Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Ай нуры мәчете

«Ай Нуры» мәчете (рус. мечеть «Ай Нуры») — Казандагы (Мәскәү районы, Академик Королёв урамы, 2) биш катлы торак йортының подвал залында урнашкан гамәлдәге мөселман мәчете. Мәхәллә 2013 елда ТР МДН составында теркәлгән. Әлеге зал 1995 елда «Сөембикә» мәчетен төзүчеләр өчен бүлеп бирелгән һәм соңыннан даими намаз уку урынына әйләнгән. 2000 елдан бирле мәчетнең имамы — Мәгъзанур хәзрәт Яруллин. Биредә җомга намазлары, ислам нигезләре курслары һәм Рамазан аенда төрле чаралар уздырыла[1].

Тарихы

«Ай Нуры» мәчете тарихы 1995 елдан башлана. Шул чорда Казанда «Сөембикә» мәчетен төзү планлаштырылган була. Бу объектны төзүчеләр өчен Мәскәү районы администрациясе фаразланган төзелеш янәшәсендә урнашкан Академик Королёв урамындагы 2 нче санлы биш катлы торак йортының подвалыннан бүлмә бүлеп бирә. Район администрациясе аппараты җитәкчесе Гүзәлия Минкина эшчеләр ял итә, ашый һәм намаз укый алсын өчен зал тәкъдим итә[2][3].

«Сөембикә» мәчете проектыннан баш тартканнан соң, намаз уку өчен бүленгән бүлмә биредәге мөселман җәмгыятенә беркетелеп калына. Мәхәллә халкы бирегә даими рәвештә намаз укырга килә башлыйлар һәм бина, асылда, даими намаз уку залына әйләнә[1].

2000 елда мәчеткә яңа имам — хезмәт ветераны Мәгъзанур хәзрәт Яруллин килә. Имам үз көче белән бинаны тәртипкә китерә — җыештыру эшләре уздыра, диварларны буйый, обойлар ябыштыра. Бу эштә аңа йортта яшәүче өлкән яшьтәге кешеләр — җирле мәхәлләнең өлкән буын вәкилләре ярдәм итә[1].

2013 елда подвал бүлмәләренең хуҗасы үзгәрә һәм алар шәһәр милкенә күчә. Мәчеткә документларны тикшереп киләләр, әмма ул вакытта алар бөтенләй булмый. Йортта яшәүчеләр йорт подвалында кешеләр җыелуын, йорт иминлеге өчен борчылуларын белдерәләр. Имамга штраф салына. Шуннан соң мәхәллә мәчет белән бергә рәсми рәвештә теркәлә һәм «Ай Нуры» дигән исем ала[4].

Киләсе елларда мәчет подвал бүлмәсендә эшләвен дәвам итә. 2022 елның сентябрендә залны су баса. Имам өлкән яшьтәге мәхәллә кешеләре белән бергә келәмнәрне мөстәкыйль рәвештә чистарта һәм дымлылыктан кара таплар белән капланган диварларны юа. Идарә итүче компания ремонт эшендә ярдәм күрсәтми[1]. 2022 елда 90 яшьлек Мәгъзанур хәзрәт мәчетне «җир өстенә» — йорттан якынча 10 метр ераклыкта урнашкан, буш торган ике катлы элеккеге бар бинасына күчерү хыялы турында җиткерә[1].

«Ай Нуры» мәчете 1990 нчы еллардагы дини яңарыш чорында барлыкка килгән Казанның «подвал» яки торак биналарга урнаштырылган мәчетләре исемлегенә керә. Аерым торган дини корылмалардан аермалы буларак, аның үз архитектур корпусы юк[5].

Имам сүзләренчә, элек мәхәлләдә 20 гә якын өлкән яшьтәге ир-ат булган, әмма 2022 елга аларның күбесе вафат булган. Даими мәхәллә кешеләре саны кимүгә карамастан, җомга намазына 22-25 кә якын кеше җыела[1].

Этимологиясе

«Ай Нуры» атамасы мәхәлләгә 2013 елда бирелә. Лингвистик җәһәттән ул төрки «ай» һәм гарәп «нур» (яктылык) сүзләреннән ясалган, бу исә аны «ай яктылыгы» яки «ярымай нуры» дип аңлатырга мөмкинлек бирә[1][4].

Төрки «ай» элементын гарәп «нур» сүзе белән берләштергән мондый кушма исемнәр татар һәм киңрәк төрки мохитнең мөселман антропонимикасы һәм топонимикасы өчен хас булып тора, бу объектларга яктылык һәм күк җисемнәренең поэтик образларына туры китереп исем бирү традициясен чагылдыра.

Архитектурасы

Мәчет Академик Королёв урамы, 2 адресы буенча урнашкан биш катлы торак йортның подвал залын били. Бинаның аерым дини корпусы юк, намаз уку урыны торак йортның подвалында урнашкан[3].

Бинаның аерым торган мәчетләр өчен хас булган архитектура элементлары юк: манара, гөмбез, урамнан аерым керү юлы яки фасадның декоратив бизәлеше күзәтелми. Бу урын торак йорт подвалы шартларында гадәти гыйбадәт бүлмәсе буларак оештырылган, бу 1990 нчы елларда Казанның күпкатлы йортларындагы эченә урнаштырылган намаз заллары практикасына туры килә[5].

Дини һәм иҗтимагый эшчәнлеге

Мәчеттә даими рәвештә биш вакыт намаз укыла, шулай ук җомга вәгазе сөйләнә[1]. Мәчеттә шулай ук ислам нигезләре буенча курслар эшли. Укулар һәрберсендә 2-5-әр кеше булган дүрт төркемдә алып барыла, дәресләр имам һәм мәхәллә кешеләре катнашында оештырыла[1].

Мәчет Рамазан аенда хәйрия чараларында катнаша. Татарстан Республикасы мөселманнарының Диния нәзарәте мәгълүматларына караганда, «Ай Нуры» Казандагы ураза тотучылар өчен ифтарлар үткәрелә торган мәйданчыклар исемлегенә кертелгән. Мәчет Киров һәм Мәскәү районнары мөхтәсибәте составында исәпләнә һәм 2024—2026 еллар торышы буенча аның исемлегендә тора[6][7][8]. Мәчеттә «Ярдәм» хәйрия фонды оештыруында ураза аенда ланч-бокслар тарату да гамәлгә ашырыла[8].

Подвал залының сыешлыгы чикләнгән булуга карамастан, мәчет Мәскәү районының якын-тирә кварталларында яшәүчеләр өчен җирле дини үзәк ролен үти.

Җитәкчелек һәм имамнар

2000 елдан бирле мәчетнең имамы вазифасын хезмәт ветераны Мәгъзанур хәзрәт Яруллин били[1]. Егерме елдан артык хезмәт итү дәверендә ул мәхәлләнең аерылгысыз өлешенә әйләнгән: намаз залында тәртипне мөстәкыйль рәвештә саклый, вәгазьләр сөйли, курслар оештыра һәм хәйрия чараларында катнаша. Ачык чыганакларда ул мәчет белән бәйле бердәнбер билгеле имам булып тора[1][5].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 Наргиза Амруллаева. Подземная мечеть Казани: как 90-летний имам поддерживает «Свет полумесяца» в подвале (рус.). Миллиард.Татар (7 октябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 июль 2026.
  2. ↑ Альфред Мухаметрахимов. 89-летний имам необычной мечети: «Кидали тряпки в канализацию, но я научил жильцов так не делать!» (рус.). БИЗНЕС Online (13 май 2021). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 июль 2026.
  3. ↑ 1 2 Наргиза Амруллаева. Спецпроект «Мечети Казани»: построили при Екатерине, разрушили при «советах», восстановили в наши дни (рус.). Миллиард.Татар (30 декабрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 июль 2026.
  4. ↑ 1 2 Наргиза Амруллаева. Мечети Казани 90-х: как после крушения Советского Союза дома Аллаха строили всем миром (рус.). Миллиард.Татар (4 ноябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 июль 2026.
  5. ↑ 1 2 3 Наргиза Амруллаева. Мечеть в многоэтажке: как мусульмане Казани открывают молельни в подвалах и офисных центрах (рус.). Миллиард.Татар (21 октябрь 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 июль 2026.
  6. ↑ «Казань ифтарная»: как в столице Татарстана возродилась традиция коллективного разговения (рус.). Ислам-тудей (14 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 июль 2026.
  7. ↑ Стало известно, в каких мечетях будут кормить в Рамадан — точный список (рус.). КазаньFirst (27 февраль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 июль 2026.
  8. ↑ 1 2 Айгуль Ахмадишина. Где в Казани пройдут ежедневные ифтары в Рамадан (рус.). Миллиард.Татар (11 февраль 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 20 июль 2026.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр