Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Нурсала мәчете (Әлмәт)

«Нурсала» мәчете (Сигезенче мәхәллә мәчете, рус. мечеть «Нурсала») — Татарстанның Әлмәт шәһәре Урсала микрорайонында урнашкан мәчет[1]. Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәте (ТР МДН) Әлмәт мөхтәсибәтенең сигезенче мәхәлләсендәге гамәлдәге дин йорты[2][3]. Бина 2001—2008 елларда, манарасы түбәсендә урнашкан традицион татар дини архитектурасы стилендә төзелгән[2].

Этимологиясе

Мәчетнең «Нурсала» атамасы мөселман җәмгыяте (мәхәллә) оешкан вакытта Урсала микрорайонында яшәүчеләр тарафыннан сайлана[2]. Атама составына гарәп теленнән кергән һәм «яктылык», «нур», «балку» мәгънәләрен аңлатучы нур (тат. нур, гарәп. نور‎) сүзе керә[4].

Тарихы

XVIII гасырда нигез салынган Урсала авылы 1990 нчы елларда Әлмәт шәһәре чикләренә шәһәр микрорайоны буларак керә[5]. Мәчет төзелгәнчегә кадәр авылда күмәк мөселман йолаларын Тимеркәй исемле олы яшьтәге кеше уздыра[2].

Урсала Әлмәт составына кергәннән соң, авыл кешеләре (К. Ф. Гатин, Г. Ф. Шәрәпов һәм Г. И. Миңнеголов) мәчет төзү инициативасы белән чыгыш ясыйлар. 1995 елның 14 октябрендә микрорайонда яшәүчеләрнең гомуми җыелышында мөселман җәмгыяте (мәхәллә) төзү турында карар кабул ителә. Җәмгыять рәисе итеп К. Ф. Гатин, имам-хатыйб итеп Х. И. Шәвәлиев билгеләнә. Башлангыч чорда күмәк намазлар Г. Ф. Шәрәповның шәхси йортында укыла[2].

1996 елда шәһәр хакимияте тарафыннан мәчет төзелеше өчен Әлмәт ― Мөслим юлына, авыл мәктәбенең (Бахорин урамы, 120А) мәктәп яны бакчасында җир кишәрлеге бүлеп бирелә. Мәчет проекты «Әлмәтнефть» нефть-газ чыгару идарәсенең (НГДУ) төзелеш бүлегендә эшләнә[2].

Төзелеш эшләре 2001 елдан 2008 елга кадәр алып барыла[2]. Төзелешне финанслауны Әлмәт бораулау эшләре идарәсе (җитәкчесе — В. А. Старов) гамәлгә ашыра. Төзелешнең иганәчеләре «Татнефть» ААҖ (Ш. Ф. Тәхаветдинов), «Ямашнефть» нефть-газ чыгару идарәсе (В. В. Смыков), «Елховнефть» нефть-газ чыгару идарәсе (А. Г. Ногайбәков), «Әлмәтнефть» нефть-газ чыгару идарәсе (М. Ш. Җәләтов), «Арслан» төзелеш компаниясе (А. Р. Галиев) була. Шулай ук шәһәр халкы да ярдәм күрсәтә[2].

2004 елда, бизәү эшләре тулысынча тәмамланганчы ук, мәчет бинасы кулланышка тапшырыла[2]. 2005 елның 1 ноябрендә дини оешма Юридик затларның бердәм дәүләт реестрында җирле мөселман дини оешмасы — ТР МДН Әлмәт районы һәм Әлмәт шәһәре мөхтәсибәтенең «Нурсала» мәчете мәхәлләсе (8 нче мәхәллә) буларак теркәлә[6].

2008 елда мәчет бинасы рәсми рәвештә ачыла[2].

Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәте 2025 елның июненнән «Нурсала» мәчетен ремонтлау өчен «Ният» хәйрия фонды ярдәмендә акча җыюны оештыра, 2026 ел торышы буенча әлеге эш дәвам итә[7].

Архитектурасы

«Нурсала» мәчете манарасы түбәсендә булган бер манаралы традицион татар мәчетләре тибына карый[2].

Мәчетнең тышкы һәм эчке йөкләнеш алучы диварлары кызыл кирпечтән салынган. Фасадларның архитектура бизәлеше дивар яссылыкларын барлык биеклеге буенча һәм тәрәзә уемнары өстеннән уратып алган турыпочмаклар рәвешендәге тасма кирпеч өеме ысулы белән башкарылган. Төп керү юлы һәм түбә фронтоннары рельефлы кирпеч өеме белән аерылып тора, шул ук вакытта фронтоннар уртасында түгәрәк кирпеч медальоннар салынган. Тәрәзәләр аркалы архивольтлар белән бизәлгән[2].

Төп күләмнең һәм керү блогының ике янтаулы түбәләре куе яшел төстәге профильләнгән түбә калае белән ябылган. Манараның чатырлы гөмбәзе «алтын йөгертелгән» декоратив капламлы металл табак белән тышланган һәм алма-шардагы ярымайлы шпиль белән очланган. Экстерьерның  [рус.] (тат. төсләр чишелеше кызыл кирпечле фасадлар, куе яшел түбә һәм манараның алтынсу очы контрастына корылган[2].

Эчке бизәлеш тыйнак стильдә башкарылган: намаз залының штукатурланган диварлары ачык көрән төстә. Ачык төстәге табигый агачтан ясалган мөнбәр уеп ясалган балясиналар белән бизәлгән[2].

Планлаштырылуы

Бина Т формасында төзелгән һәм Колхоз урамының машиналар йөрү өлешенә почмак ясап урнашкан, шуның нәтиҗәсендә намаз залы кыйбла (Мәккә) ягына юнәлтелгән. Күләм-киңлек композициясе ике янтаулы түбәләр астындагы ике тоташкан күләмнән — төп намаз залыннан һәм керү блогыннан тора. Үзәк керү юлы эчке ишегалдына карый[2].

Бина ике дәрәҗәдә планлаштырылган[2]:

  • төп (беренче) катны ир-атлар өчен төп намаз залы алып тора. Зал бинаның ике капма-каршы озын ягы буенча урнашкан аркалы тәрәзәләр аша табигый яктылык белән яктыртыла. Көньяк дивардагы михраб куышлыгы тәрәзә уемы белән билгеләнгән. Тәрәзә араларында һәм почмакларда дини әдәбият өчен китап киштәләре урнаштырылган. Төп намаз залыннан манара баскычына узу юлы бар.
  • цоколь (аскы) каты хатын-кызлар зонасы һәм мәгърифәт секторы өчен аерылган. Биредә хатын-кызлар өчен аерым намаз залы, уку сыйныфлары, шулай ук тәһарәт алу бүлмәләре урнашкан. Цоколь каты бүлмәләренә фасадның көнчыгыш ягыннан аерым ишек аша кереп була.

Сигез кырлы манара массив квадрат мендәргә урнаштырылган һәм керү юлы өстеннән төньяк очтан түбәне тишеп чыга. Манараның кәүсәсе кечкенә түбә чыгынтылары булган арадаш һәм өске профильләнгән кәрнизләр белән ярусларга бүленгән. Яктылык бирүче өске ярусның сигез кырында да тар вертикаль тәрәзәләр уелган[2].

«Нурсала» мәчете Урсала микрорайонының мөселман җәмгыятенә хезмәт күрсәтә. Мәхәллә ТР МДН структурасына керә һәм хәнәфи мәзһәбенә карый[3]. Җомга һәм гает намазларына мәчеттә 150 дән артык кеше җыела[2].

Эшчәнлеге

2011 елдан мәчет каршында ислам нигезләрен өйрәнү буенча курслар оештырыла[2][8].

Рамазан аенда мәчеттә көн саен авыз ачу ашлары (ифтарлар  [рус.] (тат.) үткәрелә[9].

Мәчет имамнары

«Нурсала» мәчетенең имам-хатыйблары исемлеге[2]:

  • Х. И. Шәвәлиев (1995—2004) — 1995 елның 14 октябрендә җәмгыятьнең оештыру җыелышында сайланган мәхәлләнең беренче имам-хатыйбы[2];
  • А. Г. Яһүдин (2004—2010) — 2004 елдан яңа төзелгән кирпеч бинада эшли башлаган һәм вәгазьләр укыган имам-хатыйб[2][6];
  • Т. У. Зарипов (2010—2016)[2];
  • А. Г. Яһүдин (2016 елдан хәзерге вакытка кадәр) — яңадан сигезенче мәхәлләне («Нурсала» мәчетен) җитәкли[2][5].

Искәрмәләр

  1. ↑ Альметьевск. Татарская энциклопедия (Институт Татарской энциклопедии и регионоведения АН РТ). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2026.
  2. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 Мечеть «Нурсала». Альметьевская энциклопедия (ПАО «Татнефть»). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2026.
  3. ↑ 1 2 Общая информация. Духовное управление мусульман Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2026.
  4. ↑ нур. Татарско-русский словарь. speak.tatar. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2026.
  5. ↑ 1 2 Урсала. Альметьевская энциклопедия (ПАО «Татнефть»). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2026.
  6. ↑ 1 2 ММРО — Приход мечети «Нурсала» мухтасибата Альметьевского района и г. Альметьевск ДУМ РТ. Спарк-Интерфакс. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2026.
  7. ↑ Сбор на ремонт мечети «Нурсала» в Альметьевском районе. Благотворительный фонд «НИЯТ-НАМЕРЕНИЕ». Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2026.
  8. ↑ Әлмәттә балалар өчен җәйге ислам курслары үтә. Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәте (20 июнь 2012). Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2026.
  9. ↑ Как пройдет Рамазан в Татарстане: в ДУМ РТ прошла расширенная пресс-конференция. Духовное управление мусульман Республики Татарстан. Мөрәҗәгать итү датасы: 12 июль 2026.

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр