Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Ризван мәчете

«Ризван» мәчете (рус. мечеть «Ризван») — Казанның Идел буе районы мәчете[1]. Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәтенең Казан мөхтәсибәтенә (Вахитов һәм Идел буе районнары) керә[2].

Ачылган вакытта (2001) ул Казанда исәп буенча 24 нче мөселман гыйбадәт йорты була[1].

Тарихы

Совет чорындагы башлангыч тарихы

«Ризван» мәчете тарихы Совет хакимиятенең соңгы унъеллыклары белән бәйле. Мәчеткә нигез салучы — Ризван Гаяз улы Гаязов (Ризван хәзрәт; ≈1931/1932 — 31 май 2014). Совет елларында ул «Мәрҗани» мәчетендә мөәзин булып эшли, кайбер чорларда вакытлыча рәсми имам вазифасын да башкара.

Шул ук вакытта Ризван хәзрәт озак вакыт дәвамында Казандагы яшерен (рәсми теркәлмәгән) мөселман мәхәлләләренең берсенә җитәкчелек итә: җомга вәгазьләре һәм күмәк намазлар шәхси йортларда уздырыла торган була[1]. Аның бу хезмәтенең нәтиҗәсе — «Ризван» мәчете[1].

Мәчет төзелеше (1996—2001)

СССР таркалып, дин иреге кайтарылгач, Ризван хәзрәт яңа мәчет төзи. Төзелеш 1996 елда башлана һәм биш ел дәвам итә. Финанслау тулысынча мөселманнарның иганәләре (сәдакасы) исәбенә алып барыла[3].

2000 елның 20 июлендә ике манара очына ярымайлар куела. 2001 елның 3 мартында мәчет тантаналы рәвештә ачыла, ачылыш тантанасында күп санлы кунаклар һәм мәхәллә әгъзалары катнаша[3]. Ачылган чорда мәчет Казанда эшләп килүче 24 нче мөселман гыйбадәт йорты булып теркәлә[1].

Мәдрәсә һәм бүгенге чор

2004 елның апрелендә мәчет каршында мәдрәсә төзелә башлый. Ул бүгенге көндә дә эшли. Шул ук 2004 елдан мәчеттә имам-хатыйб вазифасын Алан хәзрәт Панарин башкара[3].

Нигезләүче Ризван хәзрәт Гаязов 2014 елның 31 маенда вафат була һәм Казанның мөселман зиратында җирләнә[1].

«Миллиард.татар» басмасының 2022 елгы мәгълүматларына караганда, гадәти көннәрдә мәчеткә 40-60 кеше, җомга намазына 500 гә кадәр, дини бәйрәмнәрдә 1000 нән артык кеше җыела[1].

Рамазан ае дәвамында «Ризван» мәчете Казанда күмәк ифтарлар уздыра торган мәчетләр исемлегендә тора. 2022 елда мәчет ифтар-ланчбокслар тарата (якынча 150—200 порция)[4][5][6].

Шулай ук «Ризван» мәчете Татарстан Республикасы мөселманнарының диния нәзарәте раслаган Корбан гаетендә корбан чалу урыннары исемлегенә дә кертелә: мәчет биләмәсендә махсус җиһазландырылган мәйданчык барн[7][8].

Атамасы

Мәчетнең исеме гарәп теленнән кергән «Ризван» (гарәп. رضوان‎, Riḍwān) сүзе. Гарәп телендә ул «риза булу, ризалык, Аллаһының рәхмәте» дигән мәгънәне белдерә. Ислам традициясендә «Ризван» дип җәннәт капкаларын саклаучы фәрештәнең исеме дә телгә алына[1].

Татар-мөселман гадәтендә «Ризван» исеме киң таралган. Әлеге мәчет исә аны төзүгә күп көч куйган конкрет шәхес — Ризван Гаяз улы Гаязов хөрмәтенә аталган.

Шулай итеп, атаманың семантик ике ягы бар: бер яктан — Аллаһының бәндәгә булган рәхмәтенә ишарә кылган гарәп тамырлы дини термин, икенче яктан — мәчеткә нигез салучының шәхси исеме. Бу — мәчеткә исем кушуның татар-мөселманнарында киң таралган төре, ягъни шәхеснең (нигезләүче, химаяче яки имамның) исеме мәчет атамасы итеп бирелә.

Архитектурасы

«Ризван» — ике манаралы мәчет; татар-мөселман гыйбадәтханәләре арасында ике манаралы композиция чагыштырмача сирәк очрый торган тип булып санала[1]. Бина Горки-1 микрорайонында, күп катлы йортлар арасында, торак кварталының эчендә салынган. Мәчетнең гыйбадәт һәм хезмәткәрләр бүлмәләре бинаның 2 нче катында урнашкан[9].

Композициясе ягыннан мәчетнең ике манарасы бинаның төп күләменә симметрик рәвештә тоташкан һәм өскә таба аерылып тора; ике манараның да очларында ярымайлар куелган[3]. Мәчет биләмәсендә шулай ук Корбан гаете көнне корбан чалу өчен махсус җиһазландырылган мәйданчык эшли[7].

Мәчетнең имамнары

«Ризван» мәчетендә хезмәт иткән имам-хатыйблар һәм мәхәллә җитәкчеләре турында мәгълүмат түбәндәгечә[7]:

№ Исем-фамилиясе Эшләү еллары Кыскача мәгълүмат
1 Ризван Гаяз улы Гаязов (Ризван хәзрәт; ≈1931/1932 — 2014) ≈2001 — 2014 Мәчеткә нигез салучы һәм мәхәллә җитәкчесе. Совет елларында «Мәрҗани» мәчетендә мөәзин булып хезмәт итә, вакытлыча рәсми имам вазифасын да башкара. Озак вакыт Казандагы яшерен мәхәлләләрнең берсенә җитәкче вазифасын башкара. 2014 елның 31 маенда вафат була[1].
2 Алан хәзрәт Панарин 2004 — хәзергәчә Мәчетнең имам-хатыйбы. Бу вазифаны 2004 елдан башлап башкара[7].

Искәрмәләр

  1. ↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Мечети Казани в «нулевые»: приход подпольщика, «чудо в котельной» и бывшее здание ЖБИ. «Миллиард.татар» (2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  2. ↑ Камиль Самигуллин разделил Казань на четыре мухтасибата. «Реальное время» (29 декабрь 2015). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  3. ↑ 1 2 3 4 Мечеть «Ризван». mdm-kazan.ru — Казан мәчетләре порталы. Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  4. ↑ «Без иллюминаций, но с шатрами»: топ-10 мест в Казани для постящихся в Рамадан-2022. «Татар-информ» (31 март 2022). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  5. ↑ Где в Казани пройдут ифтары? Татарстан Республикасы Мөселманнары Диния нәзарәте (11 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  6. ↑ «Казань ифтарная»: как в столице Татарстана возродилась традиция коллективного разговения. «Татар-информ» (14 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  7. ↑ 1 2 3 4 Курбан-байрам в Казани: у кого жертвенные животные дешевле и где будут проходить торжества. «Бизнес Online» (10 сентябрь 2016). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  8. ↑ Курбан-байрам в Казани 2026: самая полная программа празднования Ид аль-Адха. «Аргументы и факты» — Казань (26 май 2026). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.
  9. ↑ Мечети Казани — единый справочник. «Единая справочная Казани» (kazan.ros-spravka.ru). Мөрәҗәгать итү датасы: 30 июнь 2026.

Чыганаклар

Тема буенча өстәмә

Төркемнәр