Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Апанаев утары

Sight symbol black.svg  республика әһәмиятендәге архитектура һәйкәле


Апанаев утары («Мәскәү номерлары», рәсми исеме: 1917—1918 елларда татар революционеры Мулланур Вахитов яшәгән йорт, рус. Апанаевское подворье, Дом, в котором жил с 1917 по 1918 год татарский революционер Мулланур Вахитов) — Казанның Иске Татар бистәсендә, Мәскәү урамы, 60 нчы йорт адресы буенча урнашкан тарихи кунакханә бинасы. XX гасыр башында күп функцияле табыш алу комплексы буларак төзелгән. Төбәк (региональ) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты[1][2].

Тарихы

«Апанаев утары» табыш алу комплексы XIX гасыр уртасында формалаша башлый. Аңа нигез булып сәүдәгәр Мөхәммәтйосыф Мөхәммәт улы Апанаев Е. И. Реутовадан сатып алган утар тора[3]. 1885 елда ишегалдында дүрт секцияле күпфатирлы торак йорт төзелә: беренче катта 16 сәүдә склады, икенче һәм өченче катларда яллап бирү өчен фатирлар урнаша[3]. Соңрак участокны көнбатышка таба киңәйтәләр, һәм ул бер ягы белән Фукс урамына (хәзерге Г. Камал урамы) чыга.

1900—1903 елларда (башка мәгълүматлар буенча — 1904 елда) зур күләмле реконструкция үткәрелә. Бер каты кибетләрдән торган ике катлы утар йорты урынында яңа өч катлы бина төзелә, шул ук вакытта иске корылмаларга икенче һәм өченче катлар өстәлеп, алар бердәм бинага берләшә. Архитекторы билгесез. XX гасыр башына кишәрлек биш торак корпусны үз эченә ала, Апанаев утары дип аталган зур табыш комплексына әверелә, ә 1910 елдан «Мәскәү номерлары» дип атала башлый[3].

1915 елда утар хуҗалары бүлмәләрне яктырту өчен нефть двигателе кую турында үтенеч язалар[4].

Кунакханәдә танылган шәхесләр туктала. 1908 елның башында биредә «Китап» сәүдә иптәшлегендә экспедитор булып эшләгән шагыйрь Габдулла Тукай тора[2]. 1911—1912 елларда, вафатына кадәр, кунакханәдә инкыйлабчы Хөсәен Ямашев яши[2]. 1917 елның мартыннан 1918 елның гыйнварына кадәр өченче каттагы номерларның берсендә инкыйлабчы Мулланур Вахитов яши, ул 1917 елда кунакханә балконыннан беренче май нотыгын тота[2]. Вахитов хөрмәтенә йорт диварына мемориаль такта куелган.

Совет чорында бина тулай торак сыйфатында кулланыла[5][6]. 2011 елда бина сатуга куела[7][8]. 2013–2014 елларда реставрация үткәрелә: фасад, капка аркасы һәм түбә торгызылган[1][2].

Архитектура

Штукатурланмаган кызыл кирпечтән салынган өч катлы бина Мәскәү урамының кызыл сызыгында урнашкан, планда турыпочмаклы формада (ишегалды ягыннан ике чыгынтысы бар) һәм урам буйлап сузылган. Йортның сул өлешендә Печән базарын комплексның эчке киңлеге белән бәйләп торучы аркалы үтәли чыгу юлы урнаша[3].

Урам фасады эклектика стилендә, Реутованың иртәрәк төзелгән корылмаларыннан мирас булып калган классицизм элементлары белән эшләнгән[3]. Нечкә колонналарга таянган беренче кат өстендәге металл япма сакланмаган. Беренче катның турыпочмаклы тәрәзә уемнары бертигез киңлектә. Беренче кат декорыннан пилястралар гына сакланып калган.

Икенче кат тәрәзәләре ике төрле сандриклар белән бизәлгән. Йортның сул яртысында (капка аркасы өстендә) тәрәзә яңаклары һәм сандриклар бердәм ордер-пилястра системасына берләштерелгән. Бинаның уң өлешендә модульонлы ике япьле сандриклар урнашкан. Өченче кат тәрәзәләре кабарынкы кирпечләр чылбырыннан ясалган рамлы яңакларга ия. Фасад горизонталь буенча кат ара карнизлары һәм пояслары белән бүленгән[1][2].

Ишегалды корпуслары (шул исәптән 1885 елгы бина) кызыл кирпеч фактурасын саклый һәм декордан диярлек мәхрүм, бу аларның утилитар максатын — складлар һәм торак номерлар булуын ассызыклый[3].

Функциональ кулланылышы

Комплекс күпфункцияле була. Урамга караган корпусның беренче катында сәүдә кибетләре, өске катларында кунакханә урнаша. Ишегалды корпусларының беренче катларында склад биналары, югарырак — яшәү өчен номерлар була[3]. Сәүдә, торак һәм склад функцияләренең мондый берләшүе Печән мәйданы районындагы Иске Татар бистәсенең керем йортлары өчен типик була.

Хокукый статусы

Бина төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты дип танылган. Дәүләт саклавына кую турындагы карар Татарстан АССР Министрлар Советы тарафыннан 1959 елның 30 октябрендә кабул ителгән (№ 591)[2].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 Дом, в котором жил с 1917 по 1918 г. известный татарский революционер Мулланур Вахитов // Объекты культурного наследия Республики Татарстан: Казань. Иллюстрированный каталог / гл. ред. Тарунов А. М.. — М.: НИИЦентр, 2018. — С. 588. — 984 с. — ISBN 978-5-902156-43-7.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Дом, в котором жил с 1917 по 1918 гг. известный татарский революционер Мулланур Вахитов. Центр культурного наследия Татарстана. Мөрәҗәгать итү датасы: 29 июнь 2020.
  3. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 Надырова Д.А. Доходные дома Старо-Татарской слободы Казани: выявление архитектурной идентичности на примере доходного комплекса Апанаевского подворья // Известия КГАСУ. 2023. № 4(66). С. 143–152. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 март 2026.
  4. ↑ Дело по ходатайству Г.З. Рамазанова о разрешении на постановку нефтяного двигателя для освещения комнат Апанаевского подворья, 1915 г. // Национальный архив РТ, Ф. 98. Оп.2. Д.1080. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 март 2026. (ссылка на опись)
  5. ↑ Казанские купцы разорялись из-за грандиозных балов (рус.). prokazan.ru (6 март 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 март 2026.
  6. ↑ Два дома Апанаевых. Татарский обзор. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 март 2026.
  7. ↑ 9 исторических зданий Казани выставили на торги (рус.). Аргументы и факты — Казань (19 сентябрь 2011). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 март 2026.
  8. ↑ В Казани продают дом Вахитова. Бизнес Online (19 сентябрь 2011). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 март 2026.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр