Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Бишбалта мәчете

«Бишбалта» мәчете — Казанның Киров районы мәчете. 2009 елда Казан шәһәре башкарма комитеты карары нигезендә мәхәлләгә мәчет төзү өчен рөхсәт бирелә. Мәчет 2010 нчы елларда кызыл кирпечтән зур гөмбәзле итеп төзелә[1][2].

Тарихы

Мәчет урнашкан тарихи Бишбалта бистәсе борынгыдан агач эшкәртүчеләр — балта осталары, көймә һәм кораб төзүчеләр яшәгән урын буларак билгеле. Бистәнең исеме шул һөнәр белән бәйле рәвештә барлыкка килә[3].

XVIII гасыр башында Бөек Пётр I Казанны Каспий флоты Адмиралтействосын урнаштыру урыны итеп сайлый. Бу карар шәһәр тирәсендә кораблар төзүгә яраклы нарат урманнарының күп булуы, җирле халыкның көймәләр ясау тәҗрибәсе һәм Каспий диңгезе белән турыдан-туры су юлы элемтәсе булу белән аңлатыла. Адмиралтейство өчен урын нәкъ Бишбалта бистәсе янында сайлана. Казанда Каспий флоты Адмиралтействосы йөз елдан артык эшли, бу вакыт эчендә 400 гә якын эре кораб төзелә. 1830 елда Адмиралтейство Әстерханга күчерелә, ә «Адмиралтейство бистәсе» исеме шәһәр картасында сакланып кала[3].

Инкыйлабка кадәр Адмиралтейство бистәсендә ике мәчет эшләгән: Беренче җәмигъ мәчете (сәүдәгәр Мортазин акчасына XIX гасыр башында төзелә) һәм Икенче җәмигъ мәчете (сәүдәгәр Аитов акчасына 1899 елда төзелә). Бу мәчетләргә бистәдә яшәүче татар һөнәрчеләре һәм сәүдәгәрләре йөри. Совет хакимияте урнашканнан соң, 1930 нчы елларда мәчетләр ябыла, алар бүгенге көнгә кадәр сакланмаган.

2006 елда Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәтенең Казан шәһәре Киров һәм Мәскәү районнары мөхтәсибәте составында «Бишбалта» мәхәлләсе рәсми рәвештә теркәлә. 2009 елда Казан башкарма комитеты карары белән мәхәлләгә яңа мәчет төзергә рөхсәт бирелә, төзелеш 2010 нчы елларда тарихи бистә территориясендә башкарыла[1]>. Бина шул чорда Казанда төзелә, дәүләт, меценатлар һәм мәхәллә көче белән күтәрелгән мәчетләр исәбенә керә[1].

Мәчет гамәлгә кергәч, ул мәхәлләнең дини-агарту үзәгенә әверелә: монда көн саен биш вакыт намаз укыла, җомга намазларына 250 гә кадәр кеше, дини бәйрәмнәрдә (Ураза гает, Корбан гает) 350—400 кеше җыела[1]. Рамазан ае дәвамында мәчеттә күмәк ифтарлар уздырыла[4].

Этимологиясе

Мәчетнең атамасы ул урнашкан тарихи бистә исеменнән алына. «Бишбалта» сүзе татар телендәге ике компоненттан тора: биш һәм балта. Халык этимологиясе буенча атама бистәдә яшәгән агач һәм балта остасы һәнәренә ишарә итә: биредә кораб һәм көймә төзүчеләр, балта эше осталары яши.

Шул ук вакытта «биш» саны ислам мәдәниятендә символик мәгънәгә ия: ул исламның биш баганасын (шәһадәт, намаз, ураза, зәкят, хаҗ), көненә укыла торган биш вакыт намазны һәм атнаның бишенче көне — мөселманнар өчен изге саналган җомга көнен искә төшерә. Шул сәбәпле бистә исеме яңа мәчет өчен дә уңышлы атама булып санала[1].

Рәсми документларда һәм басма чыганакларда мәчет «„Бишбалта“ мәчете» рәвешендә, рус телендә исә «мечеть „Бишбалта“» дип языла[2].

Архитектурасы

Мәчет — бер катлы, кызыл кирпечтән салынган, зур гөмбәзле корылма. Планы җыйнак, нигездә квадрат формасында; өске өлеше ярымшар сыман зур купол белән төгәлләнә. Бинаның бер ягында манара урнашкан. Гыйбадәт залы бер үк вакытта 250 гә кадәр кешене сыйдыра[1][2].

Архитектура стиле буенча мәчет традицион татар, Болгар яки Бохара мәчетләреннән аерылып тора. Ул «рус, фин, алман архитекторлары модасына ияреп төзелгән»[5]. Тышкы бизәлеше тыйнак: бина өслегендә катлаулы орнамент, чүлмәкчелек яки уеп ясалган бизәкләр аз, кызыл кирпечнең үз төсе һәм гөмбәз силуэты төп архитектура акценты булып тора. Корылма гомуми пландан соңгы дистә елларда Казанда төзелгән һәм еш кына эклектик стильдә башкарылган мәчетләр рәтенә керә[1][5].

Мәчет каршында мәхәллә эшли; бина янында йомышчы корылмалар һәм ярдәмче биналар урнашкан[1].

Мәчетнең имамнары

Илназ Наил улы Галимов (Илназ хәзрәт Галимов) — мәчетнең имам-хатыйбы, мәхәлләнең рәсми җитәкчесе. 2021 елның 1 июнендә «Ярдәм» мәчетендә узган Киров һәм Мәскәү районнары мөхтәсибәте җыелышында ул Казанның Киров һәм Мәскәү районнары имам-мөхтәсибе Илдар хәзрәт Баязитовның яшьләр белән эш буенча урынбасары итеп сайлана[6][7].

Имам-хатыйб җитәкчелегендә мәчеттә көн саен 3:00 дән 22:00 гә кадәр биш вакыт намаз укыла, җомга вәгазьләре үткәрелә, Рамазан аенда күмәк ифтарлар оештырыла[4]. Мәхәллә шулай ук яшьләр белән эш, хәйрия һәм агарту эшчәнлеген алып бара[6].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 Наргиза Амруллаева. Мечети Казани эпохи «десятых»: покровительство Метшина, подарки от меценатов и долгострои Азино. «Миллиард.татар» (25 ноябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июнь 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Топ-7 мечетей Казани, построенных после 90-х годов XX века. Islam-today.ru (19 сентябрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июнь 2026.
  3. ↑ 1 2 Мечеть Бишбалта. Путеводитель по Казани — kazan-guide.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июнь 2026.
  4. ↑ 1 2 Ифтар уздырылачак мәчетләр исемлеге билгеле булды. «Ватаным Татарстан» (17 март 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июнь 2026.
  5. ↑ 1 2 Бишбалтаның биш почмагы: Хәсән Туфан коймасы, борынгы зират, мәчет урынындагы чүплек. «Интертат» (2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июнь 2026.
  6. ↑ 1 2 Илдар хазрат Баязитов переизбран имам-мухтасибом Кировского и Московского районов Казани. «Комсомольская правда» — Казан (1 июнь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июнь 2026.
  7. ↑ Имам мечети «Ярдэм» Илдар Баязитов переизбран мухтасибом Кировского и Московского районов Казани. «Бизнес Online» (1 июнь 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 июнь 2026.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр