Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Ирек мәчете

«Ирек» мәчете (рус. мечеть «Ирек») — Казанның Вахитов районында Федосеев урамы, 5 нче йорт адресы буенча, Кремль яр буе урамы янында урнашкан җәмигъ мәчете. Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәтенә (ТР МДН) керүче «Ирек» мәчете мәхәлләсенә карый. Төзелеш 2015 елда башланган, беренче намаз 2018 елның 21 августында Корбан гаете бәйрәмендә укылган. Проект Мәскәүдәге Евгений Болотныйның архитектура остаханәсе тарафыннан эшләнгән. Бина шәхси иганәләр хисабына төзелгән.

Тарихы

Кремль яр буенда мәчет төзү турындагы карар Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнехановның олы улы Ирек Миңнеханов истәлегенә кабул ителгән. 2013 елның 17 ноябрендә 23 яшьлек Ирек Миңнеханов Казан аэропортында Boeing 737 пассажир самолеты һәлакәтендә фаҗигале рәвештә һәлак була[1][2]. Яңа мәчет үз исемен аның хөрмәтенә ала («ирек» сүзе шулай ук «азатлык» яки «ихтыяр» мәгънәләренә ия)[1].

Төзелешнең төп инвесторы — «Ядран-Ойл» нефть трейдингы компаниясенең директорлар советы рәисе Ирек Салихов[2]. Төзелеш өчен җир кишәрлеге «Татнефтепроводстрой» компаниясенең генераль директоры Александр Пилишкин тарафыннан бушлай бирелгән[3].

Төзелеш эшләре 2015 елның ноябрендә истәлек ташын салу белән башлана[3]. Төзелешнең заказчысы — 2015 елның 7 июлендә оештырылган «БлагоДарение» яшь буынга ярдәм һәм социаль башлангычлар хәйрия фонды (фондны гамәлгә куючы — Ирек Салихов, ә җитәкчесе — Рузилә Шәймәрдәнова)[3]. Төзелеш эшләрен Равил Җиһаншин җитәкчелегендәге «ПСО Казань» ҖЧҖ алып бара[3]. Төзелешне 2016 елның ахырына тәмамларга планлаштырылса да, проектка төзәтмәләр кертелү сәбәпле, кичектерелә[4].

Мөселман дини оешмасы — «Ирек» мәчете мәхәлләсе — 2016 елның 10 ноябрендә теркәлә[3]. Мәхәлләне гамәлгә куючылар исемлегендә 10 кеше бар, алар арасында Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты Ирек Салихов, «ПСО Казань» оешмасы хуҗасы Равил Җиһаншин һәм Татарстан мөфтие Камил Сәмигуллин күрсәтелгән[3].

Төзелеш эшләре 2018 елның җәендә тәмамлана[1]. 2018 елның 21 августында бинада Корбан бәйрәме хөрмәтенә беренче намаз укыла[3]. Гыйбадәтне Казанның 1000 еллыгы исемендәге мәчет имамы булган Мөхәммәт (Алмаз) Мифтахов үткәрә[3]. Намаздан соң мәчеттә Татарстан Республикасы президенты Рөстәм Миңнеханов һәм Казан мэры Илсур Метшин була[3]. Игенчеләр сарае янында урнашканга күрә, мәчетне рәсми булмаган рәвештә «сарай мәчете» дип йөртәләр[4][2].

Архитектурасы

Мәчет проекты Мәскәүнең Евгений Болотныйның архитектура остаханәсе тарафыннан эшләнгән. Бинаның архитектур чишелеше заманча декоратив элементлар кулланып, традицион ислам стилендә башкарылган[3]. Бинаның ике манарасы һәм сусаль алтын кулланылган смальта мозаикасы белән тышланган гөмбәзе бар[2]. Фасад ак мәрмәр белән капланган. Тәрәзә уемнары бизәкле алтынсу витражлар белән тутырылган[3]. Фасадның төсләр чишелеше — аклы-зәңгәрле, мәрмәр тышлау зәңгәр гөмбәз белән ярашып тора[2].

Кайбер интерьер чишелешләренең прообразы булып Әбу-Дабидагы Шәех Зәед мәчете тора[3]. Мәчетнең архитектур кыяфәтендә Болгар шәһәрендәге Ак мәчет, Казан кремлендәге Колшәриф мәчете, шулай ук дөньяның башка мөселман гыйбадәтханәләре белән дә охшашлыклар бар[2][5].

Мәчетнең эчке киңлеге ир-атлар һәм хатын-кызлар залларына бүленгән, тәһарәт алу өчен бүлмәсе бар[3]. Стеналар һәм гөмбәз традицион геометрик орнаментлар һәм үсемлек мотивлары белән бизәлгән[2]. Интерьерда табигый яктыртуны тәэмин итүче челтәрле галереялар һәм балконнар бар. Төп залны үзәк люстра яктырта[2].

Дини һәм иҗтимагый эшчәнлеге

«Ирек» мәчете гамәлдәге дини корылма булып тора һәм Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәте тарафыннан билгеләнгән тәртиптә эшли[3]. Мәчеттә көндәлек биш вакыт намаз, җомга вәгазьләре һәм ислам бәйрәмнәре, шул исәптән гает намазлары укыла[3]. Мәчетнең хатын-кызлар залында никах йоласы үткәрелә[1].

Мәчет керү өчен ачык, эш вакыты — көн саен 7:00 дән 22:00 гә кадәр[2].

Җитәкчелеге һәм имамнары

2016 елның ноябрендә «Ирек» мәчете мәхәлләсен теркәгәндә имам сыйфатында Мөхәммәт (Алмаз) Мифтахов күрсәтелә[3]. Соңрак мәчетнең даими имам-хатыйбы итеп Тимур хәзрәт Камаев билгеләнә[5].

Төзелешкә карата фикер

Мәчетнең ЮНЕСКО Бөтендөнья мирасы исемлегенә керүче Казан кремленә якын урнашуы иҗтимагый бәхәс тудырган. Гражданлык активисты Марс Хәйруллин бөтендөнья мирасы объектының саклау зонасында яңа бина төзелүенә протест белдергән һәм ЮНЕСКОга Кремльнең статусын яңадан карау таләбе белән мөрәҗәгать итәргә ниятләве турында хәбәр иткән[1]. Православие вәкилләре мәчетнең 1734 елда сукно мануфактурасы хуҗасы Иван Михляев варислары тарафыннан төзелгән Изге Евдокия чиркәве  [рус.] (тат. белән янәшә торуына каршы килмәгәннәр[5][4][1].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 Мечеть «Ирек» 2026 – Казань. Адрес. Фото внутри и снаружи. Описание (рус.). tur-ray.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Мечеть Ирек в Казани (рус.). sibalt.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 Л. Набиуллина. «Это оживляет дух нашего народа»: в мечети на Кремлёвской набережной прочитан первый намаз (рус.). БИЗНЕС Online (21 август 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  4. ↑ 1 2 3 Мечеть в казанском «поселке нефтяников» сдадут на Курбан-байрам? (рус.). Вечерняя Казань (17 август 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Митрополит Кирилл посетил мечеть «Ирек» (рус.). Казанская митрополия (29 август 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 19 июнь 2026.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр

© Правообладателем данного материала является АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».
Использование данного материала на других сайтах возможно только с согласия АНО «Интернет-энциклопедия «РУВИКИ».