Апаковның табыш йорты
Апаковның табыш йорты (рус. Доходный дом И. И. Апакова — Казанда, Иске Татар бистәсендә, Мәскәү һәм Париж Коммунасы урамнары чатында урнашкан тарихи бина, 72/10 нчы йорт. XIX гасырда төзелгән. Төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты[1][2].
Тарих
Бина башта I гильдия сәүдәгәре Ибраһим Исхак улы Апаковның (1821–1885) сәүдә кибетләрен урнаштыру өчен 1833 елда архитектор П. Г. Пятницкий проекты буенча төзелә[1]. Ул Печән базары мәйданында, Печән базары мәчете янында урнашкан була[3]. Ибраһим Исхак улы нәселдән килгән мактаулы граждан, эре милек хуҗасы, шулай ук Казан шәһәр думасы һәм Татар ратушасы гласные булган[4].
1859 елда йорт Болак артындагы көчле янгын вакытында зыян күрә һәм архитектор П. Т. Жуковский проекты буенча яңадан торгызыла[1][3]. Ибраһим Апаков үлгәннән соң[4], 1880 еллар башында йорт аның кызы — имам Шамилнең улы генерал-майор Мөхәммәт-Шәфи Шамилгә кияүгә чыккан Биби-Мәрьямбануга (Биби-Мәрьям Ибраһим кызы)[4][3], шулай ук II гильдия сәүдәгәре Мөхәммәтҗан Мөхәммәтҗан улы Галиевкә милек буларак күчә[1]. Ибраһим Апаков үзе Печән базары мәйданында, Мәскәү һәм Евангелист (хәзерге Татарстан урамы, 59/14) урамнары чатында яшәгән була[3].
Архитектура
Бина турыпочмаклы җир кишәрлеген тыгыз итеп тутырып торучы корылмалар комплексыннан гыйбарәт. Мәскәү урамы буйлап урнашкан иске өлеше һәм почмак өлеше классицизм стилендә төзелгән. 1859 елда яңадан корылган өлеше элеккеге Печән урамы (хәзерге — Париж Коммунасы урамы) буенда урнашкан һәм классицизм элементлары булган эклектика стиленә карый. Ике өлеше дә урам ягыннан ике катлы, шул ук вакытта 1859 елгы янкорманың катлары биегрәк. Башлангыч өлеше планда турыпочмаклы формада һәм периметры буенча төзелгән ишегалдына керү өчен аркасы бар. Беренче катның тәрәзә уемнары сакланмаган, фасадына заманча витрина тәрәзәләре куелган. Башта беренче катта сәүдә галереясе хасил иткән (хәзерге вакытта юкка чыккан) япма түбәле металл япма булган. Иске өлешнең өске каты тарихи кыяфәтен саклаган: астыннан киң билбау үтүче тар профильле йөзлекләр һәм туры сандрик-киштәләр белән каймаланган турыпочмаклы тәрәзә уемнары. 1859 елгы өлешендә тәрәзә уемнары тәртипсез урнашкан; башта булган, квадратка якын формадагы өске кат тәрәзәләре рамлы йөзлекләр белән каймаланган булган. Ике өлештә дә катлар төрле биеклектә урнашкан профильле карнизлар белән бүленгән[1].
Хәзерге торышы һәм кулланылышы
2018 елгы торышы буенча бина авария алды хәлендә була һәм реставрация-ныгыту эшләре үткәрелмичә файдалану өчен яраксыз дип табыла. Шәһәр саклаучылар инициативасы белән үткәрелгән экспертиза бәяләмәсе буенча, йортның конструкцияләре кичектергесез чаралар күрүне таләп итә[5]. Бинада коммерция оешмалары: виза үзәге, берничә кибет, реклама-полиграфия фирмасы һәм азык-төлек кибете урнашкан[5].
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 Доходный дом И. И. Апакова — Б-М. И. Шамиль и М. М. Галеева, архитектор П. Г. Пятницкий, 1833 г., архитектор П. Т. Жуковский, 1859 г. // / гл. ред. Тарунов А. М.. — М.: НИИЦентр, 2018. — С. 591. — 984 с. — ISBN 978-5-902156-43-7.
- ↑ Доходный дом И.И.Апакова – Б-М.И.Шамиля и М.М.Галеева, 1833 г., 1859 г., арх. П.Г.Пятницкий, П.Т.Жуковский. twintour.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 4 Радик Салихов. Три века рода Апаковых. Время и Деньги (30 май 2006). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 Апаковы. Татарская энциклопедия TATARICA. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026.
- ↑ 1 2 Дом-фантом: чем опасен Доходный особняк Апакова на Московской. KazanFirst (6 июнь 2018). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026.
Сылтамалар
- Доходный дом И. И. Апакова — Б-М. И. Шамиля и М. М. Галеева, 1833 г., 1859 г., арх. П. Г. Пятницкий, П. Т. Жуковский. Центр культурного наследия Татарстана. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июнь 2020.
.svg)