Мәдинә (мәчет, Казан)

Мәчетне төзү инициаторы Татарстанның Буа районы Ташкичү авылында туган Гыйльмулла хәзрәт Хәлиуллин (1932—2014) була^[3]. 1992 елда лаеклы ялга чыкканнан соң ул Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге Казан югары мөселман мәдрәсәсенә укырга керә, ә аннары Казанның «Нурулла» мәчете мөәзине була^[3]. Гыйльмулла Хәлиуллин «Мәдинә» мәчетенә нигез салучы һәм тагы алты мәчет һәм ике мәдрәсә төзүдә катнашучы буларак билгеле^[4].

1995 елда Хәлиуллин «Мәдинә» мәчетен төзү буенча инициатив төркемне җитәкли. Бина 1996—1997 елларда төзелә, төзелеш мәхәллә кешеләренең иганәләренә алып барыла^[3][1][2].

Мәчет ачылганнан соң аның каршында дини-мәгърифәти инфраструктура формалаша. Төзелгәннән соң берничә елдан аның территориясендә мәдрәсә бастырыла, ул Курчатов урамы, 4Б адресы буенча урнашкан^[3][5][6].

Гыйльмулла Хәлиуллин 2014 елның октябрендә вафат була. Шул ук айда «Мәдинә» мәчетендә аңа нигез салучыга багышланган истәлекле чаралар уздырыла^[4].

Мәчет бинасы — агачтан төзелгән татар архитектурасы үрнәге, бер катлы^[1]. Күпкатлы торак йортлар арасындагы скверда («Комсомолец» паркының үзәге) урнашкан, бина композициясен, аның күләмен һәм материалын сайлау әйләнә-тирәдәге төзелешләргә контраст ясауга нигезләнеп башкарылган^[7][8].

Бинаның төп материалы — агач: мәчет буралы конструкциягә ия. Буралы диварлар тышкы һәм эчке яктан агач белән тышланган. Фасадлар ак төс өстенлек иткән полихром буялган уеп-кисеп ясалган детальләр белән бизәлгән^[1][7].

Бина ир-атлар һәм хатын-кызлар заллары урнашкан ике заллы мәчеттән гыйбарәт. Керү юлы төньяктан. Т-сыман бура ир-атларның намаз залын, вестибюльне һәм ярдәмче бүлмәләрне үз эченә ала. Вестибюльнең сул ягында хатын-кызлар залы урнашкан цоколь катына төшү өчен баскыч ясалган^[1].

Янтаулы түбәнең уртасында дүрт яруслы сигез кырлы манара урнашкан. Манарага вестибюльнең уң ягыннан тар баскычтан менәргә мөмкин. Манараның үзенчәлеге булып икенче һәм дүртенче ярусларда урнашкан ике сигез кырлы түгәрәк балкон тора^[1].

Мәчет Казан мөселман җәмгыятенең даими дини йолаларын үтәү өчен кулланыла. Гадәти көннәрдә намазга 25—30 лап кеше, җомга көнне — 200 дән артык, бәйрәм намазларына — 400—500 кеше килә^[2].

Мәчет ТР МДН белән хезмәттәшлек итүче мәчетләр системасына керә: 2012 елда ТР МДН ислам дине нигезләре һәм намаз уку практикасы буенча «Бер дәрес эчендә намаз» дәресләре үткәрелә торган Казан мәчетләре исемлегенә «Мәдинә» мәчетен дә кертә^[9]. 2017 елда «Мәдинә» мәчете Рамазан аенда ифтарлар уздыру планлаштырылган 46 Казан мәчете исемлегенә кертелә^[10][5][6].

• Гыйльмулла хәзрәт Хәлиуллин (1932—2014) — мәчеткә нигез салучы һәм аның беренче имамы^[3][4];
• Нурулла (Илнар) хәзрәт Зиннәтуллин (2006—2008);
• Шамил Мәхмүт хәзрәт Шәрәфетдинов биш ел дәвамында «Мәдинә» мәчете имамы булып эшли^[4];
• 2022 ел торышы буенча мәчетнең имамы — Рамил хәзрәт Галиев^[8][2].