулла (Берек) • Введенский бистәсе • Гомәр (Вахитов) • Кызыл Байрак • Макыл (Рус Макылы) • Миңлегөлсем (Бакчасарай) • Нур (Ключищи) • Татар Мәмәтхуҗасы • Яңа Болгар • Яр буе Морквашы |
| Ютазы районы (төркем) | |
| Яшел Үзән районы (төркем) | |
| Яңа Чишмә районы (төркем) | |