Яңа Үргәагар мәчете
Яңа Үргәагар мәчете — Татарстанның Әлки районы, Яңа Үргәагар авылында урнашкан мөселман гыйбадәтханәләре (хәзерге вакытта сүтелгән). Авылда XX гасыр башында ике мәчет төзелә[1].
Тарихы
Мәчетләр төзелеше
Яңа Үргәагар авылында XX гасыр башында ике мәчет төзелгән. Беренче мәчет — 1916 елда, икенчесе 1924 елда салына. Бу күренеш Әлки районы авыллары арасында үзенчәлекле булган, чөнки ул вакытларда бер авылда өч мәчет булу (Иске Үргәагар авылындагы мәчетне дә исәпкә алганда) бик сирәк очраган күренеш[1].
Совет хакимияте урнашканнан соң, 7 еллап вакыт узгач, 1924 елда өченче мәчетнең салынуы бигрәк тә игътибарга лаек. Бу ул вакытта авылның рухи тормышы бик нык һәм югары дәрәҗәдә булуы турында сөйли[1].
Совет чоры
Коллективлаштыру елларында дин йортларын эзәрлекләү һәм юк итү башлана. 1916 һәм 1924 елларда төзелгән Яңа Үргәагар мәчетләренең манараларын кисеп, биналарын ашлык саклау урыны (келәт) итеп кулланалар. Соңрак бу биналарны сүтеп, шуның исәбенә мәктәпне зурайтып салалар[1].
1952 елда укымышлы кешеләр җыелышып, ничек тә булса Иске Үргәагар авылындагы 1905 елда салынган мәчетне саклап калырга карар кылалар. Җыелышта шул елларда мулла булган Бикмулла бабай ике кулын күтәреп: «Мәчет без — картларныкы, безгә калсын», — дигән сүзләр белән чыгыш ясый.[1]
Җыелышка Казаннан килгән бер вәкил: «Картлар, җыелып исемлегезне төзегез һәм арагыздан бер кешене Казанга җибәрегез. Анда ни дисәләр, шул булыр», — дип кайтып китә. Авыл халкы Һави улы Габдулланы сайлый. Габдулла Казанга барып, үз дигәненә ирешә — мәчетне калдырырга рөхсәт алып кайта. Шуннан соң Иске Үргәагар мәчете үз эшчәнлеген туктатмыйча эшләп килә[1].
Этимология
Мәчетнең исеме авыл атамасы белән бәйле. Авыл исеме исә «Үргәагар» топонимыннан килеп чыккан. Ул «үргә» (югарыга) һәм «агар» (агу, су агымы) сүзләреннән ясалган булырга мөмкин.
Архитектурасы
Мәчетләр татар агач архитектурасы стилендә салынган. Алар сагызы агызылмаган нарат бүрәнәләрдән бурап эшләнгән ике катлы биналардан гыйбарәт булган[1].
Имамнары
Иске Үргәагар авылы мәчете белән бәйле имамнар турында түбәндәге мәгълүматлар сакланган[1]:
- Фәхретдин Галләмшин — 1833 елның 4 декабреннән имам-хатыйб;
- Мортаза Сәгетдинов — инкыйлабка кадәрге чорда имам;
- Ризаэтдин Мозаффаров — инкыйлабка кадәрге чорда имам;
- Бикмулла бабай — 1952 еллар эшләгән мулла.
