Казан руханилар академиясе бинасы (Казан)
Казан руханилар академиясе бинасы (рус. здание Казанской духовной академии) — Казандагы тарихи өч катлы бина, 1845—1848 елларда архитектор А. И. Песке проекты буенча соңгы классицизм стилендә төзелгән. Төбәк әһәмиятендәге шәһәр төзелеше һәм архитектура һәйкәле. Төрле елларда биредә Казан руханилар академиясе, Псковтан эвакуацияләнгән кадетлар корпусы, хәрби госпиталь урнашкан; 1961 елдан бинада 6 нчы шәһәр клиник хастаханәсе урнаша.
Тарих
Төзелешнең алтарихы 1842 елдан башлана , бу елда Изге Синод указы белән Казанда руханилар академиясе яңадан оештырыла. Башта ул Спас-Преображение монастыре биналарында, ә 1844—1848 елларда Проломная һәм Гостинодворская урамнары чатындагы Мельниковларның арендага алынган йортында урнаша[1]. Бу йортта чыккан янгыннан соң үз бинасын төзү зарурлыгы килеп баса.
Үз бинасын төзү
_-_1.jpg)
Баш корпуска 1845 елның 8 маенда тантаналы рәвештә нигез салына[2]. Проект ул вакытта Казанның шәһәр архитекторы вазифасын биләгән Император сәнгать академиясе академигы Александр Иванович Песке тарафыннан эшләнә[3]. Бина соңгы классицизм стилендә төзелгән, төньяк баш фасадның композициясе симметрияле, үзәк өлеше ризалит белән аерылып тора һәм рустовка белән эшкәртелгән. Баш корпус белән бергә ике таш ике катлы флигель, мунча, хуҗалык корылмалары төзелә, бакча утыртыла һәм участок тирәли таш койма корыла[1].
1887—1890 елларда баш корпус киңәйтелә: баш фасадтагы тәрәзәләр саны 20 дән 40 ка кадәр арта, яннан төзелгән ике канат хисабына бина турыпочмаклыдан П-сыманга әйләнә. Себер тракты (хәзерге Н. Ершов урамы) ягындагы флигельләрнең фасадлары үзләренең башлангыч кыяфәтен саклап кала, ә ян фасадлар 4 тәрәзәдән 16 га кадәр озайтыла[4]. 1930 елларда Н. Ершов һәм Чехов урамнары чатындагы флигель өстенә тагын ике кат төзелә.
XX гасыр һәм хәзерге заман
1917 елның августында Вакытлы хөкүмәт академияне үз бинасыннан чыгара, анда Псковтан эвакуацияләнгән кадетлар корпусын һәм хәрби госпитальне урнаштыра. 1918 елдан биналар сәламәтлек саклау системасында кулланыла[4]. 1921 елда Казан руханилар академиясе рәсми рәвештә ябыла[2].
1959 елда элеккеге академия бинасы сәламәтлек саклау системасына тапшырыла, ә ике еллык капиталь ремонттан һәм өлешчә реконструкциядән соң, 1961 елда биредә 6 нчы шәһәр клиник хастаханәсе ачыла[5].
Бинаны Рус православие чиркәвенә кире кайтару һәм анда руханилар академиясен яңадан торгызу мәсьәләсе 2010 нчы еллар уртасыннан бирле карала. 2025 елда Рус православие чиркәвенең Изге Синоды Казан руханилар семинариясендә аспирантура ачу турында карар кабул итә, бу академияне торгызу юлындагы беренче адым буларак карала[6]. 2025 елның 21 ноябрендә Казан руханилар семинариясендә узган Актлар көнендә академияне торгызу планнары турында рәсми рәвештә игълан ителә, ләкин тарихи бинаны кире кайтаруның конкрет сроклары һәм шартлары билгеләнмәгән.
Архитектура
Бина соңгы классицизм чорына карый. Баш корпус — өч катлы, планда П-формасында, урамның кызыл сызыгыннан эчкәрәк, участокның түрендә урнашкан. Төньяк фасады белән Н. Ершов урамына чыга һәм аннан кирпеч баганаларга һәм цокольгә утыртылган металл койма белән аерылган. Баш фасадның үзәк өлеше рустовка белән бизәлгән һәм өчпочмаклы фронтон белән тәмамланган ризалит ярдәмендә аерылып тора. Ян-яктагы канатлар (1887—1890 елларда төзеп куелган) тантаналы ишегалды-курдонёр хасил итә. Н. Ершов урамының кызыл сызыгы буенча ике катлы ике флигель урнашкан, алар башта академия остазлары өчен фатир булып хезмәт иткән. Флигельләр баш корпус белән һәм үзара койма аркылы тоташтырылган[4].
Планлаштыру структурасы бүлмәләре ике якка урнашкан коридор системасы белән формалашкан. Баш корпуста тарихи яктан сыйныфлар һәм торак бүлмәләр, көнчыгыш флигельдә (Чехов урамы) — ректор һәм укытучылар фатирлары, ә көнбатыш флигельдә (Вишневский урамы) китапханә урнашкан булган. Интерьерларда XIX гасыр бизәлеше элементлары өлешчә сакланган: түшәмдәге әвәләп ясалган бизәкләр, профильле карнизлар, филенкалы ишекләр һәм изразецлы мичләр[7].
Саклану статусы
Татарстан АССР Министрлар Советының 1981 елның 23 октябрендәге 601 санлы карары белән Казан руханилар академиясе комплексы бинасы республика күләмендәге тарих һәм мәдәният һәйкәле буларак дәүләт саклавына алына. Мәдәни мирас объектларының бердәм дәүләт реестрында (ЕГРОКН) объектка 161711110190005 регистрация номеры бирелгән. Тарихи-мәдәни әһәмият категориясе — региональ (төбәк) әһәмиятендәге, һәйкәл төре — шәһәр төзелеше һәм архитектура[8].
Һәйкәл территориясе һәм аны саклау зоналары Татарстан Республикасы законнары нигезендә расланган. Объектта төзелеш, ремонтлау һәм хуҗалык эшләренең һәр төре мәдәни мирас объектларын саклау буенча төбәк органы белән килештереп үткәрелә.
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 Казанская духовная академия. Татарика. Мөрәҗәгать итү датасы: 4 декабрь 2025. Архивировано 15 апрель 2025 года.
- ↑ 1 2 День в истории: появилась Духовная академия, любители вернулись из кругосветки, Казань приобрела свой запах. Реальное время (7 май 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026. Архивировано 9 февраль 2025 года.
- ↑ Песке Александр Иванович. Татарика. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026. Архивировано 1 гыйнвар 2025 года.
- ↑ 1 2 3 Здание Казанской духовной академии, 1845-1848 гг., арх. А.И. Песке. Наследие. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026. Архивировано 19 апрель 2025 года.
- ↑ Городская больница № 6: живая классика. Healthy Nation. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026. Архивировано 16 апрель 2025 года.
- ↑ Русская православная церковь нуждается в специалистах по исламу. Независимая газета (2 февраль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026. Архивировано 19 апрель 2025 года.
- ↑ Казанская духовная академия. Народный каталог. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026. Архивировано 10 апрель 2025 года.
- ↑ Здание Казанской духовной академии. КартаРФ. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 апрель 2026. Архивировано 15 апрель 2025 года.
.svg)