Әбүзәр мәчете

«Әбүзәр» мәчетен төзү эшләре узган гасырның 90 нчы еллары башында башлана. Төзелеш 1991 елда башланып, мәчет 1993 елда кулланылышка тапшырыла^[3]. Гыйбадәтханәнең архитектура проекты архитекторлар В. А. Манукян һәм Т. Г. Улатова, шулай ук инженер-конструктор В. П. Евсеев тарафыннан эшләнгән^[4].

Мәчет шәһәрнең Яңа завод бистәсендәге торак йортлар арасында урнашкан һәм ул Яр Чаллы мөселманнарының рухи-мәдәни үзәкләренең берсе булып тора. Мәчет комплексында гыйбадәт кылу өчен генә түгел, ислам нигезләрен һәм Коръән укуны өйрәнү өчен барлык шартлар да тудырылган. Биредә озак еллар дәвамында «Нуретдин» мәдрәсәсе эшли^[5].

Мәчет ислам пәйгамбәре Мөхәммәт пәйгамбәрнең якын сәхабәсе Әбу Зәрр әл-Гыйфәри (гарәп. أبو ذر الغفاري) хөрмәтенә аталган^[1]. «Әбүзәр» — бу исемнең татар телендәге кыскартылган формасы.

Мәчет гөмбәзле мәчетләр төренә карый. Ул ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым керү юллары һәм аерым катлардагы гыйбадәт заллары, төньяк ягында өчьяруслы манарасы белән аерылып тора. Бинаның гомуми композициясе турыпочмаклы корпустан, сигезкырлы гөмбәзле залдан һәм төньякка караган өчьяруслы манарадан гыйбарәт^[1].

Бер катлы бинаның көнбатыш һәм көнчыгыш фасадларында ир-атлар һәм хатын-кызлар өчен аерым керү юллары ясалган. Вестибюльләрдә кием элү урыны бар, тәһарәтханәләр цоколь катта урнашкан. Хатын-кызлар залына баскычтан төшәргә, ир-атлар залына бер маршлы баскычтан менәргә кирәк^[1].

Ике залның да эчке бизәлеше төрлечә:

• Түбәнге зал (хатын-кызлар өчен): биеклеге 3 метр;
• Югары зал (ир-атлар өчен): биеклеге 6 метр. Залның сигез почмагында гөмбәзне тотып торучы колонналар урнашкан. Зал югарыдагы өчпочмаклы тәрәзәләр һәм гөмбәз астындагы горизонталь тәрәзәләр аша яктыртыла^[1].

Тышкы бизәлешендә^[1]:

• Диварлар яшел-зөбәрҗәт төсендәге ялтыравыклы керамик плиткалар белән капланган.
• Бинаның төп күләме һәм манарасы алсу-саргылт төстәне материал белән тышланган.
• Карнизлар һәм цоколь соры граниттан эшләнгән.
• Гөмбәз, манара чатыры һәм тәрәзә төпләре цинкланган тимер белән капланган.
• Манараның бизәкле металл коймасы дулкынлы профильгә ия.
• Мәчеткә керү урыннары уксыман нишалар белән бизәлгән.

Мәчетнең эчке бизәлеше: Ир-атлар залында диварлар мәрмәр һәм табигый агач белән бизәлгән. Икенче кат дәрәҗәсендә киң балкон урнашкан. Залны зур бәллүр люстра һәм урта гасыр шәмдәлләре формасындагы дивар лампалары яктырта.

Мәчет Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтенең Яр Чаллы мөхтәсибәтенә карый. Ачылган көннән башлап биредә дини чараларны, җомга һәм гает намазларын, шулай ук мәгърифәти эшчәнлекне Диния нәзарәте раслаган имам-хатыйблар башкара^[5].