Яңа Саклау мәчете
Яңа Саклау мәчете (рус. Мечеть деревни Новое Саклово) — Татарстанның Сарман районы, Яңа Саклау авылында урнашкан мөселман гыйбадәтханәсе. Үзәкләштерелгән дини оешма — Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте карамагында[1].
Тарихы
Авылның барлыкка килүе
Яңа Саклау авылына 1760—1780 елларда нигез салына[2]. Инкыйлабка кадәрге чыганакларда авыл берничә исем белән дә искә алына: Мансур-Саклы, Сурунчак, Яңа Саклау (Ново-Саклово)[2]. Авыл Минзәлә елгасы буенда, Сарман авылыннан 30 км төньяк-көнчыгыштарак урнашкан[2].
Инкыйлабка кадәр
1860 елларга кадәр авыл халкы дәүләт крестьяннары катламына караган[2]. Төп шөгыльләре — игенчелек һәм терлекчелек[2].
XX гасыр башында авылда мәчет, мәктәп, су тегермәне, тимерчелек һәм ике ашлык киптергеч эшли[2]. Бу чорда авыл җәмгыятенең имана җире 980,21 дисәтинә тәшкил итә[2]. Мәчет каршында балаларны дини нигезләргә укытканнар.
Совет чоры
1920 елга кадәр авыл Уфа губернасының Минзәлә өязе, Богодаровский волостена кергән[2]. 1920 елдан ТАССРның Минзәлә кантоны составына кертелгән[2]. 1930 елның 10 августыннан — Минзәлә, 1935 елның 10 февраленнән — Ворошилов, 1957 елның 29 ноябреннән — Яңа Юл, 1959 елның 12 октябреннән — Сарман районнары составында булган[2].
Совет чорында, 1930 елларда, мәчетләр ябылган, манаралары киселгән. 1931 елда авылда «Ленинчы» күмәк хуҗалыгы оештырыла[3].
Яңа чор
СССР таркалганнан соң, 1990 елларда, авылда дини тормыш яңадан җанлана. Авылда яңа мәчет ачыла. Хәзерге вакытта мәчет Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәтенең Сарман районы мөхтәсибәте карамагында эшли[1].
Этимологиясе
Мәчетнең исеме авыл исеме белән бәйле. Яңа Саклау ике сүздән тора:
- Яңа — авылның яңадан нигезләнүен күрсәтә (1760—1780 елларда)[2];
- Саклау — борынгы төрки-татар исеме; «сак» (сакчы, яклаучы) яки «саклау» (саклану) сүзеннән барлыкка килгән[4].
Инкыйлабка кадәрге чыганакларда авыл «Мансур-Саклы», «Сурунчак» исемнәре белән дә билгеле[2].
Имамнары
Мәчеттә имам вазифасын башкарган һәм шул ук вакытта мәктәптә мөгаллимлек иткән дин әһелләре:
- Бикмөхәммәт Нигъмәтулла улы Карашаев (1801–1887);
- Мөхәммәтзариф Бикмөхәммәт улы Нигъмәтуллин (1885–1893) (аталы-уллы икесе дә Карашай-Саклау авылы мәдрәсәсен тәмамлаганнар);
- 1890―1923 елларда — Зыятдин Мөхәммәтсафин (имам-хатыйб һәм мөгаллим);
- 1923 елдан башлап мәчет ябылганчы — Мәхүбрахман Зыятдин улы Мөхәммәтсафин.
- Мансур Саклавы (Түбән Саклау, хәзерге исеме — Яңа Саклау) авылы керәшен татарлары авыллары белән янәшә урнашкан (хәзерге Минзәлә районына керүче Кадрәк (аралары 6 км), Түбән Юшады (8 км), Югары Юшады (11 км) һ. б. авыллар). Авылның үзендә дә керәшен гаиләләре яшәгән, хәтта аерым керәшен (христиан) зираты да булган. Имамнарның ислам диненә кире кайтырга өндәүләре нәтиҗәсендә, бу гаиләләр әкренләп исламга кайталар. Муллалар керәшеннәрне исламга өндәгәннәре өчен үзләрен каты җәза көткәнен бик яхшы белгәннәр. Мисал өчен, Кәүҗияк мулласы Габделгани хәзрәтнең керәшеннәрне исламга өндәгән өчен 1892 елда Байкал артына сөрелүен Морад Рәмзи үз хезмәтләрендә язып калдырган[5].
- Мәчетнең хәзерге имамы ― Рөстәм хәзрәт Нуриев.
Мөселман татарлар белән керәшен татарлары аралашып яшәгән Кадрәк авылы Яңа Саклау мәчетенә мәхәллә итеп кушылган[6].
Яңа бинасы
Авылның Г. Тукай, М. Горький һәм Чишмә урамнары чатында[7] төзелгән мәчетнең бер катлы яңа кирпеч бинасы 2021 елда сафка баса. Мәчетне төзү эшендә авыл эшмәкәре И. Гобәйдуллин башлап йөри. Бина электр ярдәмендә җылытыла, тышкы яктан сайдинг белән капланган. Манарасы бина янәшәсендә урнашкан. Мәчет 30-40 кешене сыйдыра ала.
Адресы
Мәчет Татарстан Республикасының Сарман районы, Яңа Саклау авылында урнашкан.
Искәрмәләр
- ↑ 1 2 Сарман муниципаль районы. Сарман муниципаль районы рәсми сайты. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 май 2024.
- ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Новое Саклово — ПомниРод. ПомниРод. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 май 2024.
- ↑ Сулы-Саклово. Татарская энциклопедия (Tatarica). Мөрәҗәгать итү датасы: 18 май 2024.
- ↑ САКЛАУ (Саклово). Милләттәшләр. Мөрәҗәгать итү датасы: 18 май 2024.
- ↑ Морад Рәмзи. Тәлфик әл-әхбәр вә тәлкыйх әл-әсәр фи вакаиһи Казан вә Болгар вә мөлекәт-татар. Уфа, 2017.
- ↑ Д. Кашапова, Н. Мәхмүтов, Ф. Салихова. Гасырларны бәйләүче азан авазы. Сарман, 2022, 40-41нче бит.
- ↑ Деревня Новое Саклово — карта
Әдәбият
- Сандугачлар моңы булып Сарман кала хәтердә. К.: АО «ИД Казанская Недвижимость», 2020. ISBN 978-5-6044058-7-1
- Д. Кашапова, Н. Мәхмүтов, Ф. Салихова. Гасырларны бәйләүче азан авазы. Сарман, 2022, 40-41нче бит.
Сылтамалар
- Новое Саклово (Яңа Саклау) / Татарский энциклопедический словарь. К,: Институт Татарской энциклопедии, 1999, С.406. ISBN 0-9530650-3-0
