Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Ал мәчет

Ал мәчет (Унынчы җамигъ мәчет, Яшел мәчет, рус. Ро́зовая мече́ть[2]) Казанның Яңа Татар бистәсендә урнашкан мәчет[1]. Исемен диварларының төсенә бәйле алган: төзелеп бетүгә үк мәчет алсу төскә буялган булган[3]. 1998 елдан бинада Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге Казан югары мөселман мәдрәсәсе урнаша[4], шул ук вакытта мәчет Казанда тарихи гыйбадәт кылу функциясе торгызылган санаулы гыйбадәтханәләрнең берсе булып тора.

Тарихы

Беренче мәчет (Түбән Бохара)

Бу урындагы беренче дини корылма 1808 елда нәселдән килгән мактаулы гражданин, беренче гильдия сәүдәгәре Муса Исмәгыйль улы Апанаев (1766—1826) акчасына төзелә һәм «Түбән Бохара» мәчете дип атала[3][2]. Тарихчы Шиһабетдин Мәрҗани хәбәр итүенчә, ул Апанаевның иртә вафат булган кызы — Зөбәйдә истәлегенә төзелгән[3]. Ул әл-Мәрҗани һәм Апанай мәчетләреннән соң Казандагы өченче таш мәчет була[2]. Әмма архитектор Н. Х. Халитов тикшеренүләре буенча, XIX гасыр Казан планнарында бу мәчет билгеләнмәгән, бу факт иске бинаның башка урында торуына, ә яңасын Галикеевның яңабаштан диярлек төзүенә ишарәли ала[3].

Хәзерге бина

1905—1906 елларда мәчетнең хәзерге бинасы беренче гильдия сәүдәгәре, меценат һәм җәмәгать эшлеклесе, Шиһабетдин Мәрҗани шәкерте, Казан шәһәр Думасы гласные (1897—1917) Мөхәммәтсадыйк Мөхәммәтсафа улы Галикеев (1847—1919) тарафыннан төзелә[1]. Күрәсең, архитектор яңа гыйбадәтханә кыяфәтендә аңа кадәрге бинаның үзенчәлекләрен — элеккеге мәчеткә «Түбән Бохара» исемен биргән Урта Азия архитектура мотивларын һәм зур булмаган үлчәмнәрен саклап калган[3]. Проект архитекторының исеме билгесез[1]. Шул ук елда мәчет каршында җәдиди мәдрәсә ачыла, анда шәкертләр дини фәннәр белән беррәттән дөньяви дисциплиналарны да — арифметиканы, грамматиканы, канун белемен, тарихны, логиканы өйрәнәләр[3]. Мәчетнең беренче имамы Хәмид хәзрәт Мортазин була[5].

Совет чоры

ТАССР Үзәк Башкарма Комитетының 1931 елның 22 июлендәге карары белән мәчет ябыла[1]. Совет чорында бина башка максатларда файдаланыла — башта профилакторий[1], аннары, кайбер мәгълүматлар буенча, склад һәм җитештерү бинасы буларак кулланыла. Эчке күренеше тамырдан үзгәртеп корыла: ике яруслы гыйбадәт залы араҗидармә белән ике катка бүленә, ә аркалы тәрәзәләр киңәйтелеп, зур турыпочмаклы уемнар ясала[1]. Манараның өске цилиндрсыман өлеше һәм чатыры сүтелә[1].

Хәзерге вакыт

Татарстан ССР Министрлар Кабинетының 1991 елның 31 июлендәге 337-нче номерлы карары белән бина архитектура истәлеге дип таныла һәм дәүләт саклавына алына[1]. 1996 елда элеккеге мәчет бинасы мөселман җәмәгатенә кире кайтарыла[6], ә 1998 елдан анда Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге Казан югары мөселман мәдрәсәсе урнаша[4]. Мәдрәсә имамнар, хафизлар һәм ислам нигезләре укытучылары әзерли. Ул 1990 елның 5 октябрендә икееллык уку йорты буларак ачыла, ә 1993 елда дүртъеллык югары уку йортына үзгәртелә[4]. 2016 елда мәдрәсә ректоры Ильяс хәзрәт Җиһаншин «Мәгарифтәге казанышлар өчен» күкрәк билгесе белән бүләкләнә[4].

2000 елларда реставрация үткәрелә, аның барышында 2005 елда совет чорында югалтылган манараның тарихи кыяфәте торгызыла[1].

Архитектура

Мәчет төньяк фасадына терәп салынган, җир өсте манаралы зал тибындагы корылмаларга карый[1]. Ул — дүрт яклы кыеклы, ике яруслы, кирпечтән салынган турыпочмаклы бина. Мәчеткә керү юлы һәм вестибюль өч яруслы манараның нигезендә урнашкан, бу XIX гасыр ахыры — XX гасыр башы Казан дини архитектурасына хас[1].

Эчке киңлек гөмбәзле түшәмле, ике яруслы яктылык төшә торган антресольле зал белән ясалган. Манараның нигезе планда квадрат формасында. Нигезендә өчпочмаклы кыеклыклары һәм түгәрәк уемнары булган кисек пирамида формасы дүрткырлы нигездән сигезкырлы яруска күчү вазифасын үти, анда челтәрле тимер рәшәткәле түгәрәк балкон урнашкан. Өске ярус башта биек кабыргалы чатыр белән тәмамланган булган[1].

Фасадларның архитектур чишелеше эклектика стиленә карый, анда көнчыгыш-мөселман мотивлары кулланыла. Фасадлар почмак һәм арадаш пилястрлар белән бүлгәләнгән һәм аркалы билбау белән бизәлгән массив карниз белән тәмамлана. Декорда бизәкле кирпеч салу техникасы кулланылган[1]. Бина өч катлы.

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Розовая мечеть. Tatarica. Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026. Архивировано 14 июль 2023 года.
  2. ↑ 1 2 3 История «Низенькой Бухарской» мечети. Реальное время. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 Розовая мечеть. Про Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026. Архивировано 5 декабрь 2022 года.
  4. ↑ 1 2 3 4 Медресе имени 1000-летия принятия ислама исполнилось 25 лет. Татар-информ (22 декабрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  5. ↑ "Розовая" мечеть. Блог (14 июль 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.
  6. ↑ Духовное управление мусульман РТ. dumrt.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 апрель 2026.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр