Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Михляев йорты

Sight symbol black.svg  архитектура һәйкәле

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Михляев битенә күчегез.

Михляев йорты (Михляев — Дряблов йорты, рус. дом Михляева) – Казанның иң борынгы таш биналарының берсе һәм Татарстанда сакланып калган Петр чоры гражданлык архитектурасының бердәнбер һәйкәле[1][2]. Петропавловск соборы белән тоташып тора. Хуҗасы — сәүдәгәр Иван Афанасий улы Михляев (Микляев) исеме белән аталган[2]. Адресы: Муса Җәлил урамы, 19 нчы йорт (ишегалдында).

Бина — Россия халыкларының федераль әһәмияттәге мәдәни мирас объекты[3].

Тарих

XVII гасыр азагында — XVIII гасыр уртасында сәүдәгәр Микляев (Михляев) палаталары Казанның иң күркәм торак бинасы булган. Тикшеренүчеләрнең датаны билгеләүдә фикерләре аерыла: тарихчы Н. Загоскин йортны XVI гасырның икенче яртысына карый дип санаган, моны иске Петр һәм Павел чиркәве янында «кенәзнең килеп-китү бүлмәсе» турында искә алынган исәп-теркәү китабына сылтап аңлаткан. Н. Я. Агафонов аны XVII гасыр корылмасы дип санаган һәм «көчле янгыннар бу бинага зыян китермәгән, чөнки ул тыштан гына янган һәм, шушы бәхетле очраклык аркасында, йорт үзенең тышкы бизәлешен саклап калган» дип билгеләп үткән[4]. 2015 елгы инженер-техник тикшеренү авторлары Загоскин фикеренә авышалар, бу исә бинаның тарихы гадәттә саналганнан да озынрак булуы турында сөйләргә мөмкинлек бирә[4].

Башта йорт Казан сәүдәгәре һәм сәнәгатьчесе Иван Афанасий улы Михляевка (1667–1728) караган[5]. 1714 елда ул Казанда постау фабрикасы ача, ул Постау бистәсендәге казна йон заводына көндәш була. Постау эшеннән тыш, Михляев күн, аракы куу заводлары һәм Мәскәүдәге киндер фабрикасы белән идарә иткән[6]. Сәүдәгәр Түбән Новгород янындагы Мәкәрҗә ярминкәсенә тире-мех китерүче төп сәүдәгәрләрнең берсе саналган[6].

Шәһәр легендасы буенча, 1722 елда бу йортта Россия императоры Пётр I тукталган[2]. Пётр I нең биредә булуы 1980 елның апрелендә бинаның төп фасадына куелган мемориаль мәрмәр такта белән билгеләп үтелә[3]. 1722 елгы «Поход журналы» нигезендә, Фарсы походына чыккан Пётр I Казанга июнь аенда килеп җитә. Шәһәр патшаны кыңгыраулар чыңы һәм 13 туптан атып каршы ала. Император митрополит янында, аннары Кызлар монастыренда могҗизалы Казан Изге Ана иконасы янында була, шуннан соң вице-губернатор Кудрявцевта туктый һәм сәүдәгәр Михляев йортына юнәлә[4]. Кайда булган вакытында патша шәһәр учреждениеләрен, губерна канцеляриясен, татар бистәсен, постау һәм күн фабрикаларын карый. Төп игътибарын ул үзенең указы белән 1718 елда төзелгән Казан Адмиралтействосына бирә[4].

Пётр I үзенең 50 яшьлек юбилеен биредә бәйрәм иткән дигән киң таралган версияне нигезсез дип танырга кирәк: юбилеен император 30 майда Түбән Новгородта билгеләп үткән[2]. Патшаның килүе хөрмәтенә сәүдәгәр Михляев гыйбадәтханә төзергә вәгъдә иткән, һәм 1726 елда Петр һәм Павел чиркәвен изгеләндерелә[4].

1728 елда Михляев үлгәннән соң, йорт мирас буенча аның хатынының бертуганына — Чабаксар сәүдәгәре Фёдор Дрябловка күчә[3]. 20 елдан артык йортның хуҗасы Фёдорның улы — Иван Дряблов була[4]. 1767 елда Идел буйлап сәяхәт иткәндә йортта императрица Екатерина II тукталган[7]. 1770 елда Дряблов йортны хәерчеләр йорты (богадельня) урнаштыру өчен Казан иҗтимагый ярдәм приказына тапшыра[3]. 1774 елда, үлеме алдыннан, Иван Дряблов, бинаны киләчәк буыннар өчен саклап калырга теләп, аны шәһәр идарәсенә тапшыра. XVIII гасырның икенче яртысында анда дворяннар җыелышы урнаша[4].

1816 елда йорт Казан шәһәр җәмгыятенә 62 мең сумга сатыла һәм ашханә (харчевня) итеп файдаланыла, 1833 елдан — кунакханә, 1840 елдан — трактир һәм чәйханә итеп кулланыла[8]. Тарихчы Н. Загоскин, тарихи истәлеккә карата мондый ваемсызлыкка ачуланып, 1905 елда моны «тарихи оятсызлык» дип атый[4].

Совет чорында бина «Адонис» тегү фабрикасы складлары итеп кулланыла, ә аннары ТР ФА Ш. Мәрҗани исемендәге Тарих институтының оператив идарәсендә була, документлар саклау урыны ролен үти[9]. 1917 елдан соң бина казна карамагында була һәм бер оешмадан икенчесенә күчеп тора, аның соңгы билгеләнеше «Адонис» тегү фабрикасының административ-көнкүреш корпусы була[4]. 20 елга якын бина буш тора һәм җимерелә[10].

2015 елда Татарстан Республикасы Президенты бинаны реставрацияләүне йөкләде[9]. Реставрация өчен «Татфондбанк» башлыгы, эшкуар Роберт Мусин алынган була, ләкин 2017 елда банкның лицензиясе кире алынганнан һәм Мусинның төрмәгә утыртылуыннан соң эшләр туктатыла. 2017 елда Рөстәм Миңнеханов утарны Татарстан Республикасы Дәүләт сынлы сәнгать музее (ТР ДССМ) идарәсенә тапшырырга боерык бирә[7].

Хәзерге торышы

2015–2016 елларда 56 млн сумлык авариягә каршы эшләр башкарыла, алар үз эченә тау битен ныгыту, диварларны һәм гөмбәзләрне инъекцияләү, вакытлыча түбә куюны ала[9].

2019 елда ТР Баш инвестиция-төзелеш идарәсе (БИТИ) Михляев йортын ремонтлауга һәм реставрацияләүгә 111 млн сумлык тендер игълан итә. Сатуларда 81,5 млн сумнан бераз артыграк бәя тәкъдим иткән «Реставратор» ҖЧҖ җиңүче була. Подрядчы фасадның борынгы ташланмасын торгыза һәм түбә эшләре белән шөгыльләнә[11]. Реставраторлар фасадның борынгы ташланмасын торгыза ала, югалган элементлар, шул исәптән катлаулы челтәрле кирпеч декор да, иске кирпечтән яңадан ясала. Берничә ел бина вакытлыча саркофаг астында тора, соңрак ул сүтелә, аның урынына аутентик түбә куела[11].

2023 елда Татарстан бюджетыннан реставрациягә 81,3 млн сум акча бүлеп бирелә[12][7]. Реставрация эшләре 2023 елда яңа подрядчы — «СК “Алтын-Групп”» ҖЧҖ тарафыннан яңадан башлана[10].

2026 елда бинаны, анда социаль яки мәдәни объект урнаштыру максатыннан, «Связьинвестнефтехим» компаниясенең генераль директоры Валерий Сорокинга үстерү өчен тапшыру ихтималы турында мәгълүмат пәйда була[13].

ТР ДССМ директоры Розалия Нургалиеваның нияте буенча, сәүдәгәр Михляевның реставрацияләнгән йортында мастер-класслар үткәрү өчен иҗат остаханәләре һәм күргәзмә заллары булган «Һөнәрчелек остаханәсе» дип аталган балалар белем бирү үзәге урнашачак[14]. Михляев йорты Казанда ярминкәсе һәм шул заманга хас күпсанлы корылмалары булган Урта гасырлар чоры урамын торгызу өчен башлангыч нокта булыр дип көтелә[14].

Архитектурасы

Планда турыпочмаклы, 60х17 м зурлыктагы ике катлы кирпеч бина — гөмбәзле хуҗалык подклеты һәм икенче катта торак бүлмәләре булган посад тибындагы торак йорт үрнәге. Подклет хуҗалык ихтыяҗлары өчен һәм товарлар саклау максатында файдаланылган, аңа ишегалдыннан аерым ишекләр алып кергән. Ишегалдыннан торак бүлмәләргә төп фасад үзәгенә терәп салынган болдырдагы баскычтан менеп булган (1850 нче елларда сүтелгән). Бинаның сузынкы фасадлары асимметрик урнашкан лопаткалар белән 3 өлешкә бүленгән. Подклет бүлмәләре яңашсыз кечкенә тәрәзәләр аша яктыртыла. Беренче кат диварларының шома өслеге икенче каттан бай профильле карниз белән аерылган. Икенче кат тәрәзәләре берничә төрле зиннәтле бизәлгән яңашлар белән каймаланган: ярымколонналы «әтәч кикрикләре», ярымколоннасыз җилпәзәсыман фронтончыклар һәм ярымколонналы өчпочмаклы фронтончыклар. Бинаның «нарышкин бароккосы» стилендәге бизәлешен өске профильле карниз тәмамлап куя. Интерьерлары сакланмаган[15].

Галерея

Михляев (Дряблов) йортында истәлек такталары
Косьма һәм Дамиан йорт чиркәве янында кабер калдыклары
Михляев (Дряблов) йортының тәрәзәләре

Искәрмәләр

  1. ↑ R. Minnikhanov got acquainted with the proposals for building in the historical center of Kazan. Официальный портал Казани (6 декабрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 Дом купца И. А. Михляева (Казань). Свод петровских памятников России и Европы. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Дом Дряблова, XVIII в. Центр культурного наследия Татарстана. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  4. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Дом «Михляева-Дряблова». О Петре I, Казани и здании. КиберЛенинка. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  5. ↑ Михляев Иван Афанасьевич. Tatarica. Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  6. ↑ 1 2 У Мусина не вышло: любимый дом Балтусовой спасут за 80 миллионов из бюджета. БИЗНЕС Online (24 гыйнвар 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  7. ↑ 1 2 3 В Казани снова будут ремонтировать Дом Михляева. РБК (31 гыйнвар 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  8. ↑ Статья о доме купца И.Михляева. Централизованная библиотечная система г. Казани (23 ноябрь 1994). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  9. ↑ 1 2 3 Оксана Романова. В доме купца Михляева завершены первая и вторая очереди противоаварийных работ. Татар-информ (9 ноябрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  10. ↑ 1 2 «Спешка ни к чему»: в Казани возобновили реставрацию дома Михляева–Дряблова. Татар-информ (25 февраль 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  11. ↑ 1 2 Освободившийся от саркофага Дом Михляева опять законсервируют. Реальное время (7 август 2019). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  12. ↑ В Казани за 81,3 млн рублей отреставрируют дом Михляева. Казанские ведомости (31 гыйнвар 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  13. ↑ В Казани отреставрируют дом купца Михляева, считающийся самым древним каменным зданием города. KazanFirst (14 февраль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  14. ↑ 1 2 Дом Михляева как начало: в Казани намерены воссоздать средневековую улицу. События (14 декабрь 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 13 апрель 2026.
  15. ↑ Михляева дом (рус.). tatarica.org. Мөрәҗәгать итү датасы: 14 апрель 2026.

Әдәбият

  • Памятники архитектуры Казани. В 3-х т., Казань, 1989.
  • Казань в памятниках истории и культуры. К., 1982. Автор — Х. Г. Надырова.
  • Низамов Р. К., Попов А. О., Матвеев И. Ю. Дом «Михляева-Дряблова». О Петре I, Казани и здании // Известия КГАСУ. — 2019. — № 3 (49). — С. 34–40.

Сылтамалар

Казанның истәлекле урыннары
Герб Казани

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр