Казаковлар йорты (Казан)
Казаковлар йорты (рәсми исеме: нәселдән килүче мактаулы гражданин, беренче гильдия сәүдәгәре, эре хәйрияче Мөхәммәтҗан Назир улы Казаков 1853—1880 елларда яшәгән йорт; рус. Дом Казаковых) — Казан шәһәренең Иске Татар бистәсендә, Каюм Насыйри урамы, 3 нче йорт адресы буенча урнашкан тарихи бина. XIX гасыр уртасында төзелгән. Төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты[1].
Тарихы
Йорт 1853 елда Кытайдан кайткан чәй белән сәүдә итеп баеган һәм сәүдәгәрләр династиясенә нигез салган Мөхәммәтҗан Назир улы Казаков (1805–1880) өчен төзелә[1][2]. Бина архитектор П. В. Тихомиров проекты буенча салына[1].
Мөхәммәтҗан Назир улы Казаков (1805–1880) Казан губернасы Зөя өязенең Кече Шырдан авылы тумасы[3][4]. Яшь чагында Казанга килә һәм озак вакыт бай сәүдәгәрләрдә ярдәмче булып эшли, шуннан соң Идел буе төбәгендә чәй, балык һәм бакалея сату буенча үз эшен ача[4]. 1830 нчы елларда Әстерханга күченә, 1852–1857 елларда Иран һәм Кавказ белән сәүдә итүче Әстерхан сәүдәгәре санала[3]. 1863 елдан беренче гильдия Казан сәүдәгәре[4]. 1871–1882 елларда Казан шәһәр думасы гласные була[3].
1903 елда варисы Мөхәммәтшакир Казаков архитектор К. С. Олешкевич проекты буенча йортны үзгәртеп кора, шулай ук хезмәтчеләр өчен флигель (бүгенге көнгә кадәр сакланган), ат абзары һәм складлар төзи[1].
Архитектурасы
Йорт классицизм юнәлешендәге эклектика стиленә карый. Бина планда турыпочмаклы формага ия, дүрт яклы чатырлы түбә белән тәмамлана. Урамга чыгучы фасад тигез итеп бизәлгән: 8 күчәрле тәрәзә уемнары аралыклар белән чиратлаша, аларда беренче катта — фигуралы филёнкалар, икенчесендә каннелюрлы пилястралар урнашкан. Башта бинаның фасадында 6 тәрәзә күчәре булган, фасад структуралаштырылган булган. Катлар профильле тартма белән бүленгән. Почмакларда йорт күләмле бизәкле рустлы калакчалар белән бизәлгән. Барлык тәрәзәләрнең яңаклары «бриллиант» кайма белән уратып алынган. Ике кат тәрәзәләре өстендә дә — туры сандриклар, шул ук вакытта аскы кат тәрәзәләре өстендәгеләре тәрәзә уемнарыннан таррак. Шулай ук тәрәзәләр өстендә фигуралы такталар бар[1][4].
Хәзерге торышы
2013 елда флигеле белән бергә йорт Р. Р. Раимова проекты буенча реставрацияләнә[1]. 2015 елда Казаковлар йортын һәм Кушаев утарын (Каюм Насыйри урамы, 3, 5) үз эченә алган тарихи биналар комплексы «Мирас. Реставрация» номинациясендә абруйлы FIABCI Prix d'Excellence халыкара премиясенең финалистлары шорт-листына керә[2].
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 3 4 5 6 Дом, где в 1853-1880 гг. жил почетный потомственный гражданин, купец первой гильдии, крупный благотворитель Казаков Мухаметзян Назирович // Объекты культурного наследия Республики Татарстан: Казань. Иллюстрированный каталог / гл. ред. Тарунов А. М.. — М.: НИИЦентр, 2018. — С. 634. — 984 с. — ISBN 978-5-902156-43-7.
- ↑ 1 2 Исторические памятники «Дом Казакова» и «Усадьба Кушаева» в Казани отмечены самой престижной мировой премией. БИЗНЕС Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 Казаковы. Tatarica. Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- ↑ 1 2 3 4 Дом, где в 1853-1880 гг. жил почетный потомственный гражданин, купец первой гильдии, крупный благотворитель Казаков Мухаметзян Назирович. Центр культурного наследия Татарстана. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
Сылтамалар
- Дом, где в 1853-1880 гг. жил почетный потомственный гражданин, купец первой гильдии, крупный благотворитель Казаков Мухаметзян Назирович. Центр культурного наследия Татарстана. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- Казаковы. Tatarica. Татарская энциклопедия. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- Старо-Татарская слобода – казанская Атлантида. History-kazan.ru. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
- Исторические памятники «Дом Казакова» и «Усадьба Кушаева» в Казани отмечены самой престижной мировой премией. БИЗНЕС Online. Мөрәҗәгать итү датасы: 9 апрель 2026.
.svg)