Рус телендәге версияПартнёрлык проектларыМахсус проектлар
Телне алыштыру
РУВИКИ ТУРЫНДА

Крокус Сити Холлдагы теракт (2024)

«Крокус Сити Холл»дагы теракт (Тера́кт в «Кро́кус Си́ти Хо́лле») — 2024 елның 22 мартында «Крокус Сити Холл» концерт комплексы җирлегендә (Мякинино метросы янында урнашкан, Красногорск шәһәренә карый) «Пикник» рок-төркеме концертына килүчеләргә утлы корал кулланылган террорчылык һөҗүме.

Дүрт кешедән торган террорчылар төркеме 20:00 сәгатьтә, концерт башланыр алдыннан, тамашачылар «Крокус Сити Холл» залына керү урынында, соңрак фойеда һәм концерт залында коралдан ут ача. Соңрак шартлау ишетелә һәм янгын башлана. Бинаның түбәсе эчтә меңләгән кеше булган вакытта яна башлый[1][2].

Теракт барышында һәм аның нәтиҗәләреннән 145 кеше һәлак була[3], 551 кеше зыян күрә[4]. Үлем сәбәпләре — утлы ату җәрәхәтләре һәм ис газы белән агулану[5].

23 мартта дүрт террорчы — җинаятьне турыдан-туры башкаручылар, Украина чигеннән 100 чакрым ераклыкта Брянск өлкәсенә качарга омтылганда тоткарланалар[6]. Соңыннан Украина махсус хезмәтләре теракт оештыруларын таныйлар.[7].

Россия Президенты Владимир Путин белдергәнчә, террорчылар Украина әзерләгән «тәрәзә» аша чит илгә качарга тырышкан. Тикшерүнең максаты — заказчыларны ачыклау. Украина махсус хезмәтләренең терактны әзерләүгә катнашы булу турында Россия Федерациясе Федераль иминлек хезмәте директоры Александр Бортников та белдерә[8][9].

Теракт өчен җаваплылыкны «Ислам дәүләте» — «Вилаят Хорасан» халыкара террорчылык оешмасының Әфганстан бүлеге ала[10][11][12][13].

Россия Президенты 2024 елның 24 мартын гомуммилли матәм көне дип игълан итә[14]. Террорчылык актын дөнья җәмәгатьчелеге, шул исәптән Берләшкән Милләтләр Оешмасы һәм дөньяның күпчелек дәүләтләре хөкем итә һәм кайгы уртаклаша.

2025 елның 22 мартында Россия Тикшерү комитетының рәсми вәкиле Светлана Петренко терактны оештыру белән Урта Азиядән алты граждан шөгыльләнгән, дип белдерә[15].

2025 елның июнь ахырында ТАСС эш материалларына сылтама белән түбәндәгеләрне хәбәр итә: Шәмсидин Фәридуниның гаебе тулысынча танылды һәм ул кылган эшенә үкенүен белдерде[16].

2025 елның 20 маенда Александр Бастрыкин хәбәр иткәнчә, террорчылык һөҗүмендә 2300 дән күбрәк кеше зыян күрә[17].

Җинаять эше буенча процесс 2025 елның 4 августында башлана. Аны 2 Көнбатыш хәрби әйләнә суды карый. Җыелышлар Мосгорсудның бер бинасында үтә[18][19].

Фаҗига хронологиясе

undefined
  • Автомат коралдан атыла. Һөҗүм итүчеләр залда гына түгел, концерт комплексы фойесында һәм аңа керү юлында да атыш башлый[20]. Һөҗүм итүчеләрнең икесендә рюкзак була, бәлки, аларда шартлаткыч җайланмалар салынган[21]. "Крокус Сити Холл"ны «Крокус Профи» шәхси сак предприятиесе саклый. Аның элеккеге хезмәткәре сөйләвенчә, сакчыларга күсәкләр һәм электрошокерлар[22] гына рөхсәт ителгән, дип яза Brief Telegram каналы.
  • Соңрак комплекска ут төртелгән һәм шартлатылган дигән мәгълүмат тарала.
  • Һәлакәт урынына Мәскәү СОБРы һәм ОМОН, шулай ук янгын сүндерүчеләр килә.
  • Мәскәү өлкәсе губернаторы Андрей Воробьев оператив штаб булдыра[23].
  • Крокус Сити Холлга 70 тән күбрәк Мәскәү һәм өлкә ашыгыч медицина ярдәме бригадасы җибәрелә.
  • Янгынның катлаулылык дәрәҗәсе: югары[24]. Башта бинаның якынча өчтән берен чолгап ала, соңрак янгын бөтен бинага тарала.
  • Якынча 21:30 да бина түбәсенең бер өлеше ишелә[25].
  • Янгынны сүндерергә һава флоты җәлеп ителә[23].
  • Вертолетлар яна торган «Крокус Сити Холл» комплексына якынча 160 тонна су коя[26].
  • 23 март төнге сәгать берләр тирәсендә «Крокус Сити Холл» комплексындагы янгынны якынча 13 мең квадрат метр мәйданда туктата алганнар.
  • 23 мартта Мәскәү өлкәсе Сәламәтлек саклау министрлыгы Мәскәү, Красногорск, Одинцово, Химок һәм Долгопрудный хастаханәләренә озатылган 145 зыян күрүче исемлеген бастырып чыгара[27].
  • 24 мартта коткаручылар теракт урынында җимерелгән 400 кубометрга якын конструкцияне сүтәләр, соңрак җимерекләрне сүтәр өчен авыр техниканы үткәрергә бина диварында тишек ясыйлар[28].
  • Мәскәү өлкәсе губернаторы карары нигезендә теракт урынында эзләү операциясе 26 март 17:00 сәгатьгә кадәр озайтыла[29], шул вакытта туктатыла.
  • Россия Федерациясе Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы коткаручылары, теракттан соң бишенче көнгә, янгын нәтиҗәләрен тулысынча туктаталалар һәм җимерекләрне сүтеп бетерәләр, 900 куб метрдан күбрәк җимерелгән конструкция төяп чыгарыла[30].
  • 3 апрель мәгълүматлары буенча, терактта 145 кеше һәлак була, алар арасында алты бала[3]; 550 дән артык кеше зыян күрә, алар арасында 10 бала. 134 теракт корбанының шәхесләре ачыкланган[31].
  • 2024 елның 1 июненә зыян күрүчеләрнең саны 1,7 меңнән артык кеше дип исәпләнә[32].
  • 2024 елның 20 сентябрендә Мөслим Магомаевның мәдәни-музыкаль мирас фонды "Крокус Сити Холл"дагы терактта зыян күрүчеләргә ярдәм чараларын җыю һәм бүлү буенча программаны тәмамлау турында белдерә, түләүләр 23 сентябрьдән планлаштырыла[33].

Гаепләнүчеләр

undefined

2024 елның 23 мартында Брянск өлкәсендә Россия Федераль иминлек хезмәте хезмәткәрләре һәм «Әхмәт-Россия» полкы сугышчылары теракт кылуда шикләнелүче дүрт Таҗикстан кешесен тоткарлый. Аларны Украина чигеннән йөз чакрым ераклыкта табалар, алар махсус әзерләгән коридор аша Украина территориясенә чыгарга уйлый. Операция барышында төшерелгән видеода тоткарланучыларның берсе, Шәмсидин Фәридуни (1998 елда туган), үз гаебен таный һәм концерт залына килүчеләрне үтергән өчен аңа 500 мең сум вәгъдә ителгәнен белдерә: 250 мең сум җинаять кылганчы банк картасына күчерелгән, калган өлеше соңрак күчерелергә тиеш булган. Оештыручылар башкаручылар белән Telegram аша хәбәрләшәләр[34]. Шамсидин сүзләренчә, куратор 2024 елның февралендә аның һәм җинаятьтәшләре белән элемтәгә чыккан, корал биргән һәм терактны оештыруның урынын күрсәткән.

Кулга алынган Далерджон Мирзоев сорау алу барышында, терактка бер ай кала, үзе һәм башка җинаятьчеләр Дмитровское шоссесындагы хостелда урнашканнар, дип белдерә. Алар ак төстәге «Рено» җиңел автомобилен сатып ала һәм шул машинада җинаять урынына киләләр[34].

Россия Федерациясе Тикшерү комитеты башлыгы Александр Бастрыкин  [рус.] (тат. хәбәренә ярашлы, 19 сәгать 54 минутта дүрт җинаятьче «Рено» җиңел автомобилендә концерт залы янына килә һәм тамашачылар килүен көтәләр. 19:58 сәгатьтә террорчылар ишек янында булган кешеләргә ата башлыйлар, соңрак концерт залына бәреп керәләр һәм анда булган барлык кешеләргә, җенесенә һәм яшенә карамастан, һөҗүм итүләрен дәвам итәләр. Террорчылар үзләре белән алып килгән пластик шешәләрдә бензинны агызып, залга ут төртә, 20 сәгать 11 минутта бинадан чыгып китәләр. Шул рәвешле, террорчылар һөҗүме 17 минут дәвам итә, концерт залында террорчылар 13 минут була[35].

Коралларын, изолента белән ике магазин уралган Калашников автоматларын, ташлап һәм киемнәрен алыштырып, шикләнелүчеләр шул ук ак "Рено"да качарга тырышалар, аларны күзәтү камералары «Поток» системасы аша ачыклый. Оператив хезмәткәрләр террорчыларны шәһәрдә яки халык күп йөргән урында тоткарламаска карар кыла, чөнки очраклы кешеләр зыян күрергә мөмкин була. 140 км тизлектә машинаның М-3 «Украина» шоссесы буйлап Брянск өлкәсенә таба юнәлүе ачыклангач, махсус хезмәтләр Украина чигеннән якынча 100 км ераклыкта засада оештыра[36]. Террорчыларны тере килеш алырга дигән боерык булганлыктан, көч структуралары хезмәткәрләре тәгәрмәчләргә ата. Башланып киткән сугыш нәтиҗәсендә иптәшләренең берсе ут ача, шул ук вакытта калган икесе урманга кача. Аларны тоткарлыйлар. Эзәрлекләнүчеләрнең берсе Рачабализода Сәидакрами агачка менеп кача, аны тепловизор ярдәмендә табалар[37].

Терактта турыдан-туры катнашкан дүрт кешедән тыш, җиде җинаятьче кулга алына. Оборона министрлыгы хәбәр иткәнчә, Брянск өлкәсендә шикләнелүчеләрне кулга алуда аерылып торган Россия Федерациясе дәүләт чиген саклау төркеме хәрби хезмәткәрләренә дәүләт һәм ведомство бүләкләре тапшыра[38][39].

2024 елның 24 мартында Мәскәүнең Басман районы хөкем йорты теракт кылуда гаепләнүче дүрт кешене дә ике айга кулга ала: Далерджон Мирзоев, Сәидакрами Рачабализоду, Шәмсидин Фәридуни, Мөхәммәдсобир Фәйзов[40][41]. Фәйзов концертка килүчеләрне үтерү видеосын төшергән, шулай ук ул машина йөртүче. Алар махсус рәвештә «Крокус Сити Холл» парковкасында сигез яшьлек малайны бәрдерәләр[42].

2024 елның 24 мартында Мәскәүнең Басман районы хөкем йорты теракт турындагы эш буенча тагын өч шикләнүчене кулга ала: Диловар Исломов, Исраил Исломов һәм Аминчон Исломов. Аларга оешкан төркем составында үлемгә китергән терактны башкаруда гаепләү белдерелгән[43][44]. 2024 елның 26 мартында суд "Крокус Сити Холл"дагы теракт турындагы эшнең сигезенче фигуранты Алишер Касимовны 2 айга кулга ала. Тикшерү мәгълүматлары буенча, Касимов — чыгышы белән кыргыз булган Россия Федерациясе гражданины, дүрт террорчыга арендага фатир бирә[45].

2024 елның 28 мартында Росфинмониторинг  [рус.] (тат. һөҗүм итүче Мирзоев, Рачабализода, Фәридуни, Фәйзовны экстремистлар һәм террорчылар реестрына кертә[46].

29 мартта Басман районы хөкем йорты теракт турындагы эш буенча тугызынчы фигурантны кулга ала — Нәзримад Лотфуллои, тикшерү аны террорчыларга акчалата ярдәм итүдә гаепли[47][48][49].

2024 елның 1 апрелендә Басман районы хөкем йорты теракт турындагы эшнең унынчы фигурантын — Якубджони Йосыфзоданы кулга ала[50]. Тикшерү мәгълүматлары буенча, Йосыфзода "Крокус Сити Холл"дагы фаҗигагә кадәр һәм аннан соң һөҗүмдә катнашучыларның берсенә акча күчерә[51]. 2024 елның июнендә ачыкланганча, Йосыфзодны бер ел элек Сочи шәһәрендә миграция исәбенә хокуксыз куялар[52].2024 елның 4 апрелендә Мәскәүдә, Екатеринбургта һәм Омскта Россия Федераль иминлек хезмәте хезмәткәрләре терактта катнашкан дип фаразланган тагын өч кешене кулга ала[53].

2024 елның 5 апрелендә Басман районы хөкем йорты теракт эше буенча 11 нче гаепләнүчене тоткарлый. 2024 елның 22 маена кадәр Мөхәммәд Шәрипзода кулга алына[54].

2024 елның 7 апрелендә янгын куркынычсызлыгы өчен җаваплы кешенең һәм «Крокус Сити Холл» янгын сүндерү часте җитәкчесенең ваемсызлык эшенә катнашлыгы билгеле була. Аларга карата чикләү чарасы билгеләнә — яшәү урыныннан читкә чыгу тыела[55].

2024 елның 26 апрелендә җинаять эшенең 12 нче фигуранты — 2003 елда Пархар шәһәрендә туган[56], Таҗикстан гражданины Джумохон Курбонов тоткарлана[57].

undefined

2024 елның 27 апрелендә Мәскәүнең Басман районы хөкем йорты Юмохон Курбоновны кулга ала[58].

2024 елның 16 маенда Мәскәүнең Басман районы хөкем йорты Далерджон Мирзоевны[59], Мөхәммәдсобир Фәйзовны[60], Саидакрам Рачабализоданы һәм Шәмсидин Фәридунны кулга алу вакытын 22 августка кадәр озайта[61].

2024 елның 16 маенда Мәскәүнең Басман районы хөкем йорты шулай ук терактта катнашкан дип фаразланган дүрт кешене кулга алуны 22 августка кадәр озайта: Назримад Лотфуллои, Якубджон Йосыфзод, Мөхәммәд Шәрипзод һәм Джумахон Курбонов[62].

2024 елның 17 маенда Мәскәүнең Басман районы хөкем йорты Аминчон, Диловар һәм Исроил Исламовлар, шулай ук Алишер Касыймовның кулга алынуын 22 августка кадәр озайта. Тикшерү мәгълүматлары буенча, алар террорчыларга һөҗүм әзерләгәндә ярдәм итә[63][64].

Мәскәүнең Басман хөкем йорты картотекасы документының 2024 елның 1 июнендәге мәгълүматлары буенча, теракт эшендә 20 гаепләнүче, аларның 18 е кулга алынган, икесе торган җирләреннән читкә китмәү турында язма йөкләмә ала

2024 елның августында Мәскәүнең Басман районы хөкем йорты теракт эшендә гаепләнгән 12 кешенең кулга алыну вакытын озайта, алар — Далерджон Мирзоев, Мөхәммәдсобир Фәйзов, Сәидәкрам Рачабализод, Шәмсидин Фәридун[65], Назримад Лотфуллои, Якубджон Йосыфзод, Мөхәммәд Шәрипзод, Җумахон Курбонов[66], Алишер Касыймов һәм Аминчон, Диловар һәм Исроил Исламовлар[67].

2024 елның 23 августында Мөхәммәд Зоир Шәрипзоданың теракт оештырырга ярдәм итүдә өлешчә гаебен таныганы билгеле була[68].

2025 елның гыйнварында Александр Бастрыкин Тикшерү комитеты теракт турындагы эш буенча гаепләнүчеләр сыйфатында 27 кешене җәлеп итте, дип хәбәр итә[69].

2025 елның 19 февралендә Мәскәүнең Басман районы хөкем йортының «Крокус Сити Холл» концертлар залында теракт оештырган дүрт кешене — Мөхәммәдсобир Фәйзовка, Далерджон Мирзоевка, Муродали Рачабализодага һәм Шамсидин Фәридунига кулга алуны 2025 елның 24 мартына кадәр озайтуы билгеле була[70].

2025 елның 7 мартында Америка Кушма Штатларында «Ислам дәүләте» террорчылык оешмасы әгъзасы булган террорчы Мөхәммәд Шәрифулла кулга алына. Америка Кушма Штатлары Юстиция министрлыгы хәбәр иткәнчә, ул "Крокус Сити Холл"га һөҗүм итүчеләргә күрсәтмә биргән[71].

2025 елның 1 августында массакүләм мәгълүмат чаралары хәбәр итүенчә Россия Эчке эшләр министрлыгы эзләү базасында «Крокус Сити Холл» концерт залында теракт оештыручылар — Абубакр Хикматов, Алохимхон Беков һәм террорчыларны әзерләүдә катнашкан Мөхәммәдрахим Фәйзов теркәлә[72].

Тикшерү эшләре

Россия Тикшерү комитеты хезмәткәрләре тарафыннан фаҗига урынында дүрт комплект хәрби амуниция, 500 дән артык патрон һәм 28 магазин, шулай ук һөҗүм итүчеләр кулланган ике Калашников автоматы табыла[73].

Җинаятьчеләр терактка берничә ай әзерләнгәннәр. 7 мартта Фәридуни разведка максатыннан концерт залында була, анда ул "Крокус"та эшләгән фотограф объективына эләгә. Моннан тыш, берничә шаһит концерт комплексы буйлап йөргән һәм нәрсәдер карап торган шикле ир-атлар төркеменә игътибар иткәннәрен сөйлиләр. Комплексның үзәк хезмәткәре искә төшергәнчә, Фәридуни фойеда өске киемдә булган[37]. Аңа киемен чишенү бүлмәсенә тапшырырга кушалар, шул вакытта аның рус телендә начар аралашуы билгеле була.

Таҗикстан Президенты Эмомали Рахмон тикшерү эшләрен шик астындагыларның туганнары белән шәхси контроленә ала, аларны республиканың көч структуралары хезмәткәрләре сораштыра[74]. Дүшәнбе шәһәреннән 50 чакрым ераклыкта урнашкан Шәмсиддин Фәридуни йортының ишеге махсус рәвештә мөһерләнеп, бикләнелә.

2024 елның 26 мартында Федераль иминлек хезмәте башлыгы Александр Бортников Украинаның махсус хезмәтләре терактка ярдәм иткән — Якын Көнчыгыш территориясендә боевиклар әзерләгән, дип белдерә[75].

РИА Новости мәгълүматлары буенча, "Крокус Сити Холл"да теракт оештырган җинаятьчеләр ИГИЛның әфган бүлеге, «Вилаят Хорасан» террорчылык оешмасы ачкан Telegram каналы аша вербовкаланганнар. Бу Telegram канал бетерелә[76].

28 мартта ТАСС хәбәр итүенчә, теракт оештыручылар наркотик яки психотроп матдәләр тәэсирендә булган[77]. Шикләнелүчеләрнең канында «сугыш кислотасы» — аңны үзгәртә торган, курку тойгысын һәм үз-үзеңне саклау инстинктын баса торган психоактив матдә эзләре табыла[78].

Тикшерү комитеты Украинадан терактны оештыручыларга зур күләмдә акча һәм криптовалюта күчерелүен раслау турында белдерә[79].

2024 елның 29 мартында Таҗикстанның тикшерү органнары теракт оештырганнар белән элемтәдә булуда шикләнелеп, тугыз кеше тоткарлануы турында хәбәр итә[80].

Сорау алулар вакытында теракт кылуда гаепләнүчеләр Киевка бүләк алу өчен баруларын таныйлар[81].

1 апрельдә Федераль иминлек хезмәтенең Иҗтимагый элемтәләр үзәге Дагстанның Каспийск шәһәрендә халык җыелган урында терактка әзерләгән дүрт чит ил гражданын тоткарлау турында хәбәр итә[82]. Алар бу урынны тикшерәләр, кулдан ясалган шартлаткыч җайланма ясыйлар һәм автомат корал сатып алалар. Ведомство мәгълүматлары буенча, тоткарланучылар "Крокус Сити Холл"да терактны финанслауда һәм тәэмин итүдә катнашканнар[83]. Шулай ук Төркиядә хокук саклау органнары теракт әзерләүдә шикләнелүче Таҗикстан һәм Кыргызстанда туганнарны кулга алалар[84].

2 апрельдә теракт корбаннары Россия Федерациясе Тикшерү комитетына «Крокус Сити Холл» хуҗаларына карата җинаять эше кузгатуны сорап, гариза юллыйлар. Аларның вәкиле, адвокат Игорь Трунов, янгын сүндерү һәм төтен чыгару системаларының төзеклеген, эвакуацияне оештыруны тикшерүне, шулай ук эвакуация чыгу юлларының берничәсенең ябылган булуының сәбәбен ачыкларга сорый[85].

2024 елның 9 апрелендә Росфинмониторинг экстремистлар һәм террорчылар реестрына Диловар, Исраил һәм Әминчон Исламовлар, Алишер Касимов, Назримад Лотфуллои, Якубджони Йосыфзода һәм Мөхәммәд Шәрипзода кертә[86].

24 апрельдә куркынычсызлык мәсьәләләре белән җитәкчелек итүче югары вәкилләрнең халыкара очрашуы барышында Россия Президенты Владимир Путин тикшерү җинаятьнең барлык детальләрен ачыклауны дәвам итүе, «анда катнашучыларны, заказчыларны, иганәчеләрне, оештыручыларны» ачыклавы турында игълан итә[87].

25 апрельдә Росфинмониторинг җитәкчесе Юрий Чиханчин терактны оештыруда берничә ил гражданының катнашуы, финанслау криптовалюта ярдәмендә башкарылуы турында белдерә[88].

31 майда тикшерү комитеты куркынычсызлык таләпләренә җавап бирми торган хезмәтләр күрсәтү буенча җинаять эше ача һәм аны теракт буенча җинаять эше белән берләштерә[89].

2024 елның августында "Крокус Сити Холл"дагы теракт эше буенча яңа гаепләнүче барлыкка килә. Мәскәүнең Басман районы хөкем йорты Гадоев Шахромджон Насимовичка, Исмаилов Зубайдулло Авайдуллоевичка, Солиев Мөстәкыйм Абдумановичка, Солиев Умеджон Абдумановичка һәм Хәмидов Хөсәен Абдурасуловичка кулга алу вакытын 1 декабрьгә кадәр озайта[90]. Яңа гаепләнүчеләрнең берсе — Умеджон Солиев Россиядә розыскта була[91]. Эшнең яңа гаепләнүчеләре һөҗүм итүчеләрне корал белән тәэмин иткән[92].

2024 елның октябрендә тикшерү бу эштә гаепләнүчеләрнең дүртесенең тыелган «Вилаят Хорасан» террорчылык төркеме боевиклары булуын ачыклый. Шахромджон Гадоевка, Зубайдулло Исмоиловка, Мөстәкыйм Солиевка һәм Умеджон Солиевка каршы террорчылык төркеме эшчәнлегендә катнашу, утлы корал һәм сугыш кирәк-яракларының канунсыз әйләнеше, шулай ук оешкан төркем тарафыннан кылынган шартлаткыч җайланманы канунсыз әзерләү факты буенча җинаять эшләре кузгатыла[93].

2024 елның октябрендә теракт эшендә дүрт яңа гаепләнүче барлыкка килә, бу Ингушетиядә яшәүчеләр: Хөсәен Медов, Җәбраил Аушев, Хаваж-Багаудин Алиев һәм Батыр Кулаев. Аларның икесе кулга алына, икесе эзләү исемлегенә кертелә. Тикшерүчеләр әйтүенчә, алар арадашчылар аша теракт оештыручыларны автоматлар һәм сугыш кирәк-яраклары белән тәэмин итәләр, моның өчен алар 1 млн сумнан күбрәк акча ала. Тикшерү бүлегенең үзәк аппаратында аларның җинаять эшен теракт эше белән берләштерәләр (Җинаять кодексының 205 маддәсенең 3 өлеше), әмма Җинаять кодексының 222 маддәсенең 5 өлеше (төркем тарафыннан алдан сүз куешу буенча кылган корал һәм сугыш кирәк-яракларының канунсыз әйләнеше) һәм 222 маддәсенең 3 өлеше (шартлаткыч җайланмаларның һәм шартлаткычларның төркем тарафыннан башкарылган законсыз әйләнеше) буенча гаепләнәләр[94].

2024 елның 2 ноябрендә террорчыларны корал белән тәэмин итүдә 7 кешенең шөгыльләнүе билгеле була. Хөсәен Медов, Җәбраил Аушев, Хаваж-Багаудин Алиев һәм Батыр Кулаевтан тыш, төркемгә Әмерхан Матиев, шулай ук Төркиядә качып йөрүче Адам Белхароев һәм Украинада Ильяс Белхароев (Россия Федерациясенең террорчылар һәм экстремистлар реестрына кертелгән) керә[95].

2024 елның 20 ноябрендә, ТАСС хәбәр иткәнчә, Аминчон һәм Диловар Исломовка, аларның әтисе Исроил Исломовка һәм Алишер Касыймовка карата гаепләүләр кылынган террорчылык эшчәнлегенә булышлык итү турындагы маддәгә үзгәртелә[96].

2024 елның 4 декабрендә Ингушетиядә террорчыларның дүрт булышчысы тоткарлана. «Батал-Хаҗи» дини җәмгыяте вәкилләренә карата җинаять эшләре кузгатыла. Тикшерүчеләр фикеренчә, алар "Крокус"ка һөҗүм итүчеләргә ярдәм күрсәткән[97].

2025 елның 2 гыйнварында Истанбулның җинаять суды теракт оештыручылар белән бәйләнештә гаепләнүчеләргә карата гаепләү бәяләмәсен кабул итә, аларга 7,5 — 15 елга кадәр төрмә яный. Гаепләнүчеләр арасында Истанбулда яшәүче берничә кеше була, алар элегрәк Сәидәкрам Рачабализода һәм Шәмсидин Фәридуни белән элемтәдә тора, алар икесе дә һөҗүмдә турыдан-туры катнаша[98].

2025 елның 5 февралендә «Крокус Сити Холл»да теракт буенча беренчел тикшерү эше тәмамлана. 11 ай эчендә барлык материаллар җыела, 20 гаепләнүчене кулга алу һәм шаһитлардан сорау алу башкарыла[99].

2025 елның 22 мартында Россия Федерациясе Тикшерү комитетының рәсми вәкиле Светлана Петренко тикшерү эшенең тәмамлануы турында хәбәр итә[100].

Әлеге террорчылык җинаятен кылуда гаепләнгән 19 кеше белән тикшерү эшләре тәмамланган, алар сак астына алынган һәм эш материаллары белән танышуны дәвам итә. Кайбер берничә гаепләнүче эзләү исемлегенә кертелгән[19].

2025 елның 14 апрелендә билгеле булганча, экспертиза терактны оештыручыларны үз акылларында булуын күрсәтә. Адвокат Олег Власов сүзләренчә, гаепләнүчеләрнең психик һәм физик сәламәтлеге яхшы. 2024 елның 22 мартында 145 кешенең гомерен өзгән, 500 дән артык кешене яралаган теракт була. Тоткарланучылар арасында Таҗикстан гражданнары: Мөхәммәдсобир Фәйзов, Далерджон Мирзоев, Саидакрами Рачабализода һәм Шәмсидин Фәридуни. Crocus Group өчен теракттан гомуми зыян 150—200 млн долларга бәяләнә[101].

Террорчылык һөҗүмендә 2300 дән күбрәк кеше зыян күрә[17].

2025 елның 23 июнендә Тикшерү комитеты терактны тикшерүне тәмамлый. Тикшерү органнары белдергәнчә, теракт Украина хакимиятләре закаы буенча оештырыла, максат — Россиядә сәяси вәзгыятьне тотрыксызландыру. Россия Тикшерү комитетының рәсми вәкиле хәбәр иткәнчә, «Крокус Сити Холл»дагы терактта гаепләнүчеләрнең кайберләре Дагыстанның Каспийск шәһәрендә күңел ачу комплексын шартлатырга планланнаштырган[102].

2025 елның июнь азагында ТАСС хәбәр итүенчә, Шамсидин Фаридуни гаепне тулысынча таный һәм кылган гамәле өчен үкенүен белдерә[103].

Тикшерү нәтиҗәләре буенча, теракт нәтиҗәсендә 149 кеше һәлак булган, 1 кеше югалган, төрле дәрәҗәдәге җәрәхәтләр алган 609 кеше теркәлгән. 2,3 меңнән артык зыян күрүче исәпләнгән[17][104]. Теракт нәтиҗәсендә гомуми зыян якынча 6 миллиард сум тәшкил иткән. Терактны «Вилаят Хорасан» террористик оешмасы әгъзалары һәм аларның ярдәмчеләре Украина хакимиятләре заказын үтәп башкарган[3]. Кешеләрнең үлем сәбәбе — ут ату җәрәхәтләре һәм угар газыннан агулану.

2025 елның 30 июнендә Генераль прокуратура 19 гаепләнүче катнашкан, 427 томнан торган җинаять эшен 2 Көнбатыш хәрби әйләнә судына юллый[105]. Зыян күрүче 2,3 мең кешедән иң күбе 150 кеше суд процессында катнашачагы билгеле була. Суд коллегиясе өч судьядан тора. Эш материаллары 470 томнан артык, шул исәптән дәлилләр һәм 200 артык экспертиза нәтиҗәләре керә[106].

Эш буенча алты юридик зат зыян күрүче дип танылган: АО «Крокус интернэшнл», ООО «Сервис холл», ПАО «Мобильные телесистемы», ООО «Т2 мобайл», ООО «МСМ» һәм ООО «С-сервис»[107].

2025 елның 21 июлендә процессның 4 августта башланачагы билгеле була. Эшне 2 Көнбатыш хәрби әйләнә суды карый, утырышлар Мосгорсудта үтә.

Шул ук көнне 2 Көнчыгыш хәрби әйләнә суды Новосибирскида Таджикистан гражданины Баходурджон Ахмадалиевка 14 еллык колонияга хөкем итә. Тикшерү нәтиҗәсендә билгеләнгәнчә, ул интернет аша теракт катнашучылары өчен билетлар алган, шулай ук Новосибирскида теракт әзерләүдә катнашкан — шартлаткыч җайланманы сатып алган һәм Железнодорожный районына китергән[108].

2025 елның 29 июлендә 115 зыян күрүчене яклаучы адвокат Игорь ТруновТөркия барлык качкан терактта катнашучыларны Россиягә тапшыра ала дип хәбәр итә. Алар арасында Умеджон Солиев — җинаятьтә катнашучыларга корал китергән кеше була[109].

2025 елның 4 августында билгеле булганча, гаепләүчеләрнең берсе Көнбатыш хәрби әйләнә судында җинаять эшен яшерен рәвештә карауны сорый. Шул ук көнне прокурор хөкеменнән соң, терактның дүрт катнашучысының өчесе гаепне тулысынча, берсе өлешчә таный[110].

2025 елның 12 августында Красногорск шәһәре эчке эшләр бүлеге җәмәгать тәртибен саклау бүлекчәсе җитәкчесе хәбәр итүенчә «Пикник» төркеме концертын оештыручылар полициягә чара турында алдан хәбәр итмәгән. Алар концерт үткәрү турында мөрәҗәгатьне вакытында җибәрмәгән, тикшерү 2024 елның 22 марты көнне 17:00–18:00 аралыгында үткәрелгән, акт төзелгән[111].

2025 елның 23 сентябрендә зыян күрүчеләрне яклау командасы Тикшерү комитетына мөрәҗәгать итеп, «Крокус Сити Холл»ны тотучы эшмәкәрләр Араз һәм Эмин Агаларовларның активларын кулга алуны сорый. Бу зыян күрүчеләрнең куркынычсызлык таләпләренә җавап биргән хезмәтләр күрсәтелмәү сәбәпле килгән зыянны каплау хокукын тәэмин итү өчен кирәк дип билгеләнгән[112].

Россия хакимияте җавабы

undefined

Мәскәү мэры Сергей Собянин "Крокус Сити Холл"да «коточкыч фаҗига булды» дип белдерә:

«Һәлак булганнарның якыннарының кайгысын уртаклашам. Булган хәл вакытында зыян күрүчеләрнең барысына да кирәкле ярдәм күрсәтергә боерык бирдем».

"Крокус Сити Холл"да атыш һәм шартлаулар «канлы теракт», дип белдерде Россия Федерациясе Тышкы эшләр министрлыгының рәсми вәкиле Мария Захарова. Ул халыкара берләшмәне «бу коточкыч җинаятьне» хөкем итәргә чакыра[113].

Патриарх Кирилл һәлак булучыларның һәм зыян күрүчеләрнең тынычлыгы өчен, шулай ук «Крокус Сити Холл» бинасындагы янгында зыян күрүчеләрне коткару өчен дога кыла[114].

Мәскәү аэропортларында һәм вокзалларында куркынычсызлык чаралары көчәйтелә[23].

Мәскәүдә 2024 елның 23-24 мартында барлык спорт, мәдәни һәм массакүләм чаралар ял көннәрендә үткәрелмәячәк, дип хәбәр итте Собянин[115].

Сәламәтлек саклау министры Михаил Мурашко зыян күрүчеләргә ярдәм итүне шәхси контроленә ала[23].

Россия Тикшерү комитетының Баш тикшерү идарәсе «Крокус Сити Холл» концерт залындагы вакыйгага бәйле Россия Федерациясе Җинаять кодексының 205 маддәсендә каралган җинаять буенча җинаять эше кузгатыла (террорчылык акты)[116].

«Әгәр көчкә-көч белән каршы куймасалар бернинди судлар һәм тикшерүләр дә ярдәм итмәячәк,ә үлемнәргә — террорчыларның тоталь җәзалау һәм аларның гаиләләренә каршы репрессияләр. Дөнья тәҗрибәсе» — дип белдерде Россия Федерациясе Иминлек советы башлыгы урынбасары Дмитрий Медведев[117].

Россия Федерациясе Президенты Владимир Путин үзенең мөрәҗәгатендә 2024 елның 24 мартын гомуммилли матәм көне дип билгели, шулай ук Украина ягы тарафыннан алдан әзерләнгән «тәрәзә» аша дәүләт чиген узып, Украинага таба хәрәкәт иткән террорчыларны тоткарлау турында хәбәр итә. Президент Россиянең барлык гражданнары исеменнән зыян күрүчеләрнең һәм аларның туганнарының кайгысын уртаклашты, матди ярдәм күрсәтү турында хәбәр итте һәм зыян күрүчеләргә, һәлакәт урынында махсус хезмәтләр хезмәткәрләренә оператив ярдәм күрсәтүләре өчен һәм гади гражданнарга рәхмәт белдерде[118].

«Без кешеләребезнең әзерләнгән күпләп үтерелүе белән очраштык. Без бу җинаять артында торган һәркемне ачыкларбыз һәм җәзаларбыз. Террорчыларны үч алу көтә, аларның киләчәге юк. Безнең хәзер уртак бурычыбыз — бер сафта бергә булу. Беркем дә безнең җәмгыятьтә паника һәм каршылык оештыра алмаячак. Мәскәүдә һәм башка төбәкләрдә террорчылыкка каршы өстәмә чаралар кертелде», — дип белдерде Владимир Путин россиялеләргә мөрәҗәгатендә"[119].

2024 елның 25 мартында Россия Президенты карамагындагы Бала хокуклары буенча вәкаләтле вәкиле Мария Львова-Белова теракт вакытында "Крокус Сити Холл"га килүчеләрне эвакуацияләргә ярдәм иткән ике яшүсмергә Рәхмәт хатлары тапшыра. 15 яшьлек Ислам Хәлилов һәм 14 яшьлек Артем Донсков «зыян күрүчеләргә ярдәм күрсәткәндәге фидакарьлеге, кыюлыгы һәм шәхси батырлыклары өчен» рәхмәт хатларына лаек булалар. Ике яшүсмер дә "Крокус Сити Холл"да чишенү бүлмәсендә эшләүчеләр[120].

2024 елның 26 мартында теракт вакытында кешеләргә эвакуацияләнергә ярдәм иткән мәктәп укучысы Артем Донсковны, «Крокус Сити Холл» администраторы София Мейерга Россия Федерациясе Иҗтимагый палатасы медальләре тапшырыла. Ислам Хәлилов өчен дә медаль әзерләнгән, әмма ул тантанада катнаша алмый[121].

27 март көнне Мәскәү патриархы Кирилл Россиядә теракт нәтиҗәсендә динара низагка юл куймаска чакыра[122].

2 майда Россия Федерациясе Президенты Владимир Путин яшүсмерләрне — Артем Донсков, Никита Иванов һәм Ислам Хәлиловны «Һәлак булганнарны коткарган өчен» медале белән бүләкли[123][124].

2024 елның 8 июлендә Россия Федерациясе Президенты Владимир Путин «Внуково» аэропорты хезмәткәре Валентин Николаенковка, вафатыннан соң, Батырлык ордены тапшыра, ул "Крокус Сити Холл"да теракт вакытында террористны зарарсызландырырга тырышканда һәлак була[125].

Халыкара җәмәгатьчелек җавабы

undefined

Вашингтон фаҗигага бәйле кайгы уртаклашуын белдерә[23]. Америка Кушма Штаталары, Ак йортта билгеләп үткәнчә, гадәттән тыш хәл турында алдан хәбәрдар булмый. Вашингтонда Мәскәүдә булган хәл Киев белән бәйле түгел, дип белдерәләр.

2024 елның 3 апрелендә Америка журналисты Сеймур Херш, мәгълүматлы чыганакларга таянып, АКШның Үзәк разведка идарәсе Россияне зур теракт әзерләү турында кисәткән. Херш сүзләренчә, «ким дигәндә бер хәбәр» «ашыгыч» дип билгеләнгән һәм концерт алдыннан ЦРУдан Россия разведкасына тапшырылган". Шул ук вакытта, Америка журналисты билгеләп үткәнчә, ЦРУ терактның нәкъ менә «Крокуста» планлаштырылуын белмәгән һәм сүз бары тик «халык җыела торган урын» турында гына барган[126].

БМО Генераль сәркатибе Крокустагы терактны катгый рәвештә хөкем итә, Россия Хөкүмәте һәм халкының кайгысын уртаклаша[23].

Россиянең кайгысын төрле илләр уртаклаша, алар — Египет, Казахстан, Азәрбайҗан, Киргизия, Чехия, Италия, Сербия, Германия, Люксембург, Катар, Куба, Палестина, Боливия, Иран, Венесуэла, Үзбәкстан, Турция, Армения, Мальта, Абхазия, Иордания, Саудовская Аравия, Пакистан, Ирак, Австрия, Франция, Таджикистан, Мексика, Колумбия, Австрия, Берләшкән Гарәп Әмирлекләре, Сирия, Бахрейн, Канада, Белоруссия һәм башкалар.

Террорчылык һөҗүмен ХАМАС, Талибан һәм Хезболла кебек эре ислам хәрәкәтләре гаепли[127][128][129].

25 март көнне Япониянең БМО Иминлек советындагы даими вәкиле теракт корбаннарын искә алу өчен бер минутлык тынлык белән башлый[130].

Кайчандыр "Крокус Сити Холл"да чыгыш ясаган Garbage Америка рок-төркеме терактка бәйле кайгы уртаклашуын белдерә[131].

2024 елның 6 апрелендә Төркия Таҗикстан гражданнары өчен визасыз режимны гамәлдән чыгара. Төркия массакүләм мәгълүмат чаралары мәгълүматлары буенча, бу карар 2024 елның гыйнвар-мартында Истанбулга теракт кылуда гаепләнүче ике таҗикның сәфәре белән бәйле булырга мөмкин[132].

Теракт корбаннарына мемориал

2025 елның февралендә «Крокус Сити Холл» янында теракт корбаннарына мемориал төзи башлыйлар[133]. Ул 22 мартта ачыла. Мәскәү өлкәсе губернаторы Андрей Воробьев хәбәр иткәнчә, мемориал концерт залы хуҗасы тәкъдиме белән төзелә.

Кара граниттан эшләнгән оча торган торналар сыны белән бизәлгән ике стела концерт залы һәм "Крокус Экспо"ның икенче павильоны каршында урнаштырыла. Һәйкәлгә «2024 елның 22 мартындагы кешелексез террорчылык акты корбаннары истәлегенә» дип уеп язылган[134].

undefined

Өстәмә мәгълүмат

2024 елның 25 мартында Россия Үзәк банкы микрофинанс оешмаларына һәм банкларга "Крокус Сити Холл"да теракт вакытында һәлак булган кешеләрнең бурычларын капларга киңәш итә[135]. 2024 елның 23 мартында Сбербанк һәм ВТБ бу эшне башкарырга ризалык белдерәләр. Шулай ук 23 банк, шул исәптән «Тинькофф», Альфа-банк, Совкомбанк, Газпромбанк, Почта Банк, Промсвязьбанк, Мәскәү кредит банкы һәм башкалар бурычларны каплыйлар[136].

2024 елның 27 мартына Санкт-Петербургта планлаштырылган «Пикник» төркеме концерты уздырыла. Ул «Крокус Сити Холл» да теракт корбаннары истәлегенә багышлана[137].

Терактта һәлак булучылар истәлегенә Россия башкаручылары «Голос мой услышь» альбомын яздыралар. Анда җырчы Мөслим Магомаев репертуарыннан 12 җыр кертелә. Аудиотрансляцияләрдән кергән барлык керемнәр зыян күрүчеләргә юнәлтелә[138].

2024 елның 29 июнендә Мәскәү өлкәсе губернаторы Андрей Воробьев белдергәнчә, Мәскәү өлкәсе хакимияте "Крокус"ны төзекләндермәячәк:

«Концерт залы биредә башка булмаячак»[139].

2025 елның мартында терактта гаепләнүчеләрнең адвокаты белдергәнчә, террорчылар "Крокус"ка һөҗүмгә кадәр башка һөҗүмнәргә әзерләнгәннәрен һәм Кремль янындагы, «Чистые пруды» метросындагы һәм «МЕГА Белая Дача» сәүдә үзәге эчендә фотога төшергәннәрен хәбәр итә. Террорчылар Украинага качарга планлаштырганнар[140].

Бер ел үткәч, "Крокус Сити Холл"да урнашкан «Октябрь» кинотеатрында «Крокус. Несломленные» исемле документаль фильмның премьерасы уза. Фильм Россия Кызыл Тәре җәмгыяте һәм «Интеграция» продюсерлык үзәге ярдәме белән төшерелгән. Картинаның сюжеты реаль вакыйгаларга һәм волонтерларның, табибларның, концерт залы хезмәткәрләренең һәм зыян күрүчеләрне коткаруда катнашкан башка кешеләрнең истәлекләренә корылган[141].

2025 елның 21 июлендә Новосибирск өлкәсендәге суд Баходурджон Ахмадалиевны "Крокус Сити Холл"га һөҗүм иткән террорчыларга билетлар сатып алуда һәм Красногорсктагы теракттан соң икенче көнне Новосибирскта шартлау омтылышында гаепләп, 14 елга хөкем итә[142]. Хокук саклаучылар ачыклаганча, ир-ат интернет аша Далерджон Мирзоев һәм терактның башка бер катнашучысы өчен билетлар сатып ала. Мәскәү янындагы фаҗигадән соң Әхмәдалиевның машинасын тикшергән вакытта шартлаткыч җайланма табыла. Ул аны Новосибирскның тимер юл районындагы җәмәгать урынында эшләтеп җибәрергә ниятләгән[143].

Эш материаллары буенча, «Сайфулло» исемле билгесез зат күрсәтмәләре буенча, гаепләнүчеләр иске телефоннарын юк иткән. Аннан соң алар яңа смартфоннар һәм кухня пычаклары сатып алган, аларны теракт вакытында корал итеп куллану планлаштырылган. Шулай ук катнашучылар интернеттан өйрәтү видеолары йөкләгән һәм газдан саклану өчен тукымадан үзләре өчен жилетлар ясаган. Терактның өч катнашучысы һөҗүм алдыннан курку хисен киметү өчен наркотиклар кулланган[144].

Җинаять эше материалларыннан билгеле булганча, дүрт гаепләнүче һөҗүмнән соң аз дигәндә 135 мең сум алган. Акчалар 2024 елның 22 мартына (һөҗүм көне) Шамсидин Фаридуниның банк картасына күчерелгән, максат — Россиядән качу мөмкинлеген тәэмин итү[145].

Тикшерү вакытында зыян күрүчеләр хәбәр итүенчә, террористлар аралашканда гарәп телен кулланган, шулай ук билгесез хатын-кыз белән мобиль телефоннан сөйләшкән. Зыян күрүче кеше сүзләренчә, хәләк булып күренгән кешеләр генә котылып, янгын салынган залдан чыгып китә алган, чөнки боевиклар кешеләрнең аркасына аткан[146].

Искәрмәләр

  1. ↑ В «Крокус Сити Холл» произошла стрельба (2024-03-22). 22 март 2024 тикшерелде.
  2. ↑ Онлайн: в подмосковном «Крокус Сити Холле» стрельба и пожар, есть раненые (2024-03-22). 22 март 2024 тикшерелде.
  3. ↑ 1 2 3 Число погибших детей при теракте в «Крокусе» выросло до шести (2024-04-03). 3 апрель 2024 тикшерелде.
  4. ↑ Число пострадавших в результате теракта в "Крокус сити холле" выросло до 551. 30 март 2024 тикшерелде.
  5. ↑ Инженер-строитель пробил стену для спасения людей в «Крокусе» (2024-03-30). 30 март 2024 тикшерелде.
  6. ↑ Участников теракта в "Крокусе" задержали недалеко от границы с Украиной (23.03.2024). 23 март 2024 тикшерелде.
  7. ↑ Исполнители теракта в "Крокусе" признались, что его организовала Украина (29.06.2025). 29 июнь 2025 тикшерелде.
  8. ↑ РБК, 26 марта 2024. Бортников обвинил спецслужбы Украины в содействии теракту в «Крокусе»
  9. ↑ РБК, 27 марта 2024. Песков заявил, что официальных версий теракта в «Крокусе» еще не называли
  10. ↑ Schmitt, Eric. What We Know About ISIS-K, the Group That Claimed Responsibility for the Moscow Attack (2024-03-22).
  11. ↑ ISIS claims responsibility for attack in busy Moscow-area concert venue that left at least 40 dead, CNN (2024-03-22).
  12. ↑ Moscow concert hall attack latest: ISIS claims responsibility for shooting that killed more than 60 people (ингл.). The Independent. Мөрәҗәгать итү датасы: 23 март 2024. Архивировано 23 март 2024 года.
  13. ↑ Ведомости, 25 марта 2024. Что такое запрещенный в России «Вилаят Хорасан»
  14. ↑ Путин назвал кровавым и варварским теракт в «Крокус Сити Холле» (23.03.2024). 23 март 2024 тикшерелде.
  15. ↑ Организаторами теракта в "Крокусе" были шестеро граждан Средней Азии (2025-03-22). 22 март 2025 тикшерелде.
  16. ↑ ТАСС узнал о раскаявшемся исполнителе теракта в «Крокусе» (2025-06-30). 30 июнь 2025 тикшерелде.
  17. ↑ 1 2 3 Свыше двух тысяч человек проходят потерпевшими по делу о "Крокусе" (2025-05-20). 20 май 2025 тикшерелде.
  18. ↑ В Москве начинается судебный процесс по уголовному делу о теракте в "Крокусе" (2025-08-04). 3 август 2025 тикшерелде.
  19. ↑ 1 2 Процесс по делу о теракте в «Крокусе» в Мосгорсуде начнется 4 августа (2025-07-21). 21 июль 2025 тикшерелде.
  20. ↑ Крокус. Mash (22 март 2024).
  21. ↑ Теракт с десятками погибших в «Крокус Сити Холле». Главное. 22 март 2024 тикшерелде.
  22. ↑ Один из зрителей «Крокус Сити Холла» обезвредил террориста (23.03.2024). 23 март 2024 тикшерелде.
  23. ↑ 1 2 3 4 5 6 Что известно о происшествии в "Крокус сити холле". Главное. 22 март 2024 тикшерелде.
  24. ↑ Пожару в "Крокус сити холле" присвоен повышенный ранг сложности. 22 март 2024 тикшерелде.
  25. ↑ В оперслужбах сообщили о втором взрыве в Crocus City Hall (2024-03-22). 22 март 2024 тикшерелде.
  26. ↑ Вертолеты сбросили около 160 тонн воды на горящий «Крокус Сити Холл» (23.03.2024). 23 март 2024 тикшерелде.
  27. ↑ Минздрав Подмосковья опубликовал список из 145 госпитализированных после теракта (23.03.2024). 23 март 2024 тикшерелде.
  28. ↑ Интерфакс, 24 марта 2024. Спасатели сделали проем в стене Crocus для прохода тяжелой техники
  29. ↑ Поисковую операцию на месте теракта в «Крокусе» продлили на день (2024-03-25). 25 март 2024 тикшерелде.
  30. ↑ Спасатели завершили разбор завалов в "Крокус сити холле" (2024-03-26). 26 март 2024 тикшерелде.
  31. ↑ Бастрыкин потребовал поименно установить заказчиков теракта в «Крокусе» (2024-03-31). 31 март 2024 тикшерелде.
  32. ↑ Суд признал более 1,7 тыс. человек потерпевшими по делу о теракте в «Крокусе». Известия (1 июнь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2024.
  33. ↑ Выплаты пострадавшим в "Крокусе" начнутся с 23 сентября (2024-09-20). 20 сентябрь 2024 тикшерелде.
  34. ↑ 1 2 Опубликовано видео допроса террориста из "Крокуса" (23.03.2024). 23 март 2024 тикшерелде.
  35. ↑ ТАСС, 25 марта 2014. Бастрыкин заявил о восстановлении хронологии теракта в «Крокус сити холле»
  36. ↑ РИА Новости: Террористы из "Крокуса" ехали по трассе со скоростью более 140 км/ч - Российская газета (2024-03-26). 27 март 2024 тикшерелде.
  37. ↑ 1 2 Арестованным Басманным судом террористам грозит пожизненное лишение свободы - Российская газета (2024-03-25). 27 март 2024 тикшерелде.
  38. ↑ Участникам задержания устроивших теракт в "Крокусе" вручили награды (25.03.2024). 25 март 2024 тикшерелде.
  39. ↑ В МВД рассказали, как выследили машину террористов, напавших на «Крокус». 28 март 2024 тикшерелде.
  40. ↑ Суд арестовал четырех фигурантов дела о теракте в «Крокус Сити Холле» (24.03.2024). 25 март 2024 тикшерелде.
  41. ↑ Суд назвал имена фигурантов дела о теракте в «Крокус Сити Холле». 25 март 2024 тикшерелде.
  42. ↑ Жирнов, Степан. «Не едем на турнир?» Мальчик, сбитый террористами, пришёл в сознание. 25 март 2024 тикшерелде.
  43. ↑ Суд арестовал пятого обвиняемого по делу о теракте в "Крокус сити холле" (2024-03-25). 25 март 2024 тикшерелде.
  44. ↑ Суд арестовал седьмого фигуранта дела о теракте в "Крокусе" (2024-03-25). 25 март 2024 тикшерелде.
  45. ↑ Екатерина КОСОБОКОВА |. Суд арестовал восьмого фигуранта по делу о теракте в «Крокусе» Алишера Касимова (рус.). kp.ru -. Мөрәҗәгать итү датасы: 26 март 2024.
  46. ↑ Росфинмониторинг внес напавших на «Крокус» в реестр террористов. rbc.ru (28 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 март 2024.
  47. ↑ В суде раскрыли имя девятого фигуранта дела о теракте в "Крокусе" - Российская газета (2024-03-29). 29 март 2024 тикшерелде.
  48. ↑ В Москве арестовали девятого фигуранта дела о теракте в «Крокусе» (2024-03-29). 29 март 2024 тикшерелде.
  49. ↑ Суд арестовал девятого фигуранта дела о теракте в "Крокусе" (29.03.2024). 29 март 2024 тикшерелде.
  50. ↑ Суд арестовал десятого фигуранта дела о теракте в "Крокусе" (01.04.2024). 1 апрель 2024 тикшерелде.
  51. ↑ СК раскрыл имя и роль еще одного фигуранта дела о теракте в «Крокусе» (2024-04-01). 1 апрель 2024 тикшерелде.
  52. ↑ Mash: фигуранта дела о теракте в «Крокусе» поставили на учет незаконно. News.ru (11 июнь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 11 июнь 2024.
  53. ↑ ФСБ сообщила о задержании еще троих фигурантов дела о теракте в «Крокусе» (2024-04-04). 4 апрель 2024 тикшерелде.
  54. ↑ Басманный суд арестовал еще одного фигуранта дела о теракте в «Крокусе» (2024-04-05). 5 апрель 2024 тикшерелде.
  55. ↑ ТАСС узнал о фигурантах дела о халатности после теракта в «Крокусе». 8 апрель 2024 тикшерелде.
  56. ↑ В РФ задержали еще одного фигуранта дела о теракте в «Крокус Сити Холле» (2024-04-26). 26 апрель 2024 тикшерелде.
  57. ↑ Силовики задержали еще одного фигуранта дела о теракте в «Крокусе» (2024-04-26). 26 апрель 2024 тикшерелде.
  58. ↑ Басманный суд арестовал 12-го фигуранта дела о теракте в «Крокусе» (2024-04-27). 27 апрель 2024 тикшерелде.
  59. ↑ Суд продлил арест предполагаемому исполнителю теракта в "Крокусе" Мирзоеву. ria.ru (16 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 май 2024.
  60. ↑ Суд продлил арест одному из исполнителей теракта в «Крокусе». РБК (16 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 май 2025.
  61. ↑ Суд продлил арест всем исполнителям теракта в «Крокус Сити Холле». RT (16 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 май 2024.
  62. ↑ Суд продлил арест четверым пособникам напавших на "Крокус" террористов. ТАСС (16 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 16 май 2024.
  63. ↑ https://www.rbc.ru/rbcfreenews/664733029a79479f7e2e0666. РБК (17 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 17 май 2024.
  64. ↑ По делу о теракте в «Крокусе» арестовано 18 человек. Известия (1 июнь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 июнь 2024.
  65. ↑ Суд продлил арест четырем обвиняемым в теракте в «Крокусе» (2024-08-16). 20 август 2024 тикшерелде.
  66. ↑ Суд продлил арест еще четырем обвиняемым в теракте в «Крокусе» (2024-08-19). 20 август 2024 тикшерелде.
  67. ↑ До 22 ноября продлили арест 4 фигурантов по делу о теракте в «Крокусе» (2024-08-20). 20 август 2024 тикшерелде.
  68. ↑ Еще один фигурант дела о теракте в «Крокусе» частично признал вину (2024-08-23). 23 август 2024 тикшерелде.
  69. ↑ Виктория Шварц. Бастрыкин заявил, что по делу о теракте в "Крокус Сити Холле" обвиняются 27 фигурантов (2025-01-14). 15 гыйнвар 2025 тикшерелде.
  70. ↑ Исполнителям теракта в «Крокусе» продлили арест до 24 марта (19.02.2025). 19 февраль 2025 тикшерелде.
  71. ↑ В США арестовали террориста, инструктировавшего напавших на «Крокус». 7 март 2025 тикшерелде.
  72. ↑ Организаторы теракта в "Крокусе" и брат террориста Файзова находятся в розыске (2025-08-01). 1 август 2025 тикшерелде.
  73. ↑ В СК рассказали об изъятом оружии с места теракта в "Крокус сити холле". 24 март 2024 тикшерелде.
  74. ↑ Мария МАМАЕВА |. В Душанбе ведут следственные мероприятия с родными террористов из «Крокуса» (рус.). kp.ru -. Мөрәҗәгать итү датасы: 26 март 2024.
  75. ↑ Сергей Чиков |. Бортников: Украина готовила боевиков на Ближнем Востоке (рус.). kp.ru - (26 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 март 2024.
  76. ↑ РБК, 27 марта 2024. Участника телеграм-группы с террористами из «Крокуса» вышлют из России
  77. ↑ ТАСС сообщил, что атаковавшие «Крокус» террористы были под наркотиками (2024-03-28). 28 март 2024 тикшерелде.
  78. ↑ В крови террористов из "Крокуса" обнаружили психотропные наркотические вещества - Российская газета (2024-03-28). 2 апрель 2024 тикшерелде.
  79. ↑ СК получил доказательства связи террористов из "Крокуса" с Украиной (2024-03-28). 28 март 2024 тикшерелде.
  80. ↑ Источник: под Душанбе задержали девять человек по делу об атаке на "Крокус" (20240329T1257). 29 март 2024 тикшерелде.
  81. ↑ Обвиняемые в теракте в "Крокусе" заявили, что ехали в Киев за наградой (29.03.2024). 29 март 2024 тикшерелде.
  82. ↑ Задержанные в Дагестане террористы снабжали деньгами и оружием атаковавших "Крокус" (2024-04-01). 1 апрель 2024 тикшерелде.
  83. ↑ ФСБ заявила о причастности задержанных в Дагестане боевиков к теракту в «Крокусе» (2024-04-01). 1 апрель 2024 тикшерелде.
  84. ↑ В Турции задержали жителей Таджикистана по подозрению в подготовке теракта (01.04.2024). 1 апрель 2024 тикшерелде.
  85. ↑ Пострадавшие в "Крокусе" просят СК возбудить дело в отношении владельцев комплекса (2024-04-02). 2 апрель 2024 тикшерелде.
  86. ↑ Семерых фигурантов дела о теракте в «Крокусе» внесли в реестр террористов. 9 апрель 2024 тикшерелде.
  87. ↑ Путин: Спецслужбы продолжают выявлять заказчиков и спонсоров теракта в "Крокусе" - Российская газета (2024-04-24). 24 апрель 2024 тикшерелде.
  88. ↑ Росфинмониторинг раскрыл, как финансировался теракт в "Крокусе" - Российская газета (2024-04-25). 25 апрель 2024 тикшерелде.
  89. ↑ СК возбудил дело об оказании небезопасных услуг в связи с нападением на "Крокус". ТАСС (31 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 31 май 2024.
  90. ↑ Стало известно о пяти новых фигурантах дела о теракте в "Крокусе" (2024-08-29). 29 август 2024 тикшерелде.
  91. ↑ Стали известны подробности о новом фигуранте по делу о теракте в "Крокусе" (2024-08-29). 29 август 2024 тикшерелде.
  92. ↑ Пятеро фигурантов дела о теракте в "Крокусе" обеспечивали нападавших оружием (2024-08-29). 29 август 2024 тикшерелде.
  93. ↑ Четыре фигуранта дела о теракте в «Крокусе» состояли в «Вилаят Хорасан». 3 октябрь 2024 тикшерелде.
  94. ↑ В деле «Крокуса» взят новый след. kommersant.ru (1 ноябрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 ноябрь 2024.
  95. ↑ Стали известны личности передавших оружие напавшим на «Крокус» террористам (2024-11-02). 2 ноябрь 2024 тикшерелде.
  96. ↑ Четырем фигурантам дела о теракте в «Крокусе» переквалифицировали обвинение (2024-11-20). 20 ноябрь 2024 тикшерелде.
  97. ↑ В Ингушетии задержали предполагаемых пособников напавших на "Крокус" террористов (2024-12-04). 5 декабрь 2024 тикшерелде.
  98. ↑ Anadolu: подельникам террористов из "Крокуса" грозит 15 лет тюрьмы в Турции (2025-01-02). 2 гыйнвар 2025 тикшерелде.
  99. ↑ Предварительное следствие по делу о теракте в «Крокус Сити Холле» завершилось. vm.ru (5 февраль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 5 февраль 2025.
  100. ↑ СК завершил расследования в отношении 19 фигурантов дела о "Крокусе" (2025-03-22). 22 март 2025 тикшерелде.
  101. ↑ Экспертиза признала вменяемыми исполнителей теракта в «Крокус Сити Холле». 14 апрель 2025 тикшерелде.
  102. ↑ Обвиняемые в теракте в "Крокусе" планировали еще один в Каспийске (2025-06-23). 24 июнь 2025 тикшерелде.
  103. ↑ ТАСС узнал о раскаявшемся исполнителе теракта в «Крокусе» (2025-06-30). 30 июнь 2025 тикшерелде.
  104. ↑ Экспертиза признала вменяемыми исполнителей теракта в «Крокус Сити Холле». 14 апрель 2025 тикшерелде.
  105. ↑ Генпрокуратура направила в суд дело о теракте в "Крокусе" (2025-07-01). 14 гыйнвар 2026 тикшерелде.
  106. ↑ По делу о теракте в "Крокусе" в судебном процессе примет участие не более 150 потерпевших (2025-07-21). 21 июль 2025 тикшерелде.
  107. ↑ Шесть юрлиц признали потерпевшими по делу о теракте в "Крокусе" (2025-07-27). 27 июль 2025 тикшерелде.
  108. ↑ Пособнику террористов из «Крокуса» в Новосибирске дали 14 лет колонии (2025-07-22). 22 июль 2025 тикшерелде.
  109. ↑ Турция может выдать РФ всех скрывшихся фигурантов дела о теракте в "Крокусе" (29.07.2025). 29 июль 2025 тикшерелде.
  110. ↑ Исполнители теракта в «Крокус Сити Холле» признали вину (2025-08-04). 4 август 2025 тикшерелде.
  111. ↑ Организаторы концерта «Пикника» в «Крокусе» не сообщили полиции о мероприятии (2025-08-12). 12 август 2025 тикшерелде.
  112. ↑ Потерпевшие по делу «Крокуса» попросили арестовать имущество Агаларовых. 23 сентябрь 2025 тикшерелде.
  113. ↑ МИД назвал «кровавым терактом» произошедшее в «Крокус Сити Холле» (2024-03-22). 22 март 2024 тикшерелде.
  114. ↑ Патриарх Кирилл молится об упокоении душ погибших при ЧП в "Крокус сити холле". 22 март 2024 тикшерелде.
  115. ↑ В Москве отменили все массовые мероприятия после атаки на «Крокус-Сити». 22 март 2024 тикшерелде.
  116. ↑ ГСУ СК России возбудило уголовное дело о теракте в Московской области. 22 март 2024 тикшерелде.
  117. ↑ Медведев призвал к «тотальной казни террористов» после нападения в Москве. 22 март 2024 тикшерелде.
  118. ↑ Обращение Владимира Путина к россиянам. 23 март 2024 тикшерелде.
  119. ↑ Заявление Путина в связи с терактом в «Крокус Сити Холле». Трансляция. 23 март 2024 тикшерелде.
  120. ↑ Спасшим людей при теракте в «Крокусе» школьникам вручили награды. Известия. Известия (25 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 март 2024.
  121. ↑ Спасавших людей в «Крокусе» Донскова и Мейер наградили в Общественной палате. iz.ru (26 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 26 март 2024.
  122. ↑ Глава РПЦ высказался о русском национализме. 27 март 2024 тикшерелде.
  123. ↑ Путин наградил подростков, спасавших людей во время теракта в «Крокусе» (2024-05-02). 2 май 2024 тикшерелде.
  124. ↑ Указ Президента Российской Федерации от 02.05.2024 № 300 "О награждении государственными наградами Российской Федерации". Официальное опубликование правовых актов (2 май 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 2 май 2024.
  125. ↑ Путин посмертно наградил пытавшегося обезвредить террориста в «Крокусе» мужчину (2024-07-08). 8 июль 2024 тикшерелде.
  126. ↑ ЦРУ в срочном порядке уведомляло Россию о подготовке теракта, заявил Херш. РИА-Новости (3 апрель 2024).
  127. ↑ РИА Новости, 23 марта 2024. ХАМАС осудило теракт в «Крокусе»
  128. ↑ РБК, 23 марта 2024. МИД Афганистана осудил теракт в подмосковном «Крокусе»
  129. ↑ ТАСС, 23 марта 2024. «Хезболлах» осудила теракт в Москве. Шиитская организация назвала произошедшее в «Крокус сити холле» кровавым терактом
  130. ↑ Совбез ООН почтил минутой молчания память погибших в "Крокусе". Московский комсомолец (25 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 25 март 2024.
  131. ↑ Игравшая в «Крокусе» группа Garbage выразила соболезнования после теракта. 27 март 2024 тикшерелде.
  132. ↑ Граждане Таджикистана больше не смогут въехать в Турцию без визы (2024-04-06). 6 апрель 2024 тикшерелде.
  133. ↑ Возле «Крокуса» начали возводить мемориал жертвам теракта (2025-02-21). 21 февраль 2025 тикшерелде.
  134. ↑ Открытие мемориала жертвам теракта в «Крокус Сити Холле». Фоторепортаж (2025-03-22). 24 март 2025 тикшерелде.
  135. ↑ Центробанк рекомендовал списать долги погибших при теракте в "Крокусе" (25.03.2024). 25 март 2024 тикшерелде.
  136. ↑ Центробанк предложил банкам простить долги погибших в «Крокусе». 25 март 2024 тикшерелде.
  137. ↑ Группа «Пикник» проведет концерт памяти в Петербурге (2024-03-26). 26 март 2024 тикшерелде.
  138. ↑ news.ru. news.ru (28 март 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 28 март 2024.
  139. ↑ Воробьев заявил, что на месте «Крокуса» не будет концертного зала (2024-06-29). 29 июнь 2024 тикшерелде.
  140. ↑ Напавшие на «Крокус» террористы планировали атаковать центр Москвы - Газета.Ru | Новости (2025-03-20). 20 март 2025 тикшерелде.
  141. ↑ Курнакова, Ирина. Несломленные. В Москве состоялась премьера фильма о трагедии в «Крокусе». 24 март 2025 тикшерелде.
  142. ↑ Купившего террористам билеты в «Крокус» приговорили к 14 годам колонии (2025-07-21). 22 июль 2025 тикшерелде.
  143. ↑ Анна Холодкова. Суд приговорил к 14 годам колонии помощника обвиняемых в теракте в «Крокусе». kp.ru (21 июль 2025). Мөрәҗәгать итү датасы: 22 июль 2025.
  144. ↑ Исполнители теракта в «Крокусе» купили кухонные ножи и сделали жилеты по видео перед нападением (2025-07-26). 14 гыйнвар 2026 тикшерелде.
  145. ↑ Исполнители теракта в «Крокусе» получили 135 тыс. руб. на побег (2025-07-27). 27 июль 2025 тикшерелде.
  146. ↑ При теракте в «Крокусе» боевики говорили на арабском по телефону (2025-09-29). 29 сентябрь 2025 тикшерелде.

Сылтамалар

Төркемнәр