Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Акъегет авылы мәчете

Акъегет авылы мәчете (рус. Мечеть в селе Акзигитово) — Татарстан Республикасының Яшел Үзән районы Акъегет авылында урнашкан тарихи мәчет. XIX гасыр ахырында төзелгән һәм мәдәни һәйкәл үрнәге булып тора[1].

Тарихы

Акъегет авылында икенче мәхәллә 1889 елда оеша. Шул ук елның 25 июлендә губерна идарәсе икенче мәчет төзүгә рөхсәт бирә. Гыйбәдәтханә 1890 елда төзелә[1].

Мәчет бинасы Акъегет авылы кешесе, Иркутскның вакытлыча икенче гильдия сәүдәгәре Заһидулла Шәфигулла улы Шәфигуллин акчасына төзелә[2]. Авыл кешеләре фикеренчә, хәзерге вакытта сакланган агач йорт икенче мәчетнең бинасы булган, әмма ул үзенең төзелеш рәвеше буенча дини истәлекләргә охшамаган. Шуңа күрә аның икенче мәчет каршындагы мәдрәсә бинасы булу ихтималы зур[1].

1891 елның 31 августында имам булып беренче мәчет азанчысы Мөхәммәтфатыйх Абдыйголовның улы Әхмәтша Мөхәммәтфатыйхов (1854 елның 4 мартында туган) билгеләнә[1].

Мәчет бинасы белән бер үк вакытта мәдрәсә һәм кызлар укыган мәктәп бинасы да Заһидулла бай акчасына салына (1872)[2]. Мәдрәсәдә 300 бала дәрес ала, шәкертләр Зөя, Тәтеш һәм Чистай өязләреннән килеп укыганнар. 1898 елда Шәфигуллин мәдрәсәне җәдид системасына күчерә. Уку программасы киңәйтелә, анда арифметика, география, Шәрекъ тарихы укытыла, 1909 елдан рус теле укытыла башлый[1].

Мәдрәсә һәм мәгариф

Мәдрәсәдә, мулла Ә. Мөхәммәтфатыйховтан тыш, рус телен Уфа губернасы Минзәлә өязеннән чыккан Әхмәди Гәрдиев һәм татар телен Акъегет авылы крестьяны Дәүләтша Әхмәтша улы Мәдиголов укыта. Мөгаллимнәр Шәфигуллин һәм Ишмәтовлар биргән акча исәбеннән хезмәт хакы алалар[1].

З. Ш. Шәфигуллинның эшчәнлеге рәсми хакимияттә борчылу тудыра. 1911 елның октябрендә Акъегет авылы мулласы Әхмәтша Мөхәммәтфатыйхов һәм башка руханилар вазифаларыннан азат ителәләр[1].

Акъегет авылында өч мәхәллә булган. Беренчесендә 983 кеше, икенчесендә 1031 кеше, өченчесендә (1899 елда оешкан) 677 кеше исәпләнгән[1].

Беренче мәчетнең бер бинасы 1867 елда төзелгән. 1830 елның 23 декабрендә имам булып Халит Вахитов билгеләнгән, икенче мулла булып 1840 елның 13 ноябрендә Габделвәли Абдуллин сайланган[1].

Хәзерге торышы

Заһидулла Шәфигуллинның йорты (1870 елларда төзелгән) хәзерге вакытта авыл мәчете буларак кулланыла[3].

Шәхесләр

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Акзигитово. Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  2. ↑ 1 2 3 Шафигуллин Загидулла Шафигуллович. Институт татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ. Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.
  3. ↑ На древней земле белого джигита. «Республика Татарстан». Мөрәҗәгать итү датасы: 27 июль 2026.

Әдәбият

  • Тимершин И. Г. Акъегет авылы тарихы сәхифәләре. — Казан, 2001.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр