Ләбиб Лерон

1961 елның 11 ноябрендә ТАССРның Мөслим районы, Түреш авылында туа^[2][3][4], документларда туган авылы дип шул ук районның Иске Карамалы авылы күрсәтелгән^[5][6].

Әти-әнисе — Шәргия һәм Лерон Гильфановлар, бергә озак яшәмичә, аерылышалар^[7][8]. Беренче исеме — Ленарис, соңрак әтисе улының исемен Лемон дип үзгәрттерә, моны лимонның үзенчәлекле җимеш булуы, тәменең бер җимешнекенә дә охшамавы белән аңлата^[7][9].

Әтисез үсә^[10][9], бала чагы Актаныш районының Олы Имәндә, әнисенең туган авылында уза^[2][7][4].

1969-1979 елларда Олы Имән башлангыч мәктәбендә, Югары Яхшый сигезьеллык мәктәбендә, Киров урта мәктәбендә белем ала^[2][11][12]. Рәсем, музыка, әдәбият һәм ботаника түгәрәкләрендә шөгыльләнә, туган тел буенча олимпиадаларда, чаңгы ярышларында катнаша. «Тимур һәм аның командасы» фильмын караганнан соң, авыл малайларын җыеп, шундый ук команда төзи^[13]. Әбисе артыннан җырлар һәм мәзәкләр язып ала, фольклор буенча берничә дәфтәр туплый, шулай ук ачык хатлар һәм фотосурәтләр җыя^[14]. Үзе дә иҗат итә: язган шигырьләре, хикәяләре һәм әкиятләре «Ялкын», «Яшь ленинчы», «Татарстан яшьләре» газет-журналларында басыла^[13].

1979 елда Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетына укырга керә, соңрак журналистика бүлегенә күчә, аны 1984 елда тәмамлый^[5][3]. Университет елларында ук «Яшь ленинчы» (хәзерге «Сабантуй») газеты редакциясендә эшли башлый.

1986-1988 елларда Татарстан Язучылар берлегендә СССР Әдәби фондының  [рус.] (тат. Татарстан бүлеге директоры вазифасын башкара^[5]: әлеге вазифада язучыларга һәм аларның гаиләләренә ярдәм күрсәтү^[13], шулай ук Фонд архивларын тәртипкә китерү һәм өйрәнү белән шөгыльләнә^[14]. Бер үк вакытта «Яшь ленинчы» газеты редакциясендә әдәбият-сәнгать бүлеге мөдире (1988—1989), Татарстан телевидениесенең балалар өчен тапшырулар редакциясендә мөхәррир булып эшли^[5][11][6].

1989—2011 елларда — «Салават күпере» журналында әдәбият-сәнгать бүлеге мөхәррире хезмәтендә^[2][6].

2010 елдан — Татарстан Республикасы язучыларының әдәби фонды директоры^[15][16]. Берүк вакытта «Казан утлары» журналының мөхәррире (2011—2012), «Шәһри Казан» газетасының мөхәррире (2012—2013) була^[6][15].

2013 елның декабреннән — «Безнең мирас» журналының баш мөхәррире^[15][17].

2016 елдан Татарстан Республикасы Язучылар берлеге каршындагы балалар әдәбияты секциясе җитәкчесе^[18][19].

2019 елда Актаныш районындагы 43 нче Ык буе бер мандатлы сайлау округы буенча Татарстан Республикасы Дәүләт Советына депутатлыкка үз кандидатурасын тәкъдим итә^[20][21]. Теркәлү өчен кирәкле 1,8 мең имза җыеп, максатын түбәндәгечә аңлата: «Мин халык өчен эшләргә барам. Мин үзем халыктан, партиясез. Якташларыма ярдәм итәсем килә. Мин Актаныш районында үстем, анда нинди проблемалар булуын күрәм. Үз авылымда мәдәният йорты юклыгын күрәм. Минем бурычым — язучы һәм шагыйрь буларак, халыкка ярдәм итү». Шуңа да карамастан, «Бердәм Россия» әгъзасы А. Хәбибуллинга оттырып, икенче урынны яулый^[22].

Бөтендөнья татар конгрессының «Милли шура» әгъзасы^[23].

Тәхәллүсе — Ләбиб Лерон^[2][5]. Университет елларында Ленарис Леронов һәм Ләбиб Леронов исемнәре белән басыла. Туфан Миңнуллин тәкъдиме белән соңгысын төп тәхәллүс итеп ала^[7][24][25]. Шулай ук «Ләбиб Азад» исеме белән дә билгеле^[7][9]. Рабит Батулла аны, шаяртып, Лимон Грейпфрут улы Апельсинов дип атый^[7][24]. СССР Язучылар берлеге, 1990 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы^[2][11]. Татар телендә яза^[26]. Ркаил Зәйдулла аны, комбайн кебек эшләүче иң уңышлы язучы, дип атый^[27].

Шагыйрь, язучы һәм драматург буларак билгеле. Әдәбиятның төрле жанрларында балалар өчен дә, өлкәннәр өчен дә бердәй актив яза^{[2][3][28][29]}.

Ул — балалар өчен «Яңгырның ял көне» (1988) дигән шигырьләр җыентыгы, «Транзистор үч ала» (1989) дигән шаян хикәяләр, «Тәгәрмәчле чана, яки Әкият боткасы» (1993) дигән әкиятләр, «Шүрәле шаяруы», «Таһир маҗаралары» (2000) дигән комикс китаплары, «Кояшны кочкан малай» (2004) дигән шигырьләр, әкиятләр, мәзәкиятләр, җырлар, пьесалар җыентыгы, «Борчак шыттырам» (2006, өч томда), «Җил көймәсе» (2009), «Әкиятче малай» (2016) китаплары авторы. Аның «Чәпәләй белән Тәпәләй», «Аңгыра сарык җүләре» дигән пьесалары Әлмәт театры сәхнәсендә куела; «Урмандагы тамаша», «Без барабыз бәйрәмгә» пьесалары Татарстан телевидениесеннән күрсәтелә.

Өлкән яшьтәге укучылары аны шулай ук каләмдәшләренең иҗатларына карата сатирик һәм юмористик рухтагы эпиграммалары, пародияләре («Күрше тавыгы», 1999; «Чыктым аркылы күпер», 2006; «Сөяксез тел», 2008; «Юморкалар», 2015), лирик-публицистик шигырьләр («Сине генә сөям», 1997; «Мәхәббәтнең канат җиле», 2021), «Шайтан шаяруы», «Бәллүр төн» кебек көлкеле повесть-хикәяләр, «Бәхеткә биш минут кала» (2012) пьессалар җыентыгы авторы буларак та беләләр^{[5][2][6][25]}.

Ләбиб Лерон, «Ватаным Татарстан» газетасы һәм «Идел» журналы уздырган иҗади бәйгеләрдә катнашып, берничә мәртәбә призлы урыннар яулый. 1990 елда аның «Күрше тавыгы» китабы республикакүләм уздырылган «Елның иң яхшы китабы» бәйгесендә икенче урынга лаек була, «Ел китабы—93» бәйгесендә «Тәгәрмәчле чана» җыентыгы беренче дәрәҗәдәге Диплом белән бүләкләнә.

Ләбиб Леронның аерым әсәрләре рус, белорус, төрек, чуаш, кыргыз телләренә тәрҗемә ителгән^[2][6]. 1987 елда Мәскәүнең «Современник» нәшрияты бастырып чыгарган «Середина земли родной» дигән күмәк җыентыкта Ләбиб Леронның да бер бәйләм шигырьләре урын алган^[6].

Шулай ук Леронның «И ты люби меня» исемле шигырь тәрҗемәләре җыентыгы да билгеле (Г. Булатова тәрҗемәсе, 2018)^[6][30]. Лерон үзе дә тәрҗемә эше белән шөгыльләнә: М. Ю. Лермонтов, А. А. Ахматова, Л. Н. Мартынов, А. А. Вознесенский, Н. М. Рубцов, Д. Н. Кугультинов, Ю. Н. Шесталов, К. Ш. Кулиев, А. О. Арипов, П. Неруда, П. Верлен, Г. Аполлинер, А. Рембо һәм башка авторларларның әсәрләрен тәрҗемә итә^[29][6]. Лерон пьесалары Әлмәт, Әтнә, Буа, Минзәлә, Түбән Кама татар драма театрларында куела^[6]. Кайбер шигырьләренә көй язылган^[29][6].

Дәүләт бүләкләре:

• 2002 — Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе^[5];
• 2010 — «Казанның 1000 еллык истәлегенә» медале (2010)^[6];
• 2011 — Казан шәһәре мэры Мактау кәгазе^[6];
• 2017 — «Фидакарь хезмәт өчен» медале — массакүләм мәгълүмат чараларын үстерүгә зур өлеш кертүе һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен^[31];
• 2021 — «Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел» медале — Татарстан Республикасының социаль-икътисадый потенциалын ныгытуга зур өлеш керткән һәм күпьеллык нәтиҗәле хезмәте өчен^[32].

Премияләр:

• 1994 — Татарстан Язучылар берлегенең Шәйхи Маннур исемендәге премиясе^[33][2];
• 2000 — Абдулла Алиш исемендәге премия^[34];
• 2006 — Фатих Хөсни премиясе^[35];
• 2007 — Муса Җәлил премиясе — балалар өчен «Кояшны кочкан малай» китабы һәм үсеп килүче буынны тәрбияләүдә актив иҗтимагый эшчәнлеге өчен^[36];
• 2016 — Гамил Афзал премиясе^[37][38];
• 2022 — Габдулла Тукай премиясе ― балалар өчен «Җил көймәсе», «Әкиятче малай» китаплары өчен^[39][40].

Тормыш иптәше — Фидания, татар теле укытучысы, университетта укыганда танышалар, 1981 елда гаилә коралар^[41][10]. Өч бала тәрбияләп үстерәләр: уллары Бәхтияр һәм кызлары — Айсылу белән Ләйлә^[42][41][10], оныклары бар^[24][9][17]. Социаль челтәрләрдә битләрен актив алып бара^[43], кулинария белән кызыксына^[41].