Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Җиһанша Усманов йорты

Җиһанша Госманов йорты (Җ. Б. Госманов — Б. Х. Апанаева йорты, рус. Дом З. Б. Усманова) — Казанның Иске Татар бистәсендә, Каюм Насыйри урамы, 40 нчы йорт адресы буенча урнашкан тарихи бина. XIX гасыр уртасында төзелгән. Төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты[1][2].

Тарих

Йорт 1853 елда сәүдәгәр Җиһанша Бикмөхәммәт улы Госманов (1817—1870[3]) өчен төзелгән. Бина, фаразлар буенча, архитектор А. И. Песке эшчәнлеге чорында үрнәк проект буенча салынган (аның бу йортка карата турыдан-туры авторлыгы расланмаган)[1]. Йорт белән бергә ишегалды кишәрлегендә зур булмаган сабын кайнату заводы да эшләгән. 1870 елда Җ. Б. Госманов вафатыннан соң, йорт һәм завод аның улы Солтан-Габделгазизгә мирас булып күчә[3]. 1898 елда архитектор Б. М. Нилус проекты буенча завод бинасы (сакланмаган) киңәйтелә. Әмма 1900 елда бөлгенлеккә төшкән сәүдәгәр йортны нәселдән килгән мактаулы граждан Бибифатыйма Хәсән кызы Апанаевага сата[1].

Татарстан Республикасы Министрлар Кабинетының 2000 елның 22 гыйнварындагы «Татарстан Республикасында күчемсез мәдәни һәм тарихи кыйммәтләрне саклауны һәм файдалануны яхшырту чаралары турында»гы 38 нче санлы карары (2006 елда үз көчен югалткан) белән йорт республика (төбәк) әһәмиятендәге һәйкәл сыйфатында Дәүләт саклау реестрына кертелә[4].

2022 елда бинаны «Август-Агро» идарәче компаниясе сатып ала[5]. 2025 елның декабрендә мәдәни мирас объектын саклау буенча эшләр үткәрүгә проект документациясе бастырыла[6]. Расланган проект нигезендә, аерым алганда, алгы баскычның тарихи конфигурациясен торгызу һәм сакланып калган үрнәкләр буенча чүкеп ясалган тотынгычларның югалган секциясен яңадан булдыру планлаштырыла[5].

Архитектура

Йорт ике катлы, антресольләре бар, ул классицизм стилендәге үрнәк проект буенча төзелгән. Йорт чатырлы түбә белән капланган. Планда йорт турыпочмаклы формада, ишегалды ягыннан ике чыгынтысы бар, аларда керү юллары һәм баскычлар урнашкан. Бу чыгынтыларның берсе ян якта урнашкан һәм урамнан күренеп тора. Урамның кызыл сызыгына чыгучы фасадта 5 тәрәзә күчәре бар. Декор детальләре агартылган, беренче кат руст белән эшләнгән. Тәрәзәләр рамлы яңаклар белән бизәлгән: беренче каттагылары — турыпочмаклы, аларны визуаль яктан озынайтучы тәрәзә төбе нишалары һәм филёнкалар белән; икенче каттагылары — профильле архивольтлы ярымтүгәрәк формада. Фасад горизонталь буенча ике катның да тәрәзә төбе астындагы бүлкәләре, шулай ук профильле кат ара һәм өске карнизлар белән бүленгән. Ишегалды ягыннан фризны бизәп торган әвәләп ясалган гирляндалар өлешчә сакланган[1][7]. Мәдәни мирас объектының саклау предметы тасвирламасында, башкалар белән беррәттән, чүкеп ясалган металл коймалы эчке өч маршлы баскыч булуы да күрсәтелә[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 Жилой дом, кон. XIX века // Объекты культурного наследия Республики Татарстан: Казань. Иллюстрированный каталог / гл. ред. Тарунов А. М.. — М.: НИИЦентр, 2018. — С. 645. — 984 с. — ISBN 978-5-902156-43-7.
  2. ↑ 1 2 Дом З.Б.Усманова – Б.- Ф.Х.Апанаевой. Карточка объекта из ЕГРОКН. Единый государственный реестр объектов культурного наследия. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 Усмановы. Tatarica. Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
  4. ↑ Постановление Кабинета Министров Республики Татарстан от 22.01.2000 № 38. Законодательство России. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
  5. ↑ 1 2 Агрохолдинг «Август-Агро» отреставрирует дом Усманова — Апанаевой в Казани. Реальное время (19 ноябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
  6. ↑ Проектная документация на проведение работ по сохранению объекта культурного наследия регионального значения «Дом З.Б.Усманова – Б.– Ф.Х.Апанаевой», 1853 г. Комитет Республики Татарстан по охране объектов культурного наследия (22 декабрь 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
  7. ↑ Дом З. Б. Усманова — Б.-Ф. Х. Апанаевой, 1853 г., арх. А. И. Песке. Центр культурного наследия Татарстана. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 июнь 2020. Архивировано 18 июнь 2022 года.

Сылтамалар

Казанның истәлекле урыннары
Герб Казани

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр