Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Мәскәү урамы, 37 (Казан)

Sight symbol black.svg  республика әһәмиятендәге архитектура һәйкәле

С. А. Землянов йорты (Мәскәү урамы, 37; рус.  Дом С. А. Землянова) — Казанның Вахитов районы, Мәскәү урамында урнашкан[1], XIX гасыр азагында төзелгән ике катлы йорт. Иске Татар бистәсенең истәлекле бинасы[2]. Төбәк (республика) әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты[1][3].

Тасвирлама

Тасвирлама

Бина ике катлы, кирпеч, планы буенча турыпочмаклы, ян ризалитлары бар. Беренче катның планировкасы катлаулы, икенче катта бүлмәләрнең элеккеге анфиладасы күзәтелә. Беренче кат руст белән эшләнгән һәм яссы йөзлекләр белән каймаланган аркалы тәрәзәләр рәте белән аерылып тора. Төп фасад симметрик композициядә эшләнгән. Фасадлары эклектик архитектура бизәкләре  [рус.] (тат. белән баетылган: фриз яссылыгы модульоннар  [рус.] (тат., гирляндалар, маскаронлы әвәләп ясалган розеткалар белән бизәлгән. Төп фасадның почмаклары скульптуралы әвәләп ясалган декорлы манарасыман очлыклар белән ассызыкланган. Бинаның кырый фасадында челтәрле металл коймалы балкон бар[4][5].

Тарих

Төзелеше һәм хуҗалары

Бина Болак артындагы корылмаларның зур өлешен юк иткән 1859 елның 25 маендагы зур янгыннан соң төзелә. Архив мәгълүматлары буенча, 1860 елда бина сәүдәгәр Орешниковлар гаиләсе милке булган. Соңрак аның хуҗасы булып Верхоленск сәүдәгәре Архип Антонович Латышев китә. 1882 елда ул Мәскәү могҗизачылары чиркәве ягыннан брандмауэрлы таш дивар һәм тимер рәшәткә төзергә, шулай ук кибет-палаткалар корырга рөхсәт ала. Бу корылмалар төзелә[5][6].

undefined
undefined

1897 елда йортны сәүдәгәр һәм меценат Сергей Андреевич Землянов сатып ала[6]. Аның вакытында бина яңадан корыла: ике катлы таш күләм өстәп төзелә, фасад яңа архитектура стилендә бизәлә[5]. Землянов эре пароходчы була (аның 7 буксир пароходы һәм 54 агач баржасы булган), хәйриячелек белән шөгыльләнә: үз акчасына Мәскәү Могҗизалар кылучылар гыйбадәтханәсен төзекләндерә, Казанда елга укуханәсе бинасын төзи, моңа 25000 сум күләмендә акча тота һәм үз җир кишәрлеген бүләк итә. 1897 елда Сергей Землянов йорт янына таштан ике катлы күләм төзи һәм фасадны яңа зәвыкта үзгәртә[7].

Инкыйлаби вакыйгалар

1917 ел башында Землянов аерым йорттан китә. 1917 ел вакыйгаларыннан соң бинада 1917 елның апрелендә революционер М.М. Вахитов тарафыннан оештырылган Мөселман социалистик комитеты (МСК) урнаша[8]. Биредә комитетның «Кызыл байрак» газетасы редакциясе дә була, бинада шулай ук инкыйлабчы Мирсәет Солтангалиев эшли. 1918—1919 елларда йортта «Болак арты республикасы» дип аталган фетнәне бастыруда катнашкан кызылгвардиячеләр штабы урнаша[9].

1959 елның 30 октябрендәге 591 нче санлы ТАССР Министрлар Кабинеты карары белән бина республика әһәмиятендәге һәйкәлләр реестрына кертелә. 1968 елның октябрендә бина фасадына: «Бу йортта Мулланур Вахитов җитәкчелегендә Мөселман социалистик комитеты (1917) һәм шәһәрне акгвардиячеләрдән саклау өчен милли кораллы отрядлар оештыру штабы эшләде» дигән язулы мәрмәр истәлек тактасы куела[5].

Соңрак елларда Землянов йортында музыка мәктәбе һәм балалар бакчасы эшли. 1990 елда утарга рус композиторы Милий Алексеевич Балакирев исемендәге балалар сәнгать мәктәбе урнаша. Соңрак ул «Кече сәнгать академиясе» дип үзгәртелә. 2012 елда реконструкция эшләре башланганчы, эшен биредә дәвам итә.

Реставрация эшләре

2012 елның 16 февралендә Казан мэриясе һәм ASG арасында төзелгән дәүләт-шәхси партнерлык кысаларында, 2012 елның апрелендә бина ASG инвестицион компанияләр төркеменә тапшырыла[10][11][12][13]. Ул вакытка бина авария хәлендә була, аның бизәк элементлары (әвәләп ясалган бизәкләр, чүкеп ясалган тимер челтәрләр, тумбалы һәм вазалы парапетлар, ишек өстендәге чүкеп ясалган япмалар) өлешчә югалган була[5].

Тикшеренү эшләре КДАТУның архитектура мирасын реконструкцияләү һәм реставрацияләү кафедрасы тарафыннан алып барыла. 2014 елда фасадларны реставрацияләү эшләре төгәлләнә: әвәләп ясалган гирляндалар, розеткалар, маскароннар, модульоннар, шулай ук балконның металл коймасы торгызыла[14]. 2017 елда ASG Invest төркеме компанияләре хуҗасы Алексей Сёмин реставрациягә якынча 90 млн сум акча кертә. Икенче этап барышында (2017–2018) интерьеры торгызыла: мичләр, имән паркет, тарихи баскыч[15]. 2026 елга реставрация, нигездә, тәмамланган, бинада чиста бизәү алды эшләре башкарылган[16].

Хәзерге торышы

2024 елның апрелендә бина 139 млн сумга сатуга куелган. 2024 елның августында сату турындагы игълан яңадан урнаштырыла. Сатучы — ASG Invest төркеме компанияләренең берсе. Бинаның мәйданы — 756 кв. м, җир кишәрлегенең мәйданы — 899 кв. м[3].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 Иске Казан Компания «ASG» взяла на реставрацию еще три исторических здания в центре Казани. Иске Казан (архив) (19 апрель 2012).
  2. ↑ В центре Казани выставили на продажу дом купца Землянова за 139 млн рублей (рус.). Татар-информ. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  3. ↑ 1 2 Дом Сергея Землянова в Казани вновь выставили на продажу за ₽139 млн (рус.). Татцентр (26 август 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  4. ↑ Красавец-дом Сергея Землянова (рус.). Журнал «Казань». Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  5. ↑ 1 2 3 4 5 Сайфуллина Л. Р., Васильева Ю. В., Хайруллина А. Ф. Объект культурного наследия «Дом, где был создан Мусульманский социалистический комитет и работал Мулланур Вахитов», исторически по последнему владельцу Дом С. А. Землянова (ул. Московская, д. 37) // Мир искусств: Вестник Международного института антиквариата ASG : журнал. — 2013. — № 1 (01). — С. 66–71.
  6. ↑ 1 2 Вестник Международного института антиквариата ASG "МИР ИСКУССТВ" №2 (14) 2016 (рус.). int-ant.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  7. ↑ Дом С.А.Землянова. Рабочая встреча (рус.). art16.ru (29 август 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  8. ↑ Казанский мусульманский социалистический комитет (рус.). Tatarica. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  9. ↑ Семин выставил на продажу «гнездо революции» в Казани за 139 миллионов рублей (рус.). БИЗНЕС Online (4 апрель 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  10. ↑ Миллиардер Семин восстановит к Универсиаде 17 зданий в историческом центре Казани (рус.). Татар-информ (16 февраль 2012). Архивировано 2 октябрь 2013 года.
  11. ↑ Татьяна Харитонова, Алена Стряпчиева. ASG рассматривает варианты вписать памятники в современную жизнь Казани (рус.). Бизнес Онлайн (25 апрель 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  12. ↑ Официальный сайт ASG Инвестиционной группы компаний. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025. Архивировано 21 март 2012 года.
  13. ↑ Миллиардер Семин восстановит к Универсиаде 17 зданий в историческом центре Казани. Татцентр (17 февраль 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  14. ↑ Дом известного казанского благотворителя – украшение Московской улицы (рус.). Международный институт антиквариата ASG. Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  15. ↑ Алексей Семин взялся за реставрацию «гнезда революции» в Старо-Татарской слободе (рус.). БИЗНЕС Online (24 август 2017). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.
  16. ↑ Дом Землянова вновь выставили на продажу за 139 млн рублей (рус.). Коммерсантъ (26 август 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 октябрь 2025.

Әдәбият

  • Дубровина А. С. Указатель города Казани. — Казань: Типография Казанского Императорского Университета, 1890.
  • Загоскин Н. П. . путник по Казани. Иллюстрированный указатель достопримечательностей и справочная книжка города. — Казань, 1895.
  • Рыбушкин М. Краткая история города Казани. — Казань: Типография Л. Шевиц, 1848.
  • Объект культурного наследия «Дом, где был создан Мусульманский социалистический комитет и работал Мулланур Вахитов, исторически по последнему владельцу Дом С. А. Землянова» (ул. Московская, д. 37) // Мир искусств: Вестник Международного института антиквариата ASG : журнал. — 2013. — № 1.

Сылтамалар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр