Яр буе Морквашы мәчете

Төзелеш барышында мәхәллә кешеләре мәчет өчен берничә исем варианты тәкъдим итә. Мәчетнең Мәскәү ягыннан Казанга керү юлында урнашуын чагылдырган «Казан капкасы» һәм «Казан көзгесе» исемнәре карала^[3]. Нәтиҗәдә, мәчеткә «Ихлас» исеме бирелә.

Мәчет төзү идеясе пенсионер, «Маяк» җитештерү берләшмәсендә Чиләбе АЭСындагы авария нәтиҗәләрен бетерүдә катнашучы Нуртдин Галимовка карый. Аның сүзләренчә, якынча 20 ел элек ул төшендә Идел ярында мәчет күрә. Шуннан соң бу күренеш аның исеннән чыкмый^[1].

Нуртдин Галимов Яр буе Морквашына очраклы килеп эләгә. Моңа кадәр ул төзелештә прораб булып эшли, әмма тиздән эшеннән китә. Бер танышы аңа йортлар төзү өчен Яр буе Морквашына китәргә тәкъдим итә. Килгәч, Галимов төшендә күргән урынны — бу авылдагы Идел ярын таный^[2].

2006 елда Галимов төзелеш өчен җир кишәрлегенә рөхсәт ала. Хакимият ярдәме шуның белән тәмамлана. Әмма җирле халык, авылда нигездә руслар һәм чуашлар яшәвенә карамастан, мәчет төзү идеясен хуплый. Бер кеше экскаваторда килеп, котлован казый, башкалар нигез салырга ярдәм итәләр^[1].

Төзелеш, нигездә, Галимовның 6 мең сум тәшкил иткән пенсиясенә алып барыла. Шулай ук төзелешкә җирле халык һәм юлчылар акча һәм материаллар белән ярдәм итә. Пенсионер, акчасын саклык кассасына салып, бар җыйган акчасын төзелешкә кертә^[2].

2012 елның сентябренә иганәчеләр ярдәмендә беренче катны һәм манараның бер өлешен төзеп бетерәләр. Әмма җәй уртасында төзүчеләр китеп бетә, һәм төзелеш тукталып кала^[3].

Мәчет Казанның Әҗем мәчете үрнәгендә проектлаштырыла. Төзетүче архитекторларга танылган Казан гыйбадәтханәсенең пропорцияләрен кечерәйтелгән масштабта кабатларга үтенеч белән мөрәҗәгать итә. Фотограмметрия методы белән Әҗем мәчетенең пропорцияләре торгызыла һәм аның үрнәгендә яңа бина проектлаштырыла^[4].

Оригиналдан аермалы буларак, Яр буе Морквашындагы мәчетнең витражлы тәрәзәләре юк. Бина көнчыгыш стилендә, стандарт булмаган тәрәзә формалары белән эшләнгән. Ул калкулыкта урнашкан, аннан Иделгә һәм Казан шәһәренә күренеш ачыла^[4][5].

Нуртдин Галимовның башлангыч нияте буенча, мәчет зур, һәр ягында җидешәр тәрәзәле һәм манаралы булырга тиеш була. Шулай ук мәхәллә кешеләре һәм мөселман юлчылары өчен социаль ашханә ачу планлаштырыла^[2].

«Ихлас» мәчете М-7 федераль трассасының Мәскәүдән Казанга бару юлында урнашкан бердәнбер мөселман гыйбадәтханәсе булып тора^[3].

Мәчеттә намаз уку өчен барлык шартлар, шул исәптән тәһарәтханә дә бар. Балалар өчен атынчыклар белән уен мәйданчыгы ясалган^[5].

«Ихлас» мәчете мәхәлләсе" җирле мөселман дини оешмасы мөстәкыйль дини оешма буларак теркәлгән. Мәхәлләне оештыручылар — Рифат Рәфкать улы Сафиуллин һәм Илнур Рәшит улы Сафиуллин^[6][7].

Мәчетнең имамы — Рәшит Рәфкать улы Сафиуллин.

Яр буе Морквашындагы «Ихлас» мәчете авыл җирлегендә дини тормышны яңартуда халык инициативасы үрнәге булып тора^[1][2].

Мәчет шулай ук М-7 федераль трассасы буйлап баручы мөселман юлчыларына намаз уку урыны биреп, социаль функцияне үти. Аның Иделгә һәм Казанга күренеш ачыла торган калкулыкта урнашуы аны юлчылар өчен күренекле ориентир итә^[5].